SSharjet me “nënë e motër”, që e kthejnë ekranin në mejhane digjitale

Nga Leonard Veizi

Nis si një shfaqje fine, me buzëqeshje për reklama dhe veshje që kushtojnë sa një garsonierë në periferi. Një batutë këtu, një "thumbim" atje – gjoja për të mbajtur publikun zgjuar. Por, meqë intelekti i lodhur nuk prodhon dot debat, loja rrëshqet me shpejtësi në "sportin tonë kombëtar": aty ku gjuha zgjatet më shumë se mendja.

Dhe fillon: nis e shan nga nëna, vazhdon nga motra, e kur nuk ngopesh, i futesh tjetrit me "shkelm" mbi pragun e shtëpisë. Sapo mbaron ky serial i “erotik” që do të bënte edhe një horr të skuqej, vjen ajo fjalia magjike, "lavatriçja" e ndërgjegjes: “Epo, lojë ishte, o burrë! Mos ma merr për keq”

Ah, kjo "loja"! Mburoja universale që na lejon të nxjerrim vrerin e pastaj të fshihemi pas gishtit.

 

"Kandari" i thyer i temperamentit

Ne shqiptarëve na ndizet gjakun shpejt; një fije shkrepëses e kemi. Nxehemi edhe pse dikush na pa shtrembër në semafor. Inatosemi dhe kur lojtari i skuadres së zemrës gabon përpara portës, ndaj e shajmë sa nuk i mban kandari, ndërsa arbitrit i "krehim" pemën gjenealogjike nga rrënjët.

Por, edhe në mes të këtij kaosi testosteroni dhe nervash, dikur ekzistonte një vijë. Një lloj kufiri moral që nuk guxonte ta shkelte askush.

Sot? Sot ky kufi është bërë transparent – hyn e del kush të dojë, mjafton që në fund të muajit të ketë mbledhur mjaftueshëm audiencë.

 

Tribuna e banalitetit

Të sharat me "nënë e motër" nuk janë zhargon loje. Janë dëshmi e një varfërie alarmante fjalori. Është dhunë e pastër, por meqë nuk kërcet grushti dhe nuk rrjedh gjak mbi tapet, na duket sikur s’ka ndodhur asgjë.

Ekrani nuk është një rrugicë qorre ku mund të vjellësh e të ikësh pa u parë. Ekrani është tribunë. Dhe kur nga ajo tribunë normalizohet shkelja e dinjitetit për pesë minuta famë, kemi krijuar një model ku banaliteti është mbret dhe argumenti është thjesht një i afërm i varfër që nuk e fton kush në dasmë.

 

Një mesazh për "yjet"

Dua t'u them këtyre djemve dhe vajzave që aspirojnë famën nëpër reality show: Ne shqiptarët nxehemi shpejt, por nuk dimë të harrojmë shpejt. Nëse nuk na mban kandari kur shajmë portierin e skuadrës se hëngri gol, imagjinoni si rëndojnë mbi shpinë sharjet me nënë e motër. Kjo nuk ndodhte dikur as kur s'kishte dëshmitarë e mund të mohoje gjithçka, e jo më sot, në ekran, ku të sheh e dëgjon gjithë Shqipëria.

Mbajini frerët! Gjuha kocka s’ka, por kocka thyen. Është e jashtëzakonshme kjo proverbë a fjalë e urtë. Dhe kjo nuk është thjesht një klishe popullore. Ezopi, në perifrazimin e tij të famshëm, e cilësoi gjuhën si mjetin më të mirë dhe më të keq të njeriut: me të mund të ndërtosh botë, por edhe mund të shkrumbosh gjithçka.

 

Fjala si plumb

Leksioni është i thjeshtë: Realiteti i këtyre "show-ve" mund të jetë lojë, por degradimi që mbjellin është tmerrësisht real.

Fjala që del nga goja nuk është si bumerangu që kthehet mbrapsht; është si plumbi. Pasi del nga gryka e armës, nuk ka "ishte lojë" që e kthen në fole. Prandaj, përpara se të luani me nderin e tjetrit nën dritat e prozhektorëve, kujtohuni se bota vazhdon edhe kur mbyllen kamerat. Turpi, ndryshe nga kontrata e emisionit, nuk ka afat skadence.

Marlon Brando, “djalli” me fytyrë engjëllore

Nga Leonard Veizi

 

Pasditen e 1 korrikut të vitit 2004, në 18:30 me orën lokale, në Qendrën Mjekësore UCLA në Westwood, një aktor i famshëm amerikan dha frymën e fundit. Ishte 80 vjeç dhe kishte jetuar me shumë intensitet, ku përveç 40 filmave në të cilët kishte marrë pjesë si protagonist, ishte martuar tri herë, kishte gjithsej dymbëdhjetë fëmijë, me të paktën pesë gra të ndryshme. Këtu nuk futen flirtet dhe skandalet që e kanë shoqëruar pjesën më të madhe të kohës, gjë që për të nuk përbënte asnjë problem. Ky ishte Marlon Brando…

 

…Më parë se kaq, 3 prillin e vitit 1924, në kalendarin e lindjeve që i japin botës figura të pazakonta, erdhi në jetë një njeri që do të trondiste vetë thelbin e aktrimit. Marlon Brando konsiderohet një nga yjet themelore të Hollywood-it, një figurë që e riformësoi artin e interpretimit dhe e mbushi ekranin me një prani të papërsëritshme. Ai mishëroi për vite me radhë vetë konceptin e sensualitetit mashkullor, një përzierje e rrallë e butësisë dhe rebelimit, që nuk i përkiste vetëm personazheve të tij, por edhe jetës që jetoi pa kompromis.

 

“Tango e fundit në Paris” – miti që kaloi kufijtë

Tirana u boshatis më shpejt atë natë. Prej disa ditësh qarkullonte fjala se “sllavi” do të transmetonte një film skandal, të mbushur me skena të çmendura erotike. Në qendër të tij ishte Marlon Brando, ndërsa përkrah kishte një aktore të re franceze, Maria Schneider, emri i së cilës tashmë ishte bërë i njohur në çdo cep të Tiranës.

— E pe “Tangon…” dje?

Kjo ishte pyetja e mëngjesit pasardhës, në Tiranën e pasvitit 1985.

Filmi u diskutua aq shumë në Shqipërinë e mbyllur, sa u kthye në një mit, pa e ditur se një ndikim po aq tronditës kishte pasur edhe në botën perëndimore. Regjia e Bernardo Bertolucci nuk trazoi vetëm Tiranën; ajo sfidoi vetë kufijtë e moralit publik të kohës.

Censura reagoi ashpër. Filmi u ndalua dhe ndaj tij u hap një çështje penale që përfundoi me dënim më 29 janar 1976. Por koha e rikthen gjithmonë artin në vendin e vet: në vitin 1987 filmi u rehabilitua, ndërsa në vitin 2002 American Film Institute e renditi në vendin e 48-të mes filmave më të mirë sentimentalë të të gjitha kohërave.

“Rroftë Zapata!” dhe kujtesa shqiptare

Më herët, publiku shqiptar e njihte Brandon përmes filmit “Rroftë Zapata!”, ku ai interpretonte revolucionarin meksikan Emiliano Zapata. Ky film transmetohej rregullisht nga Televizioni Shqiptar dhe kishte hyrë thellë në kujtesën kolektive.

Po ashtu, ai mbahej mend edhe për filmin “Kryengritja në ishull” -i njohur ndërkombëtarisht si "Queimada", - i cili u shfaq më vonë.

Ndërsa “Kumbari”, një nga kulmet e tij artistike, do të vinte në ekranet shqiptare vetëm në vitet e para të demokracisë, kur censura kishte nisur të zbehej dhe kufijtë e ndalimit ishin zhvendosur.

 

Revolucioni i aktrimit

Marlon Brando konsiderohet një nga figurat më të mëdha të Hollywood-it dhe një nga aktorët më të talentuar në historinë e kinemasë. Ai ishte ndër të parët në Shtetet e Bashkuara që përqafoi metodën ruse të aktrimit, të njohur si sistemi i Konstantin Stanislavski-t.

Kjo metodë kërkonte një identifikim të thellë me personazhin, një zhytje emocionale që e bënte rolin të jetonte brenda aktorit. Për Brandon, personazhi nuk ishte maskë – ishte mishërim.

Prania e tij fizike, atletike dhe imponuese, në kontrast me fytyrën e butë e gati engjëllore, krijoi një figurë të re mashkullore në ekran. Ai nuk ishte thjesht aktor; ishte një energji që ndryshoi normat.

 

Sensualiteti dhe rebelimi

Brando mishëroi për vite me radhë vetë konceptin e sensualitetit mashkullor. Sharmi i tij rebel nuk i përkiste vetëm roleve, por edhe jetës që ai jetoi pa kompromis.

Ai fitoi popullaritet të jashtëzakonshëm me rolin e Stanley Kowalskit në “Një tramvaj që quhet dëshirë” (1951), një interpretim që mbetet ndër më të fuqishmit në historinë e kinemasë.

 

Çmime, rekorde dhe ndikim

Tetë herë i nominuar për çmimin Academy Awards, ai e fitoi atë dy herë: për “Në breg të detit” dhe për “Kumbarin”.

Filmat e tij janë parë nga mbi 800 milionë shikues dhe disa prej tyre konsiderohen sot kryevepra të padiskutueshme.

Stili i tij ndikoi drejtpërdrejt në breza të tërë aktorësh, si Xhejms Din, Al Paçino, Robert De Niro, Xhek Nikolson.

Ai ishte gjithashtu një aktivist i angazhuar, veçanërisht në mbështetje të të drejtave të afroamerikanëve.

Revista Time e përfshiu mes 100 njerëzve më me ndikim të shekullit XX, ndërsa Instituti Amerikan i Filmit e renditi në vendin e katërt mes yjeve më të mëdha të historisë së kinemasë.

 

Fillimi dhe fundi i një legjende

Marlon Brando lindi më 3 prill 1924 në Omaha, Nebraska. Ishte fëmija i tretë i një familjeje me rrënjë të përziera evropiane.

Ai u nda nga jeta në Los Angeles, në Qendrën Mjekësore UCLA në Westwood. Shkaku i vdekjes ishte një krizë e rëndë respiratore, pasojë e një emfizeme pulmonare që e kishte prekur prej vitesh.

Në funeralin e tij morën pjesë figura të shumta të botës së artit. Ishte 80 vjeç.

Mes lindjes dhe vdekjes së tij, mbeti një hapësirë që nuk mund të mbushet: ajo e një aktori që nuk luajti thjesht role, por ndryshoi vetë mënyrën se si njeriu ndjen dhe shikon kinemanë.