Romani “Lora” i Leonard Veizit, të vë në mendime për të vërtetën, të bukurën dhe të shëmtuarën - nga Mexhit Prençi

Mexhit Prençi

Optikë kritike - nga Mexhit Prençi

E kam ndjekur me vëmendje krijimtarinë tregimtare dhe romanore të Leonard Veizit. Që në tregimet e para vlerësoj talentin dhe prirjen psikologjike për të zhbiruar botën komplekse të personazhit çka është veçori e personales artistike të tij. Këtë qasje e ka aplikuar me sukses edhe në romanin “Lora” që u promovua si libër me vlera nga krijues, gazetarë, miq e shokë të autorit, dy muaj më parë. Romani është shkruar në mënyrë të tillë që lexuesi hyn natyrshëm në marrëdhënie me tekstin, pa ndonjë imponim apo trysni të autorit, siç ndodh në prozën e angazhuar, përkundrazi sipas shijeve, dijeve dhe nivelit të leximit e kulturës së tij, gjykon me liri të plotë dhe merr atë që ai shikon, percepton dhe përjeton.

2

Theksoj kryeherës se romani “Lora” është reflektim i realitetit historik dhe aktual real, më i përsosur se ai i jetës, siç do ta analizoj në vazhdim të kësaj optike kritike. Është roman shumëdimensional si në rrafshin e formës ashtu edhe të përmbajtjes, madje edhe shumëkuptimorë e shumëmesazhorë. Ndryshe nga krijuesit që nuk i kushtojnë vëmendjen e duhur strukturimit të veprës, Veizi e ka vlerësuar maksimalisht si komponent substancial i romanit.

3

Shestimi dhe vizioni i shkrimtarit nis rrëfimin artistik të romanit, me kulmin e një tragjedie. Në hotel Apolon një grua është masakruar me trembëdhjetë thika ngulur në atë pjesë të trupit që shkodrani me humor e quan “vendlindje”; - aty fillon rrugëtimi i formësimit të njeriut nga një çast kënaqësie, të cilën Petro Mako në një kontekst tjetër e shpreh me togfjalëshin: “çast lumturie ku na zë nëna me babin”. Kjo qasje moderne pasurohet me elemente të tjerë të modernes, realistes, artistikes dhe estetikes gjatë procesit të formësimit të strukturës së romanit me përmbajtje historike dhe aktuale reale, mishëruar artistikisht.

4

Masakra e tmerrshme dhe e llahtarshme duhej hetuar, zbuluar dhe gjykuar. Pikërisht këtu zë fill “arkitektura” e ngrehinës së romanit. Fantazia është e jashtëzakonshme dhe e arsyeshme. Përmbajta e realitetit jetësor të cilën autori e ka marrë nëpërmjet hulumtimit, vëzhgimit, perceptimit dhe përjetimit të ngjarjeve e personazheve realë të realitetit dhe nga informimi i gjerë prej medias elektronike dhe asaj të shkruar (falë të qenit gazetar profesionist) e ka orientuar autorin që romanin ta formësojë në shumë plane, kohë e vende të ndryshme dhe në shumë dimensione, pa rregulla strikte.

5

Në dukje të parë ngjarja tragjike preston për një roman policesk. Disa, të tillë e konsiderojnë. Unë mendoj ndryshe. Mënyra si e ka shestuar autori, duke vendosur si linjë kryesore zbulimin e vrasësit, të jep përshtypjen e parë si roman policesk, mirëpo përtej të

dukshmes shquaj se elementi policesk është mjet, mundësi dhe hapësirë për autorin për të shprehur shqetësimin dhe qëndrimin e qytetarit dhe shkrimtarit për realitetin e shoqërisë sonë zhytur në kriza të gjithanshme, në rrafshe të ndryshme: politike, juridike, administrative, sociale, morale, etj., ku pleksen dukuri të korrupsionit, prostitucionit, mafies, amoralitetit etj. Menaxhere, paraja dhe pushteti.

6

E konsideroj gjetje të mrekullueshme qasjen ku shpaloset me përparësi pikërisht kjo esencë kuptimore problematike, nëpërmjet përshkrimit a r t i s t i k dhe rrëfimit p s i k o l o g j i k të ngjarjeve, situatave, rrethanave dhe të veprimeve psikofizike të personazheve në mjedise të ndryshme e të larmishme, ku elementët psikologjikë përshkojnë edhe ato policeskë në integrim të admirueshëm ku zbutet linja policeske dhe forcohet tonaliteti i linjës psikologjike drama e personazheve dhe trazimi i botës së brendshme të tyre, veçanërisht te protagonistëve.

7

Nëpërmjet linjës kryesore të thyer, me spirale dhe zigzage të Grabovës si protagonist i romanit, i cili pas masakrës së Lora Emerson, largohet nga Shqipëria dhe lëviz në disa qytete e shtete të Europës; gërshetuar me linjën e hetimit për zbulimin e kriminelit, - jepet një tablo e gjerë dhe e thellë e realitetit historik dhe aktual. Në fokus: prostitucioni, korrupsioni, krimi, raportet e individit me veten dhe shoqërinë; të policisë me prokurorinë, Interpolin dhe shërbimet informativë të huaja; si dhe dramatika dhe tragjikja e dy personazheve protagonistë dhe marrëdhëniet e dukshme e të padukshme të shumë personazheve në ngjarje e situata të ndryshme e të larmishme.

*** 

Një kompozim i tillë paraqet vështirësi gati të pamundshme, ku risku dhe guximi janë në garë sfidimi. Veizi ia doli me sukses.

8

Romani është shumështresorë dhe shumëplanësh; përmban një pasuri të madhe ngjarjesh, situatash, karakteresh të ndryshëm dhe vende veprimi në ajër e në tokë, në qytete dhe shtete, në hotele, aeroplanë, shtëpi, rrugë, në mjedise të pafundme: në Tiranë, Rinas, hotel Apolon; në rrugën Fortuzi, Tirana e Re, në prokurori; në Torino, Romë, Vjenë, aeroportin e Vjenës; në Gjermani, Mynih, në selinë e Shërbimeve Federale të Inteligjencës Gjermane: në linja të ndryshme avionësh, Interpol Roma, policia britanike, etj., etj. Gjithashtu romani përmban personazhe të shumtë e të veçantë, si në bëmat e tyre, në veprimet psikofizike, ashtu edhe si figura komplekse dhe të individualizuara ku më të realizuarat janë Rron Grabova, Lora Emerson, Drin Kelmedi etj.

9

Ngjarjet, personazhet, situatat e rrethanat, tërë përmbajtja e romanit “Lora”, siç e cika më sipër, janë reflektime të botës reale, por nuk janë identikë me realitetin historik dhe aktual real, përkundrazi janë fikshën. Identifikimi i artit me jetën, në prozën me temë historike dhe aktuale, nga disa që lozin rolin e kritikut pa qenë profesionistë, është gjykim empirik, amatoresk që shfaqet herë pas here në festat e librave që promovohen dhe në media. Shprehjet: X-s roman është pasqyrë e realiteti, Y-lon ngjarje është tëpkë si në jetë dhe ky apo ai personazh janë realë, - bien ndesh me thelbin e krijimtarisë letraro-artistike e cila është fikshën, nuk është jetë, realitet. Romani i Veizit nuk është i tillë, është fikshën, realitet artistik.

***

Termi “pasqyrë e realitetit” përdorej në kritikën tradicionale të letërsisë realiste dhe natyraliste, por edhe nga kritika e angazhuar marksiste-leniniste enveriste. Te “Lora” autori me një fantazi jo të zakonshme krijon realitetin artistik duke aplikuar forma të realistes e modernes në ndërtimin e linjave të shumta dhe të kujtimeve e retrospektivave, ashtu edhe në gërshetimin e tyre në procesin e zhvillimit të veprimeve, ngjarjeve dhe personazheve nga një vend në tjetrin, nga koha e shkuar në të tashmen dhe nga e tashmja ne të shkuarën.

10

Është një punë strukturore me vështirësi të lartë realizuar me inteligjencie dhe mjeshtëri. Në strukturim aplikohen elemente të një realizmi në zhvillim dhe jo forma lineare e letërsisë tradicionale strikte. Përkundrazi autori aplikon formën fugale me kronologji të lirë, e cila nuk e konsideron letërsinë jetë, por realitet fikshën, - reflektim i tij. Sipas formës fugale aranzhohen sekuencat kohore, që do të thotë, gjëja e parë dhe ajo e fundit nuk vijnë sipas radhës, por sipas pranëvënies, kontrastit dhe kontrapunktit. Aplikimi i një strukturimi të tillë nga Veizi arrin vlera tematike, përmbajtësore, artistike, estetike dhe mesazhore.

11

Ndër vlera cilësore konsideroj edhe stilin e autorit, i cili shfaqet në nivele të ndryshme, në të gjithë komponentet e veprës: herë i qetë e herë i vrullshëm, herë i shtruar e herë me ritëm të lartë, lirik e dramatik sipas situatës e ngjarjeve dhe bëmave e dramave të personazheve, sa arrin edhe nivele të epërme në disa përshkrime e rrëfime artistike, sidomos në monologët e protagonistit, Rroni Grabova në dyluftim me veten. Stili në këtë roman shfaqet edhe me elemente të publicistikës në rrafshin e informacionit, integruar në stilin artistik, ku proza rrjedh natyrshëm dhe këndshëm. Dinamika e romanit ku jepet gjithçka në lëvizje, është pikërisht stili i autorit si element inkadeshent që përshkon çdo qelizë të tij.

***

Një stil i tillë është i pranishëm edhe në përsëritjet e disa situatave apo ngjarjeve që kanë të njëjtin thelb dhe strukturohen në forma të ndryshme në linjën Rroni-Lora dhe në atë të hetimit. Sipas meje, redaktimi i disa syresh do të ishte një vlerë e shtuar artistike e romanit.

12

Ndër vlerat me peshë specifike më të lartë, spikat portretizimi psikologjik dhe fizik i dy personazheve protagonistë Rron Grabova dhe Lora Emerson, të cilët janë formësuar si personazhe kompleks, të dyzuar, të veçantë, me bëma të këqija të detyruara nga realitetit i egër ekzistencial dhe nga qasjet e gabuara të tyre në luftë për të mbijetuar. Janë personazhe dramatikë e psikologjikë edhe realist edhe absurd. E mira dhe e keqja, e bukura dhe e shëmtuara jetojnë brenda tyre dhe shfaqen në situata të ndryshme dramatike, tragjike e lirike; në momente e situata të veçanta tek ata shfaqet edhe njerëzorja.

***

Në formësimin e tyre elementi psikologjik dhe elementi artistik enigma “ç’do të ndodhë më tej” të shkrira në njëra-tjetrën bartin peshën specifike të vlerës së spikatur të romanit. Të dyja këto përshkojnë tejembanë edhe komponentët e romanit, veprimet psikofizike dhe bëmat e personazheve dhe ngjarjet e situatat, - realizuar me vërtetësi artistike, - një çelës ky, që tërheq lexuesin ta këndojë romanin gjer në fund.

13

Mjetet artistike autori i përdor me sens, duke mënjanuar estetizmin, që vihet re në prozën e sotme moderne. Proza e Veizit nuk vuan nga kjo dobësi, ajo ka nevojë për zhvillimin e mëtejshëm të saj, të pasurohet edhe me elemente të surrealizmit, realizmit magjik dhe të letërsisë së absurdit, duke ruajtur përparësinë e elementit realist që e merr nga bota reale mbi të cilën ngihet fantazia e jashtëzakonshme. Bashkë me këtë mendoj se edhe mendimin filozofik i mishëruar artistikisht duhet të futet dhe integrohet në prozën e Veizit. Kësisoj proza e shkrimtarit do të fitonte dimensione të reja ku teksti artistik do të arrinte nivele të reja semantike me shtresa e nënshtresa edhe tropologjike për ta çuar më tej këtë mënyrë të shprehuri shumë të fuqishme. Këtë ia mundëson fantazia e tij pjellore dhe e arsyeshme me të cilën autori, aplikon sensin e masës dhe realizon ekuilibrat, pa kaluar në estetizëm, as pa rënë tradicionalizëm, thjeshtëzim apo natyralizëm.

14

Si konkluzë: Romani “Lora” sipas meje është ndër veprat më me vlerat të prozës së shkrimtarit Leonard Veizi, si në rrafshin e shestimit, strukturimit artistik pa rregulla strikte që mishëron artistikisht një përmbajtje të gjerë e të thellë si reflektim i realitetit historik dhe aktual real, ku rrëfimi dhe përshkrimi artistik përshkon subjektin, ngjarjet, linjat, personazhet dhe veprimet e bëmat e tyre psikofizike me origjinalitet. Autori nuk shpjegon as ngjarjet as bëmat dhe veprimet psikofizike të personazheve, as shkaqet dhe pasojat e tyre, por i paraqet ato në lëvizje, ndeshje, konflikte dhe dramat që ato shpalosin, çka lexuesin e vë ne mendime, e bën të dialogojë e monologojë me veten dhe merr ato që ai sheh, zbulon dhe percepton sipas nivelit të leximit nga më i thjeshti e gjer te ai më i larti.

***

Autori shumë pse-ve nuk u jep përgjigje si p.sh. kush e vrau Lorën?!. Dikush mund të mendojë për Rron Grabovën, një tjetër për Shërbimet e Fshehta, një i tretë dyshon për tutorët e saj.... etj.

Mendoj se është pikërisht kjo mënyrë të shkruari që intrigon lexuesin ta këndojë librin me një frymë gjer në fund dhe ta vërë në mendime, për të vërtetën, të bukurën dhe të shemtuaren

Rrëfime psikanalitike për luftën në vetëdijen e personazhit – nga Mexhit Prençi

Rrëfime psikanalitike për luftën në vetëdijen e personazhit 

Në fokus: libri “I dënuar me vdekjen” i Leonard Veizit

Mexhit Prençi

1.

Tregimtari Leonard Veizi, po e kristalizon gjithnjë e më mirë profilin e tij letrar, i vetëorientuar dhe përkushtuar ndaj botës psikike të njeriut, luftës brenda vetes. Autori duke njohur tipa dhe karaktere njerëzorë të ndryshëm e të larmishëm nga jeta,  nëpërmjet hulumtimeve dhe psikanalizave të botës dhe luftës së  njeriut me veten brenda qenies, ka krijuar realitetin artistik të një lufte të tensionuar psikologjike në vetëdijen e personazheve  komplekse, i cili është më i përsosur  se ai i jetës, ku  ndeshet e mira me të keqen, e bukura me të shëmtuarën, e moralshmja me të pamoralshmen, në situata dramatike, lirike dhe tragjike. Kjo luftë zhvillohet në rrafshin e tensioneve psikike të larta,  nëpërmjet rrëfimit të tij psikoanalitik dhe monologut  të vetë personazhit. Gjithçka krijohet me imagjinatë, e cila është e zhvilluar, e larmishme dhe herë-herë e magjishme dhe e jashtëzakonshme.

2.

Proza e librit “I dënuari me vdekjen” , duke u bazuar në tregimet më me vlera të tij si: “Modeja”, “I dënuari me vdekjen”, “Zbrazëtina” dhe “Ngrehina” e theksoj që në krye të herës, është në zhvillim  të mëtejshëm të prirjeve dhe tendencave  të unit krijues të autorit, në kahje të depërtimit thellë e gjerë në botën psikologjike të personazhit, të cilën e jep në lëvizje, herë nëpërmjet dylyftimit brenda qenies, herë nëpërmjet monologut, për t’u çliruar vetëdija nga pushtimet, çka është vlerë e veçantë dhe origjinale e personales artistike të Veizit. Në këtë kahje, sipas optikës sime, autori ka bërë hapa përpara në krahasim me librat e mëparshëm.

3.

Duke u nisur nga sentenca e Dostojevskit se talenti është të shprehurit bukur atë që mungesa e talentit e thotë shëmtuar, theksoj se rrëfimi psikanalitik i Veizit, është artistik, i lirë, i shpenguar, me gjuhë të bukur e fjalor të pastër e të pasur leksikor, i thjeshtë pa rënë në thjeshtëzim. Tregimi Modelja, është i klasit të parë, me stil lirik dhe dramatik, emocional edhe racional, që të krijon kënaqësi të vërteta estetike. Është shkruar me kulturë, me shije të lartë, me vërtetësi jetësore dhe artistike. Rrëfimi artistik, psikanalitik, i protëstës së brendshme të modeles, ndaj vetes në radhë të parë, pastaj ndaj faktorëve të tjerë të jashtëm,  shpërthimi i kësaj proteste me braktisjen e sfilatimit në kulmin e tij dhe hedhja e saj në sallën e spektatorëve, janë realizime mjeshtërore artistike, ku spikat stili dhe origjinaliteti i tregimtarit Veizi. Është një tregimi që mund të konkurojë me dinjitet me më të mirët e këtij llojit.

4.

Po ndërsa ky është tregim realist dhe psikologjik, tregimi “Ngrehina” dhe “Zbrazëtina” janë tregime psikologjike dhe surealiste. E nënvizoj  këtë për të shprehur qartë mendimin se nuk mund të gjykohen e vlerësohen me të njëjtët parametra artistikë dhe estetikë, si një tregim surealist si  ai realist, psikologjik, apo në rrafshin e absurdit. Mendoj se në kritikën ndaj këtij libri Virgjil Muçi ka rënë në grackën e një gjykimi të tillë dhe në kurthin e unit të tij krijues, të shijeve e koncepteve të tij përjashtuese,  duke mospranuar, pothuajse, të shkruarit ndryshe, të shprehurit artistikisht ndryshe, sidomos kur tentohet të depërtohet në botën komplekse, në vetëdijen e trazuar të personazhit, në rrafshin e mendime dhe të ideve, në një realitet disi abstrakt, që nuk është i prekshëm, ndonëse ai ekziston. Ekziston ndërgjegjja e njeriut, ekziston lufta e brendshme  e tij, dyluftimi në qenien e dyzuar dhe komplekse, çka është një mundësi reale për krijuesin ta krijojë realitetin artistik në këtë rrafsh me imagjinatë,  ashtu siç e sheh, e ndjen dhe shpreh ai, duke shfrytëzuar të gjitha hapësirat e lirisë krijuese dhe të gjitha mjetet artistike që nga realja, irealja, fantastikja dhe absurdja, ku imagjinata krijuese lot rol parësor. Çdo trysni, çdo imponim, për ta larguar autorin nga kjo kahje janë dhunime  të unit krijues të tij.

5.

Nuk do të merrem me atë çka pëlqen dhe çfarë nuk pëlqen Muçi, por do të ndalem  te një fakt, kërkesa e tij që këto tregime të kishin subjekt, është një kërkesë skematike dhe rutinore, e tejkaluar tashmë, sidomos  për një prozë moderne suerealiste. Mirëpo kur këtë e pason edhe trysnia ndaj lirisë krijuese të autorit për ta ndërtuar personazhin sipas kritereve të letërsisë realiste, ku të identifikohet personazhi që pret vdekjen si kriminel, te tregimi  “I dënuari me vdekjen”, këtu kemi të bëjmë me  keqpërdorim të kritereve të gjykimit kritik. Ja se ç’shkruhet në shkrimin “Kur shkrimtari mbarset në menyrë imagjinare” : “ ai (I dënuari me vdekje, MP) nuk arrin të zhvillojë një identitet, qoftë edhe atë të kriminelit, ose të viktimës së dënuar”. Kurrëfarë rëndësie nuk ka personalizimi kësisoj i personazhit, për  autorin, i cili ka qëllim të japë luftën e personazhit me veten në rrafshin e ideve, sipas imagjinatës së tij, duke synuar tensionin psikologjik në vetëdijen e personazhit. Dhe këtë e ka arritur nëpërmjet monologut të brendëshëm.. Personazhi i Veizit, merret, në jë çast kulmor të jetës së tij, duke pritur vdekjen. Në imagjinatën e tij kalojnë si në film larmia e madhe e momenteve tronditëse psikike të pritjes së vdekjes, madje të aktit se si do të kryhet ajo; po fill pas tyre shfaqen çastet e bukura të jetës, dashuria për jetën. Personazhit ku nuk i vete mëndja, jepen gjendje psikologjike dramatike, e tragjike, po edhe të bukura e lirike, të jetës së tij dhe të mjedisit ku ai ka jetuar, madje në monologët e tij shfaqet edhe dëshira për të jetuar, për t’i shpëtuar vdekjes.  Këto jepen me tension psikologjik, çka janë vlera të prozës së Veizit. Autorit mund t’i kërkohej që të eleminonte përsëritjet apo zgjatjet e pa nevojshme vende-vende, po jo identifikim e personazhin, si në letërsinë dokumentare apo realiste, kur kjo është një prozë surealiste, ku kanë përparësi idetë, natyrisht të shprehira artistikisht. Mendoj që tregimtari mund të kishte ndaj vetes kërkesa më të rrepta për strukturën, që të kishte përthyerje, pika ngjitje, kulme (jo në kuptimin klasik), për të mënjanuar një farë horizontalizmin. Kjo vihet re  edhe në  tregimin e bukur “Zbrazëtinë”, i cili është një tregim mjaft interesant për çlirimin nga ankthet, streset trishtimet, një tregim intelektual që jep një mesazh të fuqishëm: të gjithë kemi kacabuj në kokë, lufta për ta çliruar trurin prej tyre, është kahja për të qenë i lirë, për të dalë nga vetmia, ankthi e stresi dhe për t”u hedhur në jetën e gjallë që lëviz.

* * *

Do të ndalem edhe në një vërejtje të turbullt, por e rëndësishme siç është çështja të raportit të filozofisë me artin. Muçi thotë: “Veizi niset nga filozofia me mëtimin për të bërë art dhe jo nga arti i mirëfilltë për të mbërritur në konkluzione filozofike”. Të nisesh nga filozofia me mëtimin për të bërë  art, kjo duk duket në tregimet e Veizit, përkundrazi idetë filozofikë ai i mishëron artistikisht  dhe shpreh me gjuhën e artit.. Kjo është ajo që duhet. Ndërsa koncepti që  arti i mirëfilltë të arrijë të japë konkluzione filozofike, është  “këshillë” që nuk duhet të merret në konsideratë, sepse arti shpreh ide filozofike me gjuhën e tij, por kurrë nuk mund të arrijë në konkluzione filozofike.

6.

Proza e Leonard Veizit siç nënvizova më lart, është neorealiste, surealiste dhe moderne, ajo i drejtohet një lexuesi të kufizuar: intelektual, krijues, student  e profesor dhe lexuesit të pasionuar ndaj librit. Nuk është për masat e gjera.  Alternativa krijuese e tij në kahje të luftës brenda në vetëdije të personazhit, duke u fokusuar në tensionet psikologjike, është vetë personalja artistike e Veizit, një origjinalitet i thekshëm. Këto vlera  të prozës së tregimtarit, i ka zbuluar edhe studiuesi Shaban Sinani kur thotë: “Lexuesi do të çmojë prozën e Leonard Veizit, sidomos karakterin e shpenguar të tregimeve, shpërfaqjen e asaj pjese të vetes njerëzore që zakonisht është gjendur nën ndalimin e jashtëm dhe të brendëshëm. Në letërsi kjo hyn në shkrimet intensive, përndryshe nga një letërsi tradicionaliste, e mbështetur kryesisht mbi vlera ekstensive”. Edhe Muçi, vetë,  e ka vlerësuar librin “I dënuari me vdekjen”. Është i  pakuptimtë qëndrimi kundërvetes, i tij, kur në kopertinën e librit “Idënuari me vdekjen” shkruan: “Me gjithë karrierën e gjatë si gazetar në shtypin e shkruar, ma do mendja se Leonard Veizi, s’kish për të krijuar dot një kuadër me ngjyra kaq të gjalla e kaq ekspresiv të realitetit sa ç’arrin në prozën e vet fikcionale” ndërsa në shkrimin “Kur shkrimtari mbarset në mënyrë imagjinare” botuar në revistën “Klan”, që në titull shfaqet refuzues ndaj surealizmit dhe nga ky pozicion jep mendime të kundërta, krejt subjektive dhe empirike me ato që cituam më lart.

Çdo shkrimtari i talentuar nuk i merr dorën askujt, si mbarset imagjinata,  ku e çon fantazinë, shkruan për botën reale apo ireale e të tjera, e të tjera. E rëndësishme është a shkruan bukur dhe a përcjell mesazhe për përsosjen e njeriut dhe shoqërisë. Kjo është çështja që duhet diskutuar, duhet debatuar, sepse mjeshtëria artistike dhe përsosja nuk kanë fund.

7.

U ndala më shumë se duhet, në shkrimin subjektiv “Kur shkrimtari mbarset në mënyrë imagjinare”, ku pothuajse mohohen vlerat e Librit “I dënuar me vdekjen”, i cili është ndër librat e rinj më interesant, origjinal dhe  me vlera, sidomos në rrafshin e ideve dhe të vizioneve, të fokusimit në luftën për çlirimin e pushtimeve të trurit, ku qenia lufton me vetveten: lufton e mira me të keqen për të arritur katarsisin e Aristotelit. Ky është edhe mesazhi universal që jepet në forma të ndryshme, në tregime të ndryshme psikanalitike të Leonard Veizit. I uroj libra të tjerë  në këtë kahje krijuese, duke synuar gjithnjë të përsosurën.