Lamtumirë Valter!

Nga Leonard Veizi

 

 “Corona” po na i merr miqtë. Dhe duket se nuk ka mëshirë për askënd. Nuk bën selektime dhe nuk pranon ndërhyrje për falje jete qoftë dhe nëse “preja” e saj është njeri me emër apo influencë aktive. Dhe kjo tregon më së miri, se asgjë nuk ka të bëjë me atë lojën e gogolit për të cilën u pretendua në fillesën e saj. Në mes të një mosbesimi, hera-herës mes mospërfilljesh dhe ironisë bajate, ajo po e zbaton planin e saj të hakmarrjes ndaj botës njerëzore plot shpresë se një ditë do të vendosë gjithçka nën këmbët e saj. Nëse do të mundet, vërtet. E në këtë harlisje mendimesh teorike, strategji veprimesh çoroditëse e përplasjesh mosbesuese a panikosëse jo rrallë herë ajo ka arritur të marrë disa qindra-mijë jetë njerëzore. Valter Gjoni ishte në mes tyre. Gojëmbli, siç e etiketoi kryetari i bashkisë, dhe burri babaxhan, siç mund ta etiketojnë shumë të tjerë...

 

...Për mua ai do të mbetet “Monsieur chevalier”. Sepse në takime të ngushta, unë dhe miq të tjerë i drejtoheshim në këtë mënyrë, ndoshta për t’i dhënë vlerën e duhur një titulli të madh që ai e mbante thjeshtësisht. Sepse në fund të fundit ai ishte Kalorës i Urdhrit të Meritës së Republikës Franceze, akorduar nga presidenti Zhak Shirak.

Në 4 tetor 2020 kishte mbushur 66 vitet e tij. Në jetëshkrimin e tij thuhet se ishte lindur në Tiranë në vitin 1954. Dhe po në Tiranë e pati shkollimin e tij prej klasës së parë deri në vitet e Institutit të Lartë të Arteve. Por shumëkush e di mirë që ai ishte me origjinë nga Boboshtica e Korçës. Dhe kjo e bënte shumë krenar.

Valter Gjoni më të shumtën e kohës së tij bëri punë administrate në Bashkinë e Tiranës, duke filluar si inspektor kulture prej kohës kur institucioni në fjalë cilësohej ende si Komiteti Ekzekutiv. Ndaj, edhe pse i diplomuar në një fakultet aktrimi nuk pati shumë role në skenë dhe për më tepër në kinema. Por gjithsesi, një pjesë e mirë e roleve të tij janë kthyer në episode emblematikë me batuta që mbahen mend për karizmën e tyre: “Zëti im me byrek në dorë. E kam zët po ç’t’i bësh. Imagjino, shkrimtar me byrek në dorë”, është nga batutat e tij epope interpretuar tek filmi “Pesha e kohës”. Për të vazhduar me filmin tjetër “Kur hapen dyert e jetës”, “Bardhyl, ti je hero. Po ky është hero mor Lekë. Pse si i di heronjtë ti, mos kujton se kanë brirë?!”.

Lajmi për ndarjen nga jeta të Valter Gjonit është bërë i ditur nga kryetari i Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj. Në një status në Facebook, ai shkroi: “Valteri ynë gojëmjaltë e zemërbardhë nuk e mundi dot këtë flamë të pabesë. I shërbeu qytetit tonë me dashuri përditë për 4 dekada, duke lënë sot një boshllëk të pangushëllueshëm për familjen dhe mijëra kolegë e miq që e njohën dhe e deshën si kujtesa historike e Tiranës”.

Lajmi ishte i pabesueshëm, për më tepër në një mëngjes të shtune, të paqtë e plot diell. Por lajmësi nuk gjykohet në asnjë rast. Dhe pse lajmi në vetvete dukej krejt i përçartur. Por padyshim që ishte i vërtetë. Përndryshe nuk kish si ndodhte.

Valter Gjoni kishte një jetë shumë aktive. Mes skenës, filmit, botimeve dhe punës në administratë. Fillimisht nisi punën si aktor dhe regjisor në Trupën Artistike të Ushtrisë, për të vazhduar më pas në Teatrin Popullor, pranë kinostudios “Shqipëria e Re” dhe Radio Televizionin Shqiptar. Ka luajtur 60 role në teatër, 8 role në kinematografi, si dhe ka realizuar 5 filma dokumentarë. Ai ka çelur rreth 25 ekspozita si dhe ka mbi 10 botime me tematika të ndryshme historike dhe enciklopedike. Mban disa tituj nderi të akorduara brenda dhe jashtë vendit, ku titulli më i lartë është “Kalorës i Urdhrit të Meritës së Republikës Franceze” e cila në origjinal është "Chevalier de l’Ordre National du Mérite", Urdhrin “Naim Frashëri” i Republikës së Shqipërisë dhe “Mirënjohja e Qytetit të Tiranës”.

Në një intervistë të thënë për gazetën “Shekulli” dhe të botuar në 18 tetor 2013, pyetjes time se: “Me çfarë motivi presidenti Shirak ju akordoi një medalje të lartë?”, Valter Gjoni iu përgjigj: Për sa i përket vlerësimit tim, ai ka ardhur si rezultat i një punë 10-vjeçare, por sidomos gjatë situatës së luftës në Kosovë, ku të paktën për gjashtë muaj unë bëja jo vetëm punën e përditshme në Bashki, por koordinoja dhe marrëdhëniet me bashkitë e tjera të Francës, të cilat u organizuan seriozisht për të kontribuar në aksionin humanitar të pritjes së refugjatëve që vinin nga Kosova. Francezet ngritën në Shqipëri pesë kampe, dy në Tiranë, një në Ndroq, një në Mullet dhe një në Arapaj të Durrësit. Kështu me të njëjtin dekret të Presidentit Shirak, mua dhe Pjer Kalfas, që ishte drejtori i Marrëdhënieve Ndërkombëtare në Bashkinë e Marsejës, na u akordua titulli “Kalorës i Urdhrit Kombëtar të Meritës”.

Në 36 vitet e tij të punës në Bashkinë e Tiranës, ku për herë të parë u emërua si inspektor në janar të vitit 1985, Valter Gjoni ka kaluar pothuaj në të gjitha nivelet e nëpunësit, inspektor, specialist, shef sektori, shef seksioni, drejtor dhe së fundmi këshilltar i kryetarit të Bashkisë. Dhe padyshim, si “gojëmbël” e “zemërbardhë” që ishte ai mundi të punonte me disa drejtues institucioni, të cilët duam apo s’duam ne vinin nga krahë të ndryshëm të politikës.

Kliton Nesturi, Valter Gjoni, Leonard Veizi

Në vitin 1987, krahas studimeve pasuniversitare për titull shkencor të nivelit të parë, Valter Gjoni përfundoi edhe studimet në degën e gazetarisë, pranë Fakultetit të Shkencave Politike e Juridike, por më pas ai ka kryer edhe kualifikime në disa vende si Francë, Holandë, Danimarkë, Finlandë, Itali, Greqi etj. Me Valter Gjonin kemi pasur një bashkëpunim të vazhdueshëm, ku nga më mbresëlënësit ishte intervista me titullin: “Si e takova Santa Klausin në koordinatën 66º 32’ 35” në Arktikun e Veriut” botuar gjithashtu në gazetën “Shekulli”. Ndërsa në gazetën “Fjala”, bashkëpunimi më interesant ishte ai i botimit të shkrimit me titullin: “Naim Frashëri, poeti me pesë varre” i publikuar në 12 shtator 2020.

Bashkëpunimi i fundit, për të cilin kishim folur por jo mirëpërcaktuar, midis tre-katër temave, mbeti i pakonkretizuar në letër. Covid-19 i ndërpreu jetën, pikërisht në kohën kur me pjekurinë intelektuale ishte në kulmin e tij. Dhe padyshim, ky do të jetë pengu im i fundit në marrëdhënie me të. Ndaj, në pamundësi të asgjëje tjetër më mbetet veç t’i them:

Lamtumirë Valter!

Valter Gjoni: Si e takova Santa Klausin në koordinatën 66º 32’ 35” në Arktikun e Veriut

 

Nga Leonard Veizi

Është Krishtlindje…

Për të gjithë ata që nuk besojnë, fëmijë të zhgënjyer nga ëndrra apo të rritur bindshëm që e mohojnë, Babagjyshi i Krishtlindjeve ekziston. Ai quhet Santa Klaus, është i veshur me rroba të kuqe, ka mjekët të bardhë e mban rrip të gjerë në mes e kapele me xhufkë mbi kokë. Asgjë e pazakontë deri këtu që të na çudisë më shumë. Gjithçka sipas legjendës mijëvjeçare. Për më tepër që në këtë periudhë të lavdishme të kibernetikës apo të shpejtësisë kozmike, ai lëviz me të njëjtën slitë të tërhequr nga drerët…

…Në të vërtetë, Babagjyshi nuk është as më pak e as më shumë, po një punonjës i thjeshtë i bashkisë së Rovaniemit, një qytet në thellësi të Finlandës, që me koordinatë të saktë është ndërtuar në atë segment ku kalon dhe paraleli i parë i globit kur zbret nga Arktiku i Veriut.

Sot, në regjistrin e gjendjes civile Babagjyshi mund të ketë gjithfarë emri tjetër, por për të gjithë ata që e takojnë fizikisht, fëmijë a njerëz në moshë, është vetëm se Klausi i Shenjtë. Kush nuk beson, mund të marri rrugën për në Helsinki, dhe pa zbritur nga avioni do të informohet për ekzistencën e Santa Klausit, pikërisht në koordinatën 66º 32’ 35”. Për më tej mund ta zgjedhësh vetë mjetin për të mbërritur në destinacionin e mahnitshëm.

Por për të arritur tek kasollja e Babagjyshit Klaus do të duhet të përshkosh 800 kilometra rrugë. Këtë e bëjnë përgjatë gjithë vitit, të paktën 500 mijë njerëz, të cilët janë të fiksuar të përmbushin një ëndërr të fëmijërisë së kahershme. E në këtë mori njerëzish që ndërmarrin pelegrinazhin e jashtëzakonshëm, padyshim ka dhe shqiptarë, njerëz që lënë klimën e ngrohtë të Mesdheut, për t’u ngjitur afër Polit të Veriut.

Valter Gjoni, aktualisht nëpunës i rëndësishëm në Bashkisë së Tiranës, gjithashtu ka pasur një përvojë të tillë. Për kuriozitetin e çdo njeriu, qoftë dhe të një gazetari që i troket në zyrë ai rrëfen se si mbërriti në qytetin e famshëm të Finlandës, vetëm për të takuar të shenjtin Klaus, që në të vërtetë ashtu si vetë ai, ishte një punonjës Bashkie, veç me një detyre tjetër, të priste e të përcillte njerëzit që ishin të afeksionuar të takonin një herë në jetën e tyre babagjyshin e ëndrrave të vegjëlisë.

Në këtë rrëfim të tij, vjen përvoja e pazakontë; një rrugëtim i gjatë dhe impresionues për në Rovaniem, qyteti finlandez ku jeton Babagjyshi i Krishtlindjeve

Valter Gjoni

Falë një rastësie, u informova mbi përvojën tuaj interesante: keni takuar Santa Klausin. Si ka ndodhur e gjitha kjo?

Ç’është e vërteta edhe unë e them me një lloj kënaqësie që Santa Klausin, apo Babagjyshin e Vitit të Ri siç jemi mësuar t’i themi që shumë kohë më parë, e kam takuar para shumë vjetësh. Ndodhesha në Finlandë, në një stazh të Këshillit të Evropës, ku kalova rreth një muaj në institutin “Gustave Lunden”.

Ishte muaji nëntor dhe gjatë udhëtimit për të shkuar në drejt Helsinkit, që në avion u ndeshëm me një informacion të bollshëm për Santa Klausin. Madje atje na dhanë dhe një pyetësor se çfarë dëshirash kishim për t’i bërë Santa Klausit. Unë kisha dy dëshira, që në fakt m’u realizuan. Një nga dëshirat ishte që Babagjyshi i Vitit të Ri, t’u dërgonte fëmijëve të mi një letër dhe dëshira e dytë ishte që nëse krijohej mundësia të vizitoja qendrën, e cila në fakt ishte goxha larg, të paktën 800 kilometra nga Helsinki. Rovaniem është qendra e qytetit. Ndërsa Babagjyshi i Vitit të Ri qëndron në rrethin Arktik, thënë saktë në 66 º 32’ 35”. Ky është paraleli i parë që vjen nga Poli i Veriut.

Kur do të udhëtonit drejt Rovaniemit?

U shfrytëzua një fundjavë. Sapo u krijua kjo mundësi unë udhëtova me tren për rreth 6-të orë, për të mbërritur në Rovaniem. Aty është një rezidencë shumë interesante që e quajnë “fshati i babait të krishtlindjeve”.

Është organizuar si një resort turistik. Atje shkohet me të gjithë mjetet, tren, avion, makinë, me slitë, me kuaj madje dhe me drerë. Turizmi në këtë vend  është i pandërprerë në dimër dhe në verë. Natyrisht që ka shumë turistë. Por ka dhe një komoditet shumë të përshtatshëm. Është një fshat i tërë me kabina mjaft komode dhe mjaft të sistemuara.

Si ka lindur ideja për të ndërtuar këtë pikë turistike, në bazë të një legjende? 

Vizitën e parë në këtë vend dhe idenë të e parë e ka dhënë Eleonor Rusvelt, bashkëshortja e presidentit amerikan Frenklin Ruzvelt. Ajo ka qenë për disa kohë kryetare e UNRRA-s, që ishte një organizatë paraprijëse e UNICEF-it të sotëm.

Pra është një organizëm i Kombeve të Bashkuara. Ajo u ndodh në atë qytet në vitin 1950 për faktin se ai territor u bë një shesh lufte gjatë Luftës së Dytë Botërore. Aty luftuan shumë ushtri, gjermane, ruse, angleze, suedeze, finlandeze.

Kështu që i gjithë Ravaniemi i dikurshëm u shkatërrua. Në kuadrin e ndihmave humanitare zonja Rozvelt mori rrugën e gjatë e të vështirë për të mbërritur në këtë qendër. Aty u njoh dhe me legjendën.

Në fakt Santa Klausi është një prodhim autentik i Finlandezëve?

Santa Klaus, ose Babagjysh të Krishtlindjeve, ka pothuaj në gjitha vendet e brezit të Arktikut. Por Norvegjia dhe Suedia ia kanë lënë Finlandës të mbajë këtë flamur. Ndërkohë që Santa Klaus ka dhe në Kanada madje dhe në Shtetet e Bashkuara, por asnjë prej tyre nuk ka kthyer dhe institucionalizuar ashtu siç është bërë me atë të Finlandës.

Cila është historia e Santa Klausit finlandez?

Ka lindur mbi bazë legjendash. Në Ravaniem kjo ka qarkulluar për pasojë se banorët jetoni thuajse të izoluar nga pjesa tjetër e botës. Madje dhe vetë ata nuk kishin shumë dëshirë të hapeshin. Ishin grupe sporadike turistësh që i konstatuan.

Zonja Ruzvelt, duke qenë se drejtonte një mision humanitar, mësoi pikërisht për këtë legjendë që fliste për një burrë më vlera humanitare, që dilte vizitonte dhe ndihmonte banorët e zonës. Kjo e ngacmoi mbi idenë e krijimit në institucion të Santa Klausit.

Është një koncept që po të thellohet në studime me siguri dalin dhe gjëra të tjera. Por vetë në Ravaniem flitet për një legjendë ekzistuse, të cilën zonja Rusvelt e konceptoi në këtë formë që praktikohet dhe sot.

Çfarë prezupozon në individualitetin e tij personi që për shkak të veshjes dhe të pamjes së jashtme të gjithë e quajnë “Santa Klaus”?

Ai është një punëtor Bashkie. Në Ravaniem, realisht ka një person fizik i cili luan rolin e Santa Klausit përgjatë gjithë kohës. Kjo zonë administrohet nga një bashki, ka dhe kryetarin e bashkisë. Ka një universitet për zonën. Zona ka 60 mijë banorë.

Është një qytet me të gjitha kushtet. Vetëm se është në distancë nga shumë qytete të Finlandës. Babagjyshi është punonjës i bashkisë dhe paguhet nga bashkia. Por nga mënyra se si është konceptuar dhe organizuar jep mundësinë e grumbullimi të shumë të ardhurave, sepse në këtë resort padyshim gjen kafe, restorante, hoteleri, slita e dhurata të ndryshme.

Të gjithë këtë mal me gjëra që ka ky vend, sjell goxha të ardhura. Por duhet theksuar se kjo veprimtari mbështetet shumë dhe nga shteti. Që në Helsinki, në aeroport, apo në stacionin e trenit është paneli me butonin elektronik që të lidh drejtpërdrejt me Ravaniemin, ku çdo kush mund të telefonojë për të bërë rezervimet e tij. Turizmi kryesisht është dimëror, po që nga matjet shkon deri në 500 mijë turistë në vit.

Arrinte t’i përmbushte dëshirat “Santa Klausi” edhe pse njerëzor dhe aspak hyjnor? Kam parasysh që pak më parë ju më thatë se kishit shprehur dy dëshira…?

Unë shpreha dy dëshira; të vizitoja qendrën dhe Babagjyshi i Vitit të Ri, t’u dërgonte fëmijëve të mi. Dhe m’u realizuan të dyja. Në fakt, unë nuk arrita ta konstatoj këtë emocion, sepse letra për fëmijet kishte ardhur para meje në Shqipëri.

Kështu që nuk isha i pranishëm në gëzimin e tyre. Por, natyrisht edhe vetë u emocionova shumë. Gjithsesi nga e gjithë kjo përvojë mund të them se për gjithçka që thuhet në formë hamendësimesh se babagjyshi e ka shtëpinë “këtu” apo “atje”, unë arrita dhe pashë, Santa Klausin dhe shtëpinë e tij.

Gjatë kësaj vizite më shoqëroi dhe kryetari i Bashkisë së Ravaniem, z.Harri Pokenen, me të cilin bëmë edhe një fotografi në prani të Santa Klausit”.

Sa i rëndësishëm është “Santa Klausi” finlandez për pjesën tjetër të botës?

Nuk janë vetëm fëmijët që kanë dëshirë të madhe të takohen me të. Miti i babait të Krishtlindjeve ka joshur dhe shumë burra shteti të cilët kanë marrë rrugën për në Rovaniem.

15 vjet pas ceremonisë së parë në Rovaniem u projektua kabina e parë nga arkitekti Tempi Purdy dhe madhësia e saj si dhe pajisjet ishin në gjendje t’u shërbenin mirë të gjitha grupeve të turistëve.

Burrat e shtetit që kanë vizituar janë Leonid Brezhnjev i Bashkimit Sovjetik, Lindon Xhonson i SHBA-së, Josif Tito i ish-Jugosllavisë, Eduart Okab presidenti i Polonisë, Princi i kurorës së Suedisë, Karl Gustav, Shahu i Persidë, kryeministri italian Aldo Moro, Kryeministrja Golda Meir e Izraelit, presidenti i Senegalit, Senjor, etj.