Me 5 qershor,
bota, - të paktën kështu thuhet, - ndalet për të reflektuar mbi mjedisin. Në
fakt njeriu që jeton mbi këtë botë, nuk ka ndër mend të ndalet. Dha vazhon ta bëjë
pis atë...
...Është koha e
teatrit vjetor. Qeveri, organizata, aktivistë, shkolla, universitete dhe media,
të gjithë si me komandë, veshin maskën e "të gjelbrës" dhe fillojnë
të recitojnë skriptet e gatshme për pyjet, lumenjtë, detet, ajrin dhe klimën. Publikohen
raporte alarmante që na tronditin për 24 orë, mbahen konferenca sterile ku
vetëm kondicionerët punojnë, dhe vjen momenti kulmor: teatri i mbjelljes së
pemëve. Disa pemë të vetme, të dobëta, si kjo që shihet në imazh, mbillet nën
dritat e studiove të televizioneve, me njerëz të veshur me bluza 'eco-friendly'
që mbajnë etiketa çmimesh, gati për të postuar një selfie 'të pastër'.
Ndërkohë, të tjerët rrinë në radhë për të blerë "ekologji limited
edition" në stendat e konsumit, sepse, na besoni, asgjë nuk e tregon
dashurinë për mjedisin më mirë se sa blerja e një tjetër gadget-i 'të gjelbër'
të paketuar me plastikë.
Bota ndalet. Por
ne që jetojmë mbi këtë botë, nuk ndalemi. Jo tani.
Ne, me një babëzi
që nuk njeh kufij, vazhdojmë të presim pyje për të ndërtuar rrugë që na çojnë
drejt pyjeve të tjera, vetëm për t'i prerë edhe ato. Vazhdon plastika, me një
rrjedhshmëri të tmerrshme, të mbushë lumenjtë që derdhen në dete, duke u kthyer
në një pjesë të pandashme të ekosistemit tonë detar. Vazhdon betoni të pushtojë
çdo hapësirë ku dikur këndonin zogjtë, duke e kthyer qytetin në një burg të
ftohtë. Vazhdon konsumimi i pangopur, si një vrimë e zezë që gllabëron çdo
burim, sikur planeti të ishte një depo pa fund dhe jo një organizëm i gjallë me
kufij që po e shkatërrojmë çdo ditë e më shumë.
Dita Botërore e
Mjedisit lindi në vitin 1972, pas Konferencës së Stokholmit, si një thirrje
globale për ndërgjegjësim dhe veprim. Kanë kaluar pesëdhjetë e katër vjet.
Pesëdhjetë e katër vjet fjalime, deklarata, samite dhe premtime. Dhe
megjithatë, ne krenohemi me faktin se gjithçka po shkon më keq.
Çdo raport i ri
është më alarmues se ai i mëparshmi. Çdo rekord temperature zgjat vetëm derisa
të thyhet nga rekordi tjetër, me një rregullsi të tmerrshme. Çdo verë bëhet më
e nxehtë, çdo thatësirë më e gjatë, çdo përmbytje më shkatërruese. Dhe ne, si
spektorë të rëndomtë, thjesht shikojmë dhe presim 5 qershorin tjetër.
Natyra nuk flet.
Nuk mban konferenca shtypi. Nuk shkruan raporte. Ajo thjesht përgjigjet.
Kur ne presim
pyjet, ajo përgjigjet me rrëshqitje dherash. Kur helmojmë lumenjtë, ajo
përgjigjet me mungesë uji të pijshëm. Kur ngrohim atmosferën, ajo përgjigjet me
stuhi, përmbytje dhe temperatura që dikur i konsideronim të pamundura. Dhe ne,
me një injorancë të pafundme, vazhdojmë të habitemi nga këto përgjigje.
Në vitin 2025
fokusi ishte ndotja nga plastika. Në vitin 2026 vëmendja është te ndryshimet
klimatike. Çdo vit ndryshon tema, por problemi mbetet i njëjtë: njeriu vazhdon
të sillet sikur është pronari i planetit, jo banori i tij, duke harruar se ne
nuk jemi asgjë tjetër veçse banorë të përkohshëm.
Paradoksi është se
ne flasim për shpëtimin e Tokës, ndërsa në fakt Toka nuk ka nevojë të
shpëtohet. Ajo ka mbijetuar akullnaja, vullkane gjigante, zhdukje masive
speciesh dhe përplasje asteroidësh. Ne jemi ata që kemi nevojë të shpëtojmë.
Planeti do të vazhdojë të rrotullohet edhe pa ne. Pyetja nuk është nëse do të
mbijetojë Toka. Pyetja është nëse do të mbijetojë qytetërimi ynë në formën që
njohim sot.
Ndoshta gabimi më
i madh është se e kemi kthyer mjedisin në një çështje kalendarike. Një ditë në
vit kujtojmë natyrën dhe 364 ditë të tjera kujtojmë fitimin. Ndërkohë natyra
nuk punon me kalendarin tonë. Ajo nuk pret deri më 5 qershor për të na kujtuar
se kemi shkuar shumë larg. Ajo na kujton çdo ditë.
Me ajrin që
thithim.
Me ujin që pimë.
Me tokën që na
ushqen.
Dhe me heshtjen e
pyjeve që po pakësohen.
Prandaj, ndoshta
mesazhi i vërtetë i Ditës Botërore të Mjedisit nuk është të mbjellim një pemë
apo të postojmë një fotografi me ngjyrë të gjelbër. Mesazhi është më i thjeshtë
dhe më i vështirë njëkohësisht: të kuptojmë se nuk jetojmë mbi natyrën. Jetojmë
brenda saj. Dhe çdo luftë që bëjmë kundër saj, herët a vonë, përfundon si një
luftë kundër vetvetes.