Nga Leonard Veizi
Pasditen e 1 korrikut të
vitit 2004, në 18:30 me orën lokale, në Qendrën Mjekësore UCLA në Westwood, një
aktor i famshëm amerikan dha frymën e fundit. Ishte 80 vjeç dhe kishte jetuar
me shumë intensitet, ku përveç 40 filmave në të cilët kishte marrë pjesë si
protagonist, ishte martuar tri herë, kishte gjithsej dymbëdhjetë fëmijë, me të
paktën pesë gra të ndryshme. Këtu nuk futen flirtet dhe skandalet që e kanë
shoqëruar pjesën më të madhe të kohës, gjë që për të nuk përbënte asnjë
problem. Ky ishte Marlon Brando…
…Më parë se kaq, 3 prillin
e vitit 1924, në kalendarin e lindjeve që i japin botës figura të pazakonta,
erdhi në jetë një njeri që do të trondiste vetë thelbin e aktrimit. Marlon
Brando konsiderohet një nga yjet themelore të Hollywood-it, një figurë që e
riformësoi artin e interpretimit dhe e mbushi ekranin me një prani të
papërsëritshme. Ai mishëroi për vite me radhë vetë konceptin e sensualitetit
mashkullor, një përzierje e rrallë e butësisë dhe rebelimit, që nuk i përkiste
vetëm personazheve të tij, por edhe jetës që jetoi pa kompromis.
“Tango e fundit në Paris”
– miti që kaloi kufijtë
Tirana u boshatis më
shpejt atë natë. Prej disa ditësh qarkullonte fjala se “sllavi” do të
transmetonte një film skandal, të mbushur me skena të çmendura erotike. Në
qendër të tij ishte Marlon Brando, ndërsa përkrah kishte një aktore të re
franceze, Maria Schneider, emri i së cilës tashmë ishte bërë i njohur në çdo
cep të Tiranës.
— E pe “Tangon…” dje?
Kjo ishte pyetja e
mëngjesit pasardhës, në Tiranën e pasvitit 1985.
Filmi u diskutua aq shumë
në Shqipërinë e mbyllur, sa u kthye në një mit, pa e ditur se një ndikim po aq
tronditës kishte pasur edhe në botën perëndimore. Regjia e Bernardo Bertolucci
nuk trazoi vetëm Tiranën; ajo sfidoi vetë kufijtë e moralit publik të kohës.
Censura reagoi ashpër.
Filmi u ndalua dhe ndaj tij u hap një çështje penale që përfundoi me dënim më
29 janar 1976. Por koha e rikthen gjithmonë artin në vendin e vet: në vitin
1987 filmi u rehabilitua, ndërsa në vitin 2002 American Film Institute e renditi
në vendin e 48-të mes filmave më të mirë sentimentalë të të gjitha kohërave.
“Rroftë Zapata!” dhe
kujtesa shqiptare
Më herët, publiku shqiptar
e njihte Brandon përmes filmit “Rroftë Zapata!”, ku ai interpretonte
revolucionarin meksikan Emiliano Zapata. Ky film transmetohej rregullisht nga
Televizioni Shqiptar dhe kishte hyrë thellë në kujtesën kolektive.
Po ashtu, ai mbahej mend
edhe për filmin “Kryengritja në ishull” -i njohur ndërkombëtarisht si "Queimada",
- i cili u shfaq më vonë.
Ndërsa “Kumbari”, një nga
kulmet e tij artistike, do të vinte në ekranet shqiptare vetëm në vitet e para
të demokracisë, kur censura kishte nisur të zbehej dhe kufijtë e ndalimit ishin
zhvendosur.
Revolucioni i aktrimit
Marlon Brando konsiderohet
një nga figurat më të mëdha të Hollywood-it dhe një nga aktorët më të talentuar
në historinë e kinemasë. Ai ishte ndër të parët në Shtetet e Bashkuara që
përqafoi metodën ruse të aktrimit, të njohur si sistemi i Konstantin Stanislavski-t.
Kjo metodë kërkonte një
identifikim të thellë me personazhin, një zhytje emocionale që e bënte rolin të
jetonte brenda aktorit. Për Brandon, personazhi nuk ishte maskë – ishte
mishërim.
Prania e tij fizike,
atletike dhe imponuese, në kontrast me fytyrën e butë e gati engjëllore, krijoi
një figurë të re mashkullore në ekran. Ai nuk ishte thjesht aktor; ishte një
energji që ndryshoi normat.
Sensualiteti dhe rebelimi
Brando mishëroi për vite
me radhë vetë konceptin e sensualitetit mashkullor. Sharmi i tij rebel nuk i
përkiste vetëm roleve, por edhe jetës që ai jetoi pa kompromis.
Ai fitoi popullaritet të
jashtëzakonshëm me rolin e Stanley Kowalskit në “Një tramvaj që quhet dëshirë”
(1951), një interpretim që mbetet ndër më të fuqishmit në historinë e kinemasë.
Çmime, rekorde dhe ndikim
Tetë herë i nominuar për
çmimin Academy Awards, ai e fitoi atë dy herë: për “Në breg të detit” dhe për
“Kumbarin”.
Filmat e tij janë parë nga
mbi 800 milionë shikues dhe disa prej tyre konsiderohen sot kryevepra të
padiskutueshme.
Stili i tij ndikoi
drejtpërdrejt në breza të tërë aktorësh, si Xhejms Din, Al Paçino, Robert De
Niro, Xhek Nikolson.
Ai ishte gjithashtu një
aktivist i angazhuar, veçanërisht në mbështetje të të drejtave të
afroamerikanëve.
Revista Time e përfshiu
mes 100 njerëzve më me ndikim të shekullit XX, ndërsa Instituti Amerikan i
Filmit e renditi në vendin e katërt mes yjeve më të mëdha të historisë së
kinemasë.
Fillimi dhe fundi i një
legjende
Marlon Brando lindi më 3
prill 1924 në Omaha, Nebraska. Ishte fëmija i tretë i një familjeje me rrënjë
të përziera evropiane.
Ai u nda nga jeta në Los
Angeles, në Qendrën Mjekësore UCLA në Westwood. Shkaku i vdekjes ishte një
krizë e rëndë respiratore, pasojë e një emfizeme pulmonare që e kishte prekur
prej vitesh.
Në funeralin e tij morën
pjesë figura të shumta të botës së artit. Ishte 80 vjeç.
Mes lindjes dhe vdekjes së
tij, mbeti një hapësirë që nuk mund të mbushet: ajo e një aktori që nuk luajti
thjesht role, por ndryshoi vetë mënyrën se si njeriu ndjen dhe shikon kinemanë.
No comments:
Post a Comment