Një reflektim mbi kufijtë e mendjes njerëzore përmes thjerrëzës së filmit
"Lusi"
Nga Leonard Veizi
Në qarqet e kulturës popullore qarkullon prej dekadash një ide sa
intriguese, aq edhe mashtruese: njeriu përdor vetëm 10 për qind të kapacitetit
të trurit të tij. Kjo frazë tingëllon pothuajse si një premtim eshatologjik –
sikur brenda nesh flë një univers i tërë i pashfrytëzuar, një rezervë hyjnore
mundësish që pret vetëm një shkëndijë për t'u zgjuar.
Megjithatë, neuroshkenca moderne është e prerë: ky është një mit. Truri i njeriut është një organ me efikasitet të lartë ku çdo rajon ka një funksion specifik dhe asgjë nuk lihet pas dore. Por, pavarësisht faktit shkencor, ky mit refuzon të vdesë. Ai mbijeton sepse i flet drejtpërdrejt ankthit dhe ëndrrës sonë ekzistenciale: dëshirës për të kapërcyer kufijtë e thjeshtë biologjikë.
Eksperimenti i imagjinatës
Ky obsesion u shndërrua në boshtin narrativ të filmit "Lusi" (Lucy), prodhimi i vitit 2014 me regji të Lyk Besonit dhe me protagoniste Skarlet Johansonin. Filmi nuk duhet parë thjesht si një triler aksioni; ai është një laborator vizual mbi potencialin e mendjes dhe, njëkohësisht, një pasqyrim i frikës sonë ndaj asaj që mund të ndodhë nëse ky potencial do të çlirohej pa fre.
Në planin sipërfaqësor, ndjekim historinë e një gruaje të zakonshme, e cila pas një incidenti brutal me trafikun e drogës, pëson një transformim radikal. Një substancë sintetike i "zhbllokon" shkallë-shkallë aktivitetin cerebral. Sa më shumë hapet horizonti i mendjes së saj, aq më shumë Lusia fiton kontroll mbi realitetin: fillimisht mbi trupin e saj, pastaj mbi materien rrethuese, e në fund mbi vetë konceptin e kohës.
Tejkalimi i vetvetes
Në thelb, "Lusi" riaktualizon një nga mitet më të lashta të njerëzimit: atë të Prometeut, që u vodhi perëndive zjarrin e dijes për t'ua dhënë njerëzve. Por, si çdo dhuratë hyjnore, dija absolute vjen me një kosto dërrmuese.
Filmi mund të lexohet edhe përmes filozofisë së Fridrih Niçes. Personazhi i Lusit është mishërimi i idesë së tejkalimit të njeriut. Ajo nuk bëhet thjesht më e zgjuar; ajo pushon së qeni njerëzore. Këtu lind dilema e madhe: nëse dija bëhet e pafundme, a ka më vend për humanizmin? Njeriu përcaktohet nga kufijtë e tij, nga gabimet dhe nga e panjohura. Duke fshirë këto kufij, Lusi shndërrohet në një entitet që ekziston kudo dhe askund – një triumf i intelektit që rezulton në zhdukjen e individit.
Alegori për epokën digjitale
Në kontekstin e sotëm, "Lusi" shërben si një metaforë e fuqishme për raportin tonë me Inteligjencën Artificiale dhe teknologjinë. Ne po kërkojmë vazhdimisht të zgjerojmë "procesorin" tonë mendor përmes mjeteve digjitale, duke synuar një lloj gjithëdijeje. Por, ashtu si në fund të filmit, ku protagonistja shkrihet me rrjetin universal të informacionit, ne rrezikojmë të humbasim atë që na bën unikë: ndjeshmërinë dhe cenueshmërinë.
Është gjithashtu kuptimplotë që ky transformim udhëhiqet nga një figurë
femërore. Nga një viktimë e pafuqishme e dhunës në fillim të filmit, ajo
shndërrohet në subjektin e fuqisë absolute, duke përmbysur kështu stereotipet
klasike të kinemasë, ku gruaja ishte thjesht "objekti" që duhej
shpëtuar.
Epilogu
Edhe pse shkencërisht i pasaktë, miti i 10 përqindëshit mbetet një metaforë poetike për intuitën tonë se jemi "më shumë se kaq". Filmi i Besonit na kujton se kërkimi për të njohur vetveten plotësisht është një rrugë pa kthim.
Ndoshta nuk na duhet 100 për qind e kapacitetit të trurit për të qenë të lumtur apo të suksesshëm. Ndoshta pasuria jonë më e madhe qëndron pikërisht në atë pjesë të misterit që mbetet e pazbuluar. Sepse, siç na tregon fati i Lusit, në çastin që njeriu arrin të dijë gjithçka, ai pushon së qeni njeri dhe bëhet thjesht... informacion.
Megjithatë, neuroshkenca moderne është e prerë: ky është një mit. Truri i njeriut është një organ me efikasitet të lartë ku çdo rajon ka një funksion specifik dhe asgjë nuk lihet pas dore. Por, pavarësisht faktit shkencor, ky mit refuzon të vdesë. Ai mbijeton sepse i flet drejtpërdrejt ankthit dhe ëndrrës sonë ekzistenciale: dëshirës për të kapërcyer kufijtë e thjeshtë biologjikë.
Ky obsesion u shndërrua në boshtin narrativ të filmit "Lusi" (Lucy), prodhimi i vitit 2014 me regji të Lyk Besonit dhe me protagoniste Skarlet Johansonin. Filmi nuk duhet parë thjesht si një triler aksioni; ai është një laborator vizual mbi potencialin e mendjes dhe, njëkohësisht, një pasqyrim i frikës sonë ndaj asaj që mund të ndodhë nëse ky potencial do të çlirohej pa fre.
Në planin sipërfaqësor, ndjekim historinë e një gruaje të zakonshme, e cila pas një incidenti brutal me trafikun e drogës, pëson një transformim radikal. Një substancë sintetike i "zhbllokon" shkallë-shkallë aktivitetin cerebral. Sa më shumë hapet horizonti i mendjes së saj, aq më shumë Lusia fiton kontroll mbi realitetin: fillimisht mbi trupin e saj, pastaj mbi materien rrethuese, e në fund mbi vetë konceptin e kohës.
Në thelb, "Lusi" riaktualizon një nga mitet më të lashta të njerëzimit: atë të Prometeut, që u vodhi perëndive zjarrin e dijes për t'ua dhënë njerëzve. Por, si çdo dhuratë hyjnore, dija absolute vjen me një kosto dërrmuese.
Filmi mund të lexohet edhe përmes filozofisë së Fridrih Niçes. Personazhi i Lusit është mishërimi i idesë së tejkalimit të njeriut. Ajo nuk bëhet thjesht më e zgjuar; ajo pushon së qeni njerëzore. Këtu lind dilema e madhe: nëse dija bëhet e pafundme, a ka më vend për humanizmin? Njeriu përcaktohet nga kufijtë e tij, nga gabimet dhe nga e panjohura. Duke fshirë këto kufij, Lusi shndërrohet në një entitet që ekziston kudo dhe askund – një triumf i intelektit që rezulton në zhdukjen e individit.
Në kontekstin e sotëm, "Lusi" shërben si një metaforë e fuqishme për raportin tonë me Inteligjencën Artificiale dhe teknologjinë. Ne po kërkojmë vazhdimisht të zgjerojmë "procesorin" tonë mendor përmes mjeteve digjitale, duke synuar një lloj gjithëdijeje. Por, ashtu si në fund të filmit, ku protagonistja shkrihet me rrjetin universal të informacionit, ne rrezikojmë të humbasim atë që na bën unikë: ndjeshmërinë dhe cenueshmërinë.
Edhe pse shkencërisht i pasaktë, miti i 10 përqindëshit mbetet një metaforë poetike për intuitën tonë se jemi "më shumë se kaq". Filmi i Besonit na kujton se kërkimi për të njohur vetveten plotësisht është një rrugë pa kthim.
Ndoshta nuk na duhet 100 për qind e kapacitetit të trurit për të qenë të lumtur apo të suksesshëm. Ndoshta pasuria jonë më e madhe qëndron pikërisht në atë pjesë të misterit që mbetet e pazbuluar. Sepse, siç na tregon fati i Lusit, në çastin që njeriu arrin të dijë gjithçka, ai pushon së qeni njeri dhe bëhet thjesht... informacion.
No comments:
Post a Comment