Nga Leonard Veizi
Skandali i Xhefri Epstainit iu tregua publikut si historia e një
përbindëshi të izoluar, një devijim individual pa lidhje me botën “normale”. Ky
rrëfim është i rehatshëm sepse e çliron sistemin nga përgjegjësia. E vërteta
duket më e ashpër. Epstaini nuk ishte një aksident i rendit modern, por shenja
më e qartë e tij...
...Kur pushteti grumbullohet pa kufij, ai nuk prodhon vetëm pasuri. Ai
krijon edhe ndjesinë se njeriu mund të jetojë jashtë çdo norme njerëzore.
Pikërisht këtu krahasimi me Marki de Sadin pushon së qeni letrar dhe kthehet në
lexim politik të pushtetit pa frerë.
Kush ishte Marki de Sadi
Marki de Sadi, aristokrat francez i shekullit XVIII, nuk mbetet vetëm një
shkrimtar skandaloz. Ai përfaqëson vizionin ekstrem të një bote ku dëshira
individuale shpallet ligj dhe trupi i tjetrit reduktohet në send përdorimi. Në
veprat e tij, mes tyre “120 ditët e Sodomës”, dhuna organizohet me ftohtësi dhe
kënaqësia lidhet me administrimin e dhimbjes.
Regjisori italian Pier Paolo Pasolini e solli këtë univers në ekran duke e
zhvendosur historinë në kontekstin e fashizmit. Në leximin e tij, sadizmi - që vjen nga mbiemri Sadi - nuk
ishte më fantazi e errët, por formë konkrete e pushtetit politik. Kjo është
arsyeja pse Sadi nuk i përket vetëm së kaluarës. Ai mbetet figura që zbulon
çfarë ndodh kur elita ndjen se nuk i nënshtrohet askujt.
Epstaini si realiteti që Sadi vetëm e imagjinonte
Xhefri Epstaini nuk shkroi romane. Ai ndërtoi një realitet që i ngjan
laboratorit të Sadit. Ishulli i tij privat nuk ishte hapësirë argëtimi, por një territor pa
pasojë, ku paraja, lidhjet politike dhe heshtja institucionale krijonin
mbrojtje të plotë. Kjo është pornografia e vërtetë e kohës sonë. Nuk lidhet me trupin, por me
pushtetin që shfaqet pa turp. Në botën e Epstainit, seksi humb çdo dimension
njerëzor dhe shndërrohet në monedhë, në shantazh, në mjet kontrolli. Kështu
bëhet e dukshme një e vërtetë e pakëndshme. Elita globale jeton sipas
rregullave që nuk vlejnë për të tjerët.
Pse Epstaini tmerron më shumë se Sadi
Sadi ishte i hapur në errësirën e tij dhe nuk kërkonte justifikim moral.
Epstaini lëvizte mes universiteteve, bankave, pallateve mbretërore dhe
politikës ndërkombëtare me fytyrën e filantropit. Kjo e bën historinë e tij më
shqetësuese se çdo roman, sepse tregon se sadizmi nuk është përjashtim
psikologjik. Ai është rreziku i zakonshëm i pushtetit kur mungon kufiri. Pyetja thelbësore nuk lidhet me mënyrën si u shfaq një Epstain. Pyetja
lidhet me ata që nuk u zbuluan kurrë.
Ishujt e padukshëm të modernitetit
Shoqëritë liberale flasin për transparencë, barazi dhe të drejta. Në të
njëjtën kohë pranojnë territore ku ligji zhduket, nga parajsat fiskale te
rrjetet e ndikimit dhe ishujt privatë. Qytetari i zakonshëm jeton nën vëzhgim. Elita jeton në padukshmëri. Këtu
qëndron skandali i vërtetë. Jo vetëm krimi individual, por mbrojtja që sistemi
i ofroi derisa fshehja u bë e pamundur.
Liria që ushqehet me të dobëtin
Ideologjia moderne e quan këtë gjendje liri. Në thelb ajo i ngjan lirisë së
ujkut në një botë pa barinj. Paraja mund të blejë kohë, heshtje, drejtësi dhe
ndonjëherë pafajësi. Për viktimat, kjo liri përkthehet thjesht si burg.
Kur sadizmi bëhet pjesë e sistemit
Sa më e thellë bëhet pabarazia, aq më pak figura si Epstaini duken
përjashtime. Ato fillojnë të duken funksionale për vetë rendin. Çdo sistem që
lejon disa njerëz të mbeten praktikisht të pandëshkueshëm prodhon herët a vonë
pornografinë e pushtetit. Akuza më e rëndë ndaj kohës sonë nuk është ekzistenca
e një njeriu si Epstaini. Akuza e vërtetë është se bota jonë ishte terreni
ideal që ai të lulëzonte.
No comments:
Post a Comment