“Elita e qylit", pilafi dhe kabunia e parazitëve të përhershëm të Republikës

Nga Leonard Veizi
 
Ekziston një ritual i vjetër në jetën publike shqiptare që përsëritet me një saktësi pothuajse komike. Tavolinat ndryshojnë, mikpritësit po ashtu, por fytyrat rreth tyre mbeten të palëkundura. Janë të njëjtat profile që “mbijnë” kudo ku shtrohet një mbulesë e bardhë dhe ku ushton zhurma e takëmeve.
 
Paradoksi i iftarit
Kur Kryeministri shtron një iftar, salla mbushet plot, e ca të tjerë mbi planin janë gati të bëjnë sehir nga xhamat e dritareve. Kamerat fokusohen mbi fytyrat e njohura të “qylaxhinjve” të përhershëm, të cilët, gjithë shëndet e nur, presin çastin t’u lëshohen pjatave me kokë e të ngrenë dolli me pije të gazuara – meqenëse vera dhe rakia janë të ndaluara për shkak të protokollit fetar. Por kjo nuk e zbeh aspak entuziazmin e tyre. Është një “uri ceremoniale” që nuk njeh besim, por vetëm përfitim.
Kjo skenë të kujton batutat e vjetra studentore, - tek filmi "Në çdo stinë" - si ajo mes dy shokëve ku premtohej “pushtimi” i zemrës së një basketbollisteje të famshme vetëm për një javë:
— Fundja, çe zgjasim, e vëmë në bast, — thoshte Leka me vetëbesim.
— Nuk më pëlqejnë baste të tilla.
— Ka frikë se paguan një drekë treshe te 15-katëshi, — ndërhyri Ylli që rrinte aty pranë.
— Po ti, ç’hyn në këtë mes?
— Arbitëri. Çdo bast ka një arbitër.
— “Qylaxhiu”, thuaj më mirë, — ishte përgjigjja që vuloste pozicionin e "arbitrit".
 
Humanizmi si sfond
Edhe kur dikur Kryebashkiaku organizonte dreka për të varfrit në prag të Krishtlindjeve, - e mbante nje mësallë e gushore që të mos bëhej pis se ndante ushqimin me garuzhde, - skenari ishte i njëjtë. Në plan të parë shfaqeshin po ata: “elita” e qylit. Vetëm në fund, sa për ilustrim humanitar, kamera kapte ndonjë të vobektë pa dhëmbë që mezi mbante lugën. Ndërkohë, në anën tjetër të tryezës, qylaxhinjtë e kishin zgjidhur me kohë “çështjen e urisë”.
Kjo mospërputhje të kujton dialogun nga filmi Historiani dhe Kameleoni:
— U lodhën duke ngrënë. S’paskan hiç oreks, — thotë një punëtor që sapo kishte mbaruar së ngrëni bukën me gjizë tek shihte spektaklin e drekës së bollshme të elitës së provincës, që bashkia kishte shtruar në mes të mexhilisit për nder të historianit me famë Bill Xhekson që kishte ardhur nga Londra në kërthizë të Shqipërisë.
— Mos ki merak. Do vijë dita që do t’i vjellin të gjitha, — ia kthen tjetri, duke shuar etjen me ujë nga qypi, ndërsa në sfond vera dhe rakia rridhnin lumë. 
 
Kabunia e vakisë
Kur Presidenti hap dyert për Ditën e Pavarësisë, rreshti i parë, i dytë dhe i tretë, - e s'ka më shumë se kaq, -  është i rezervuar. Janë po ata: “mysafirët e përjetshëm”. Kjo tablo të sjell ndër mend humorin e hollë të Estradës së Korçës, ku interpretonte dhe i madhi Aleko Prodani:
— Nesër ka një “drekë vdekjeje” te Turizmi! - Dhe menjëherë pasonte ajo që në fakt ishte i vetmi interes: — Ka mish, pilaf. Thonë se do ketë edhe kabuni!
Të bëftë mirë, plako... Kusur mos i lër.
 
Mentaliteti i “barktharit”
Në të vërtetë, ky fenomen nuk është thjesht çështje ushqimi. Është një mentalitet i tërë: kultura e përfitimit të vogël, e pranisë aty ku ka një pjatë falas dhe një gotë të mbushur. Në vend që këto tryeza të ishin hapësira të dinjitetit qytetar apo solidaritetit, ato shpesh kthehen në parada të një rrethi përfituesish.
Por qylaxhiu mbetet qylaxhi edhe kur xhepat i ka plot me para tenderash dhe në llogari i shtohen zero të tjera. Ai mbetet një “barktharë” shpirtëror që nuk ngopet kurrë, sado pilaf e kabuni t’i shtrojë përpara pushteti i radhës.