Nga Leonard Veizi
Në analet e mendimit
politik të shekullit XX, pak emra ngjallin aq shumë debat, admirim dhe
kundërshti sa ai i Samuel P. Huntington. I lindur në New York City në 18 prill
të vitit 1927, ai nuk ishte një profesor i mbyllur në kullën e fildishtë të
akademisë, pori farkëtuesi i një lenteje të re përmes së cilës bota filloi të
shihte veten pas rënies së Murit të Berlinit.
Në Harvard
Për më shumë se gjysmë
shekulli, emri i Huntington ishte pothuajse sinonim i Universitetit të
Harvardit. Atje, ai nuk u mjaftua me ligjëratat rutinë, por drejtoi Qendrën për
Çështjet Ndërkombëtare, duke u bërë një figurë qendrore që formësoi breza të
tërë diplomatësh dhe strategësh. Titulli i tij, “Profesor i Universitetit
Albert J. Weatherhead III”, ishte vetëm një mirënjohje formale për një mendje
që operonte në nivele shumë më të larta se titujt akademikë.
Ndryshe nga shumë kolegë
të tij që predikonin fundin e historisë dhe triumfin e paqes universale,
Huntington njihej si një vëzhgues i ftohtë dhe shpeshherë skeptik. Ai kishte
aftësinë e rrallë për të ndier dridhjet tektonike të politikës globale përpara se
ato të ktheheshin në tërmete.
Korridoret e pushtetit
Ndikimi i tij u shtri
përtej teorisë, duke prekur drejtpërdrejt mekanizmat e sigurisë kombëtare
amerikane. Gjatë presidencës së Jimmy Carter, Huntington la përkohësisht
Harvardin për t’i shërbyer Shtëpisë së Bardhë si Koordinator i Planifikimit të
Sigurisë në Këshillin e Sigurisë Kombëtare.
Në këtë rol, ai nuk ishte
thjesht një këshilltar, por një strateg që duhej të lundronte në ujërat e
turbullta të Luftës së Ftohtë, duke kombinuar erudicionin e tij me një intuitë
të mprehtë për ekuilibrat e fuqisë.
Teoria që tronditi
botën
Vepra që e bëri atë një
emër të njohur në çdo kryeqytet të botës ishte padyshim eseja dhe më pas libri
“Përplasja e Civilizimeve”. Kur bota po festonte “fundin e historisë”,
Huntington hodhi një hipotezë provokuese: konfliktet e ardhshme nuk do të ishin
ideologjike apo ekonomike, por kulturore.
“Burimi kryesor i
konfliktit në këtë botë të re nuk do të jetë kryesisht ideologjik apo ekonomik.
Ndarjet e mëdha midis njerëzimit dhe burimi mbizotërues i konfliktit do të jetë
kultura.” – shkroi ai.
Huntington argumentoi se
linjat e thyerjes midis civilizimeve – perëndimor, islamik, ortodoks, kinez e
kështu me radhë – do të ishin frontet e reja të betejës. Edhe pse u kritikua
ashpër si një vizion fatalist, ngjarjet botërore të fillimshekullit XXI shpesh
i dhanë të drejtë analizave të tij të mprehta.
Mendimtari sfidues
Samuel Huntington ndërroi
jetë në vitin 2008, por trashëgimia e tij mbetet më e gjallë se kurrë. Ai ishte
njeriu që guxoi të thoshte se modernizimi nuk do të thotë domosdoshmërisht
“perëndimorizim” dhe se identiteti është forca më e fuqishme lëvizëse e njerëzimit.
Sot, në një botë që kërkon
me vështirësi ekuilibrin mes globalizimit dhe identiteteve lokale, portreti i
Huntington shfaqet si ai i një vëzhguesi që nuk kërkoi të pëlqehej, por të
kuptohej. Ai mbetet mendja që, më mirë se kushdo tjetër, lexoi përplasjen e
botëve përpara se ato të ndodhnin.
No comments:
Post a Comment