Miti i fillimit dhe viti "zero" që nuk ekziston

 

 

Nga Leonard Veizi

 

Ekziston një paradoks i heshtur në zemër të mënyrës se si njerëzimi e mat kohën: ne flasim për një pikënisje, për një "teh thike" që ndan epokat, por ajo pikë – "viti zero" – nuk ekziston. Ky është një boshllëk që nuk na shqetëson, një humnerë logjike që e kapërcejmë çdo ditë me lehtësinë e dikujt që shkel mbi një rregull të pashkruar. Jemi mësuar ta mbushim këtë mungesë me besim, traditë dhe zakon, duke pranuar pa zë njërën prej konvencioneve më të fuqishme të qytetërimit: ndarjen e botës në "para" dhe "pas".

 

Arbitrariteti i rregullit

Duhet thënë qartë: kjo ndarje nuk buron nga lëvizjet precize të yjeve e as nga ligjet e fizikës. Është, thjesht dhe vetëm, një zgjedhje. Një marrëveshje e heshtur kolektive për të gozhduar një pikë orientimi në rrjedhën e pafundme të kohës. Ky "gozhdim" u bë rreth figurës së Jezusit, i cili për shekuj shërbeu si graviteti i moralit dhe historisë perëndimore.

Por këtu ironia bëhet e thellë. Edhe vetë lindja e tij, sipas fakteve historike, nuk përkon ekzaktësisht me vitin që ne kemi dekretuar si kufi. Studiuesit e dinë, historia e pranon, e megjithatë sistemi mbetet i palëkundur. Pse? Sepse për njerëzimin, rendi është më i rëndësishëm se saktësia absolute.

 

Nga praktika te aksioma

Në shekullin VI, murgu Dionysius Exiguus nuk po përpiqej të hartonte një kalendar global. Ai thjesht po kërkonte një formulë matematike për të llogaritur datën e Pashkëve. Por, siç ndodh shpesh me idetë që mbushin një vakum, vendimi i tij praktik u shndërrua në një rregull të palëvizshëm. Një mjet pune doli nga qelia e murgut për t'u bërë skeleti i qytetërimit.

Kjo na tregon se koha, në vetvete, është si një lumë që nuk njeh brigje derisa njeriu vendos të ndërtojë një digë. "Para Krishtit" nuk është një epokë që e njihte veten si të tillë; asnjë njeri i asaj kohe nuk mendonte se po jetonte në "vitin 50 para diçkaje". Kjo është një etiketë që ne ia kemi veshur të kaluarës për t'i dhënë kuptim rrëfimit tonë.

 

Historia si rrëfim, jo si matematikë

Mungesa e vitit zero është dëshmia se koha njerëzore është organike, jo mekanike. Në matematikën e ftohtë, nuk mund të kalosh nga "minus një" te "plus një" pa prekur zeron. Por në histori, ne e mbyllim kapitullin e vjetër dhe e nisim të riun menjëherë, pa asnjë sekondë pritjeje në mes. Kjo ndodh sepse historia nuk operon me ekuacione, por me rrëfime. Dhe rrëfimet nuk kërkojnë përpikmëri sterile; ato kërkojnë kuptim.

Edhe sot, në përpjekjen tonë për të qenë më laikë duke përdorur termat "Era Jonë" apo "Para Erës Sonë", ne thjesht po lyejmë me bojë të re të njëjtën strukturë të vjetër. Numrat nuk ndryshojnë dhe ritmi mbetet ai i vendosur 1500 vjet më parë. Kjo tregon se njerëzimi nuk e ndryshon dot matjen e kohës pa shembur vetë mënyrën se si e kupton rrugëtimin e tij mbi tokë.

 

Nevoja për një fillim

Pyetja që mbetet nuk është pse nuk kemi një vit zero, por: A kemi vërtet nevojë për të?

Ndoshta jo. Ajo që na duhet nuk është një fillim matematikisht i saktë, por një fillim kuptimplotë. Çdo qytetërim ka pasur "vitin e tij zero" të improvizuar: Romakët e matnin kohën nga dita e parë e gurit të parë të Romës. Myslimanët nisin numërimin nga Hixhra. Revolucionarët francezë tentuan ta rinisnin orën e botës me shpalljen e Republikës.

Në fund të fundit, koha nuk është ajo që matet me akrepa, por ajo që ne zgjedhim të kujtojmë. Viti zero – kjo fantazmë që nuk ekziston – është prova më e bukur se ndonjëherë edhe boshllëqet janë ato që i japin formë realitetit tonë.