14 Gusht 1945 - Japonia dorëzohet, bota shpërthen në festë dhe një puthje bëhet simboli i shekullit

Nga Leonard Veizi

 

14 gushti i vitit 1945 e ndau historinë në dy pjesë. Pas pothuajse gjashtë vitesh gjakderdhje që morën mbi 70 milionë jetë, lajmi që bota priste më në fund mbërriti: Japonia po dorëzohej.

Në orën 19:00 të mbrëmjes në Uashington, Presidenti Herri S. Truman pasardhësi i Frenklin D. Ruzveltit, doli para mikrofonave të Shtëpisë së Bardhë dhe njoftoi: Japonia ka pranuar pa kushte Deklaratën e Potsdamit. Lufta mbaroi.

Ajo që pasoi nuk ishte thjesht gëzim, ishte histeri kolektive. Në të gjithë Shtetet e Bashkuara njerëzit braktisën fabrikat, zyrat dhe shtëpitë dhe vërshuan në rrugë. Por askund festa nuk ishte më e madhe se në “Times Square”, Nju Jork. Ishte aty ku ndodhi edhe skena që do të mbetej në histori.

Marinari, infermierja dhe fotografi

Në turmën e “Times Square” ndodheshin dy njerëz që nuk njiheshin fare me njëri-tjetrin. Ai ishte Xhorxh Mendonsa 22 vjeç, marinar i Marinës Amerikane me origjinë portugeze. Ai sapo ishte kthyer nga fronti i Paqësorit, ku kishte shërbyer në një destrojer gjatë betejave të përgjakshme dhe ishte me leje, së bashku me të dashurën e tij të ardhshme, Rita Petri.

Ajo ishte Greta Zimer Fridman 21 vjeçe, asistente dentare. E lindur në Austri në një familje hebreje, Greta ishte larguar në vitin 1939 si refugjate për t'i shpëtuar nazistëve dhe punonte në një klinikë dentare pranë “Times Square”. Atë ditë kishte veshur uniformën e saj të bardhë, simbolin e infermiereve të kohës.

Rreth orës 14:00, mes brohoritjeve, konfetëve dhe zhurmës së sirenave, Mendonsa, i dehur nga lajmi dhe nga alkooli i festës, pa Gretën me uniformë të bardhë. Në mendjen e tij, uniforma e bardhë i kujtoi infermieret që kishin shpëtuar shokët e tij në anije. E kapi në krahë, e përkuli pas dhe e puthi fort.

Puthja zgjati vetëm pak sekonda. Ajo nuk ishte romantike, ishte impulsive, kaotike, madje siç do të rrëfente vetë Greta vite më vonë, ishte një akt që ajo nuk e priti dhe nuk e miratoi. Ata u ndanë dhe nuk shkëmbyen asnjë fjalë.

Por fati deshi që disa metra më tutje të ndodhej Alfred Ajzenshtet 46 vjeç, një nga fotografët më të mëdhenj të revistës “Life”, me origjinë gjermano-hebreje, i arratisur vetë nga nazizmi. Me “Leica”-n e tij, ai kërkonte pikërisht atë: entuziazmin e papërmbajtur. Ai e pa skenën dhe shkrepi katër foto brenda pak sekondash. Vetëm njëra doli perfekte.

Një çast më larg, një fotograf tjetër i Marinës, Viktor Xhorgensen, fiksoi të njëjtën skenë nga një kënd tjetër. Por ishte fotoja e Ajzenshtetit, e botuar një javë më vonë në “Life” me titullin e thjeshtë "V-J Day in Times Square”, ajo që u bë mit botëror.

Për dekada identiteti i çiftit mbeti mister. Vetëm në vitet '80 u konfirmua se ishin Mendonsa dhe Fridman. Të dy vdiqën në moshë shumë të shtyrë, pak muaj larg njëri-tjetrit: Greta në 2016 dhe Xhorxhi në 2019, në moshën 92 dhe 95 vjeçare.

Çfarë ndodhi më 14 gusht?

Dorëzimi nuk erdhi papritur. Ishte kulmi i një jave apokaliptike:

Më 6 gusht 1945, bombarduesi amerikan “Enola Gay”, i komanduar nga koloneli Poll Tibets, hodhi bombën atomike "Little Boy” mbi Hiroshima.

Më 8 gusht, Bashkimi Sovjetik, nën urdhrat e Josif Stalinit, i shpalli luftë Japonisë dhe pushtoi Mançurinë.

Më 9 gusht, bomba e dytë "Fat Man” shkatërroi Nagasakin.

Përballë shkatërrimit total, Këshilli i Luftës në Tokio u nda. Vendimtar ishte ndërhyrja e vetë Perandorit Hirohito. Ai regjistroi një mesazh radiofonik - Gyokuon-hōsō - ku për herë të parë në histori, zëri hyjnor i Perandorit iu drejtua drejtpërdrejt popullit japonez, duke njoftuar se Japonia duhet të "durojë të padurueshmen".

Për shkak të diferencës kohore, fjalimi i tij u dëgjua në Japoni më 15 gusht në mesditë, ndërsa në Amerikë ishte ende 14 gusht. Prandaj bota perëndimore e feston si 14 gusht, Japonia si 15 gusht.

Firma që mbylli Luftën

Lajmi i 14 gushtit ishte politik. Fundi juridik erdhi më vonë.

Më 2 shtator 1945, në Gjirin e Tokios, në kuvertën e luftanijes gjigante amerikane “USS Missouri”, u zhvillua ceremonia finale.

Nga pala japoneze dokumentin e nënshkruan Ministri i Jashtëm Mamoru Shigemitsu dhe Shefi i Shtatmadhorisë së Ushtrisë, gjenerali Joshixhiro Umezu, i cili kishte kundërshtuar dorëzimin deri në fund.

Në emër të Aleatëve pranoi dorëzimin Gjenerali i Ushtrisë Dagllas MekArtur, Komandanti Suprem i Forcave Aleate, së bashku me Admiralin Çester W. Nimitz për SHBA-në.

MekArturi foli vetëm gjashtë minuta: "Këto procedura mbyllen. Le të lutemi që paqja të ruhet në botë."

Me atë firmë, topat heshtën. Evropa kishte heshtur që më 8 maj 1945, me kapitullimin e Gjermanisë naziste të Karl Dönicit. Tani heshti edhe Paqësori.

Bota që lindi më 14 gusht 1945 ishte krejt tjetër. Nga rrënojat e Evropës dhe hiri i Japonisë dolën dy superfuqi: Shtetet e Bashkuara të Trumanit dhe Bashkimi Sovjetik i Stalinit. Aleatë një ditë më parë, armiq të nesërmen. Festa e  “Times Square”-it zgjati një natë. Lufta e Ftohtë që nisi pas saj do të zgjaste gati gjysmë shekulli.

14 gushti mbeti dita e entuziazmit. 2 shtatori, dita e firmës. Dhe mes tyre, puthja e dy të panjohurve, fiksuar nga Ajzenshteti - simboli i çastit kur njerëzimi mori frymë sërish.