Koji Suzuki, lamtumirë njeriut që i dha frikës një fytyrë të re

 

Nga Leonard Veizi

 

Shumë prej nesh e mbajnë mend ndjesinë e ftohtë që la pas versioni hollivudian i filmit “The Ring”  që në shqip vjen si “Unaza”. Për publikun shqiptar, ai film shënoi një pikë kthese në mënyrën se si e perceptonim horrorin: jo më si një sulm brutal fizik, por si një ankth që buronte nga objektet më banale të shtëpisë. Megjithatë, pas atij imazhi drithërues të ekranit që "vjell" vdekjen, fshihet mendja e mprehtë e një autori japonez që guxoi të sfidonte kufijtë e zhanrit…

 

…Koji Suzuki ishte arkitekti i një mitologjie të re moderne që lindi nga gërshetimi i traditës antike japoneze me tmerrin e epokës teknologjike. Sepse ka shkrimtarë që krijojnë personazhe. Por ka të tjerë që krijojnë makthe. Por shumë rrallë ndodh që një autor të ndryshojë vetë mënyrën se si bota e imagjinon frikën. Suzuki ishte pikërisht një prej tyre. Me vdekjen e tij në moshën 68-vjeçare, mbyllet një kapitull i rëndësishëm i letërsisë moderne. Emri i tij do të mbetet i lidhur përgjithmonë me vajzën me flokë të gjatë të zinj, me videokasetën e mallkuar dhe me telefonatën që ngrinte gjakun: “Ke edhe shtatë ditë”.

 

Nga filozofia te tmerri viral

I lindur në Hamamatsu më 1957, Suzuki nuk nisi si një autor tipik horrori. Ai studioi letërsi franceze dhe për vite me radhë u mor me gazetari e udhëtime. Ishte një njeri i qetë, i dhënë pas detit dhe reflektimit, më shumë filozof sesa mjeshtër i britmave. Pikërisht kjo e bëri të ndryshëm. Ai nuk shkruante për monstra që sulmojnë nga errësira; ai shkruante për errësirën që jeton brenda teknologjisë, memories dhe vetë njeriut modern.

Kur botoi romanin “Ring” në vitin 1991, askush nuk e imagjinonte se po lindte një fenomen global. Historia ishte e thjeshtë në sipërfaqe: një videokasetë misterioze që vret këdo që e shikon pas shtatë ditësh. Por nën këtë fabul fshihej diçka më e thellë: frika nga përhapja e informacionit, nga teknologjia që transmeton vdekjen si virus, nga një mallkim që udhëton përmes mediave. Në një epokë kur bota po hynte me shpejtësi në universin digjital, Suzuki e kuptoi përpara të tjerëve se terrori i ri nuk do të vinte më nga kështjellat gotike apo vampire klasikë. Ai do të vinte nga ekranet.

 

"Frika e ngadaltë"

Figura e Sadakos - vajza që del nga televizioni me lëvizje të çrregullta e flokë që mbulojnë fytyrën - u bë një nga ikonat më të fuqishme të horrorit modern. Përmes saj, Suzuki dhe adaptimet kinematografike të veprës së tij detyruan Hollywood-in të kthente sytë nga Tokio. Ai ndryshoi ritmin e frikës. Tek Suzuki, heshtja kishte më shumë peshë se zhurma. Pritja ishte më e tmerrshme se sulmi. Ai krijoi "frikën e ngadaltë", atë ndjesi që nuk shpërthen menjëherë, por mbetet pezull si një mjegull që nuk të ndahet.

Në intervistat e rralla, Suzuki dukej pothuajse i habitur nga fama e krijesës së tij. Nuk kishte asgjë të errët apo teatrale tek ai. Ishte i qeshur, racional, madje ironik. Ndoshta pikërisht aty qëndronte fuqia e tij: ai e kuptonte se horrori më i madh nuk lind nga demonët, por nga gjërat e zakonshme që papritur bëhen të pasigurta — një televizor, një telefon, një regjistrim video.

Filmi fenomen
Adaptimi i parë i rëndësishëm ishte filmi japonez Ring me regji të Hideo Nakata. Ky film u bë fenomen në Azi dhe më pas globalisht. Pas suksesit japonez, Hollywood realizoi versionin amerikan The Ring me regji të Gore Verbinski dhe protagoniste Naomi Watts. Më vonë pati edhe versione koreane, seriale televizive dhe adaptime të tjera aziatike, por origjina filmike mbetet japoneze.

 

Trashëgimia profetike

Pas suksesit të “Ring”, ai e çoi sagën drejt territoreve filozofike e shkencore me romanet “Spiral” dhe “Loop”. Për Suzuki-n, horrori ishte një mënyrë për të eksploruar viruset sociale, kujtesën kolektive dhe vetë natyrën e ekzistencës.

Sot, kur ekranet janë bërë zgjatim i jetës sonë dhe informacioni përhapet më shpejt se mendimi, vizioni i tij duket edhe më profetik. Ai paralajmëroi një botë ku imazhet mund të infektojnë mendjen. Me largimin e Koji Suzuki, letërsia humb një nga arkitektët e saj më inteligjentë. Por makthi që ai krijoi vazhdon të jetojë. Sa herë që një ekran ndizet në errësirë dhe heshtja bëhet e rëndë, hija e tij mbetet aty.

Dhe diku, në memorien kolektive, Sadako vazhdon të ecë ngadalë drejt nesh.