Nga Leonard Veizi
“Po hë, ku ke ndër
mend të shkosh: në Amerikë, në Australi apo në Francë, Lion? – Klivlen, është
një vend shumë i bukur. Zëre se keni shkuar për pushime. Punë ka sa të duash.
Unë sapo u ktheva që andej. Ke punëtorë? Kam u thashë. 3 dollarë dita do t’i
paguaj.”
Kështu e tundonte
agjenti i udhëtimeve Sakon në filmin "Dasma e Sakos"...
...Në celuloidin e
kinemasë shqiptare, ikja ka qenë gjithmonë premtim. Një horizont i kaltër
përtej oqeanit. Një mit i ushqyer me fjalë të mëdha dhe me ëndrra të vogla.
Sot, ai mit nuk projektohet më në ekran. Ai shihet në aeroport. Në autobusët e
natës. Në valixhet e zeza me rrota.
Shqiptarët po
ikin. Kështu thonë agjencitë e lajmeve. Kështu thonë shifrat. Por, më tepër se
kaq, kështu thonë klasat bosh, pa nxënës.
Kronika e një
zbrazjeje të paralajmëruar
“Për në Amerikë me
vapor të Amerikës. Agjent Spiro Bukurdha. Edhe këtë tabelë kot e mban. Amerika
është në krizë për vete…” – thoshte Filipi, personazhi i filmit "Vitet e
pritjes".
Ironia është
therëse: dikur frika ishte se “Amerika është në krizë”. Sot, kriza është këtu –
dhe ajo quhet mungesë perspektive.
Shifrat e
Eurostat-it, të publikuara së fundi, nuk janë më statistikë e thatë. Janë
alarm.
Në vitin 2024
rreth 44 mijë shqiptarë zgjodhën Bashkimin Europian si shtëpinë e tyre të re.
Në periudhën
2021–2024 afro 180 mijë persona janë larguar – pa përfshirë shifrat nga Greqia
dhe Mbretëria e Bashkuar.
Një qytet i tërë i
fshirë nga harta. Një popullsi e paketuar në bileta avioni. Një vend që po
zvogëlohet pa zhurmë.
Nga “vitet e
pritjes” te vitet e braktisjes
Gjatë komunizmit,
shqiptari ishte i mbyllur brenda kufirit. Nuk guxonte ta kalonte atë, sepse
quhej arratisje dhe dënohej për tradhti ndaj Atdheut. Sot kufiri është i hapur
– por brenda vendit ndihen mure të tjera: ekonomike, institucionale dhe morale.
Liria e lëvizjes,
dikur ëndërr, është kthyer në formën më të heshtur të protestës. Nuk ka
pankarta. Nuk ka thirrje. Ka vetëm nisje. Shqiptari nuk po pret më; ai po
largohet.
Pse po ikin
akoma?
“Ka punë, ka para.
Ka para, ka qejf, ka gjithë të mirat…” – i thoshte Serveti Abazit te
"Gjoleka, djali i Abazit". - “Sikur Amerika të derdhë qumështin e një
dite, Shqipërinë e mbyt.”
Kjo batutë, dikur
e thënë me gjysmë humori e gjysmë ëndrre, sot tingëllon si një diagnozë e
trashëguar. Dikur ishin “3 dollarët në ditë”, ishte buka, ishte mbijetesa. Sot
arsyeja është më e thellë dhe më e ndërlikuar. Nuk është vetëm çështje page.
Është çështje dinjiteti.
Shqiptarët nuk
ikin më vetëm për të mbushur frigoriferin; ikin për të mbushur një boshllëk që
këtu nuk po mbyllet dot. Ikin sepse ajo që në vende të tjera quhet normalitet –
një spital që funksionon, një shkollë që formon, një shtet që garanton siguri –
këtu mbetet ende premtim elektoral. Ikin sepse për shumë të rinj, llogaria e
jetës nuk del: qiratë rriten, çmimet ngjiten, pagat mbeten poshtë, dhe e
ardhmja kthehet në një ekuacion pa zgjidhje.
Por mbi të gjitha,
ikin sepse miti vazhdon të jetojë. Ideja e rrënjosur brez pas brezi se “andej”
është më mirë, se diku tjetër fillon jeta e vërtetë, se suksesi ka adresë të
huaj. Është një bindje e ushqyer nga rrëfimet e emigrantëve të kthyer për
pushime, nga fotografitë me makina të reja dhe nga krahasimi i përditshëm me
një realitet që këtu shpesh zhgënjen.
Në fund, largimi
nuk është më vetëm lëvizje gjeografike. Është një votë mosbesimi. Një vendim i
heshtur që thotë se shpresa, për shumëkënd, nuk prodhohet më brenda kufirit.
Një komb që
“pret” duke ikur
Hemorragjia
demografike nuk është thjesht çështje ekonomie. Është çështje ekzistence. Kur
largohen të rinjtë, nuk humbasim vetëm krahë pune; humbasim mësues, mjekë,
inxhinierë dhe prindër të ardhshëm. Humbasim zërat që do të mbushnin shkollat dhe
idetë që do të mbushnin boshllëqet.
Kinemaja jonë
ishte profetike. Personazhet që dikur shihnim në ekran – me valixhe në dorë dhe
sy nga Perëndimi – sot janë realiteti ynë i përditshëm. Nëse dikur Serveti
paralajmëronte se Amerika mund ta “mbytë” Shqipërinë me bollëkun e saj, sot
rreziku është tjetër: Shqipëria po mbytet nga zbrazëtia.
Mitet kanë mbetur
në celuloid. Realiteti është më i thjeshtë dhe më i ashpër: një vend që nuk
arrin të mbajë bijtë e vet. Ndaj pyetja nuk është më pse po ikin. Pyetja është:
sa do të mbetet për t’u shpëtuar?
