Zjarri i Rajhshtagut dhe lindja e shtetit të frikës

 

Më 27 shkurt 1933, godina e parlamentit gjerman në Berlin, Reichstag, u përfshi nga flakët.

Nga Leonard Veizi

Nata e 27 shkurtit 1933 nuk ishte thjesht një incident zjarrvënieje në Berlin; ajo ishte vdekja klinike e një republike. Ndërsa kupola e parlamentit gjerman po gëlltitej nga flakët, ajo që po digjej në të vërtetë ishte kontrata sociale mes shtetit dhe qytetarit. Djegia e Rajhshtag-ut mbetet deri më sot leksioni më brutal se si një krizë, e prodhuar ose thjesht e shfrytëzuar, mund të shërbejë si alibi për asgjësimin e lirisë...

 

...Zjarri që dogji parlamentin gjerman nuk kishte të bënte me dështimin e sigurisë së brendshme e të perimetrit; ai u shndërrua në suksesin e parë të madh të inxhinierisë së frikës nën drejtimin e Jozef Gebels-it. Ndërsa muret ende nxirrnin tym, makineria propagandistike naziste kishte filluar të prodhonte realitetin e ri. Ai çast shënoi lindjen e një epoke ku faktet u zëvendësuan nga narrativa, dhe ku e vërteta u bë pronë e pushtetit.

 

Skenografia e tmerrit

Jo vetëm për Adolf Hitlerin, por dhe për Gebelsin, - që ende nuk kishte marrë frerët si ministër, por ishte shef i Propagandës së Partisë Naziste, - zjarri nuk ishte tragjedi, por një mundësi e re. Ai e kuptoi se masa nuk lëvizte nga analiza, por nga imazhi. Një goditje në zemër të shtetit duhej përkthyer në një kërcënim ekzistencial për çdo familje gjermane.

Përmes kontrollit të rreptë të shtypit, figura e Marinur Van der Lubes, një i ri periferik hollandez me ide komuniset, u transformua nga një individ i izoluar në “pion” të një komploti global. Strategjia ishte e thjeshtë dhe brutale: thjeshto armikun deri në karikaturë.

Në këtë klimë histerie të organizuar, Adolf Hitler u paraqit si i vetmi mur mbrojtës përballë kaosit.

 

Monopoli i zërit

Menjëherë pas zjarrit nisi procesi i quajtur “Gleichschaltung” – sinkronizimi i plotë i jetës publike. Nuk mjaftonte censura; duhej unifikimi i zërit. Çdo gazetë, çdo radio, çdo tribunë duhej të fliste njësoj. “Propaganda nuk ka për qëllim të jetë inteligjente, por të jetë e suksesshme”, shprehej Gebelsi.

Dhe suksesi i tij ishte i frikshëm. Duke bombarduar popullsinë me të njëjtin mesazh – se vetëm Hitleri mund ta shpëtonte Gjermaninë nga revolucioni komunist – ai e shndërroi frikën në besim dhe besimin në bindje. Zjarri u pagëzua si paralajmërim hyjnor për nevojën e një udhëheqësi të fortë.

 

Teknologjia në shërbim të errësirës

Gebelsi ishte ndër të parët që kuptoi fuqinë e medias moderne. Ai përdori radion për ta futur zërin e partisë në çdo shtëpi. Ngjarja u rrëfye si një dramë kinematografike: flakë, tradhti, rrezik – dhe në qendër, shpëtimtari.

Këtu qëndron thelbi editorial i kësaj historie: autokracitë nuk ndërtohen vetëm me dhunë fizike, por me kontroll të perceptimit.

Zjarri i Rajhshtagut u bë justifikimi për pezullimin e lirive civile dhe për shkatërrimin sistematik të kundërshtarëve politikë. Por mbi të gjitha, ai ishte prova se nëse kontrollon informacionin dhe manipulon emocionet bazike – frikën dhe nevojën për siguri – mund ta bësh një popull të duartrokasë ndërsa liritë e tij po digjen.

 

Epilog

Sot, në epokën e lajmeve të rreme dhe jehonave dixhitale, metoda e Gebelsit tingëllon shqetësisht moderne. Ai nuk kishte nevojë të provonte përfundimisht kush e vuri zjarrin; mjaftonte që publiku të besonte versionin e tij. Dhe publiku besoi.

Sepse e vërteta kërkon durim, ndërsa një gënjeshtër e paketuar bukur ofron rehati të menjëhershme. Zjarri i vitit 1933 na kujton se demokracia nuk digjet vetëm nga flakët, ajo digjet nga frika e menaxhuar me mjeshtëri.