Nga Leonard
Veizi
Më 24 shkurt 1956,
bota komuniste përjetoi një tërmet që tronditi çdo kryeqytet nga Varshava në
Pekin. Në Tiranë, megjithatë, ai nuk solli reformë, por betonizim. Ndërsa
Nikita Hrushovi po çmontonte mitin e Stalinit në Kremlin, Enver Hoxha
përgatitej të bëhej roja e fundit e një varri që pjesa tjetër e botës po e
braktiste...
...Në sallën e
mbyllur të Kongresit XX të PKBS-së ndodhi një “ekzorcizëm” politik i
paimagjinueshëm vetëm tre vite pasi arkivoli i Stalinit, mes një adhurimi gati
fetar, ishte vendosur në Mauzoleun e Leninit. Hrushovi, njeriu që kishte
mbijetuar nën hijen e terrorit, u ngjit në podium për një akt sa të guximshëm,
aq edhe llogaritës: fjalimin që do të rrëzonte jo vetëm statujat, por edhe
mitologjinë mbi të cilën ishte ngritur sistemi.
Kirurgji pa
anestezi
Titulli – “Për
kultin e personalitetit dhe pasojat e tij” – tingëllonte disi burokratik. Por
në thelb ishte një bombë politike. Për orë të tëra, Hrushovi denoncoi
spastrimet, terrorin dhe paranojën që kishin kthyer shtetin në një makineri
frike.
Por ky nuk ishte
pendim; ishte instinkt mbijetese. Ai nuk dënoi sistemin, por metodat e një
njeriu, duke tentuar të shpëtonte strukturën duke sakrifikuar figurën. Synimi
ishte kontrolli dhe stabiliteti i aparatit partiak, jo demokracia. Frika nga
plumbi pas koke duhej zëvendësuar me një disiplinë më të menaxhueshme – pa
hequr dorë nga prangat mbi shoqërinë.
Ironia e një
sekreti që tronditi botën
Fjalimi ishte
menduar të mbetej sekret, por rrjedhja e tij e ktheu në lajm global. Ajo që
duhej të ishte një rregullim i brendshëm, u shndërrua në një njollë publike. Në
Evropën Lindore, ai u bë shkëndijë shprese. Nga Budapesti në Varshavë,
shumëkujt iu duk se nëse “udhëheqësi i pagabueshëm” kishte qenë kriminel,
atëherë edhe feja politike mbi të cilën ishte ngritur sistemi duhej vënë në pikëpyetje.
Divorci i madh
Për udhëheqjen
shqiptare, denoncimi i Stalinit ishte kërcënim ekzistencial. Nëse mësuesi
shpallej kriminel, çfarë mbetej për nxënësin?
Shqipëria zgjodhi
vetëizolimin si akt “parimor”. Hoxha e lexoi kthesën sovjetike si tradhti dhe,
duke mbrojtur Stalinin, mbrojti në thelb metodat e tij: spastrimet, paranojën,
kontrollin absolut. Vendi nuk u distancua nga stalinizmi; e ngriti atë në doktrinë
shtetërore deri në fund.
Bastioni i
fundit i stalinizmit në Evropë
Ndërsa në Lindje
statujat e Stalinit hiqeshin dhe shkriheshin, në Tiranë ato u shndërruan në
toteme. Për mbi tri dekada pas vitit 1956, Shqipëria mbeti një kapsulë kohe ku
viti 1953 zgjati deri në 1990.
Mbrojtja e kultit
kërkonte armiq të përhershëm. Çdo përmendje e “rrugës së re” sovjetike
etiketohej si revizionizëm dhe ndëshkohej. Fotografia e Stalinit qëndroi
përkrah asaj të udhëheqësit vendas deri në çastin kur sistemi u rrëzua nga
pesha e vet.
Fundi i vonuar
Kur në vitin 1990
u hoq statuja e Stalinit nga qendra e Tiranës dhe në 1991 u rrëzua ajo e Enver
Hoxhës, nuk po binte vetëm një regjim. Po shembej një iluzion i mbajtur gjallë
artificialisht me koston e prapambetjes dhe terrorit.
Tragjedia
shqiptare pas vitit 1956 qëndron te zgjedhja për të qenë më stalinistë se vetë
Moska. Ndërsa Lindja eksperimentonte me një socializëm më të butë, Tirana
forcoi maskën e hekurt të një epoke që të tjerët po përpiqeshin ta linin pas.
Nuk ishim thjesht viktima të sistemit; u bëmë pengje të një besnikërie
ideologjike që na izoloi nga koha.
Përfundim
Shkurti 1956
shënoi çastin kur komunizmi humbi pafajësinë e pretenduar ideologjike. Duke
pranuar krimet pa kërkuar drejtësi reale, sistemi sovjetik krijoi një çarje që
nuk do të mbyllej më.
Hrushovi mund të
ketë menduar se po riparonte murin e Kremlinit. Në të vërtetë, ai e plasariti
atë – dhe as tanket në Hungari e as ato në Pragë nuk do ta mbyllnin dot
plotësisht atë krisje.
No comments:
Post a Comment