Vjedhja jospektakolare që e bëri Mona Lizën të pavdekshme

Nga Leonard Veizi

 

Në agimin e nxehtë parizian të 21 gushtit 1911, korridoret e Luvrit u zgjuan me një boshllëk të frikshëm. Në vendin ku prej vitesh priste vizitorët buzëqeshja e mistershme e një gruaje të shekullit XVI, u gjend vetëm një kornizë bosh...

 

...Askush nuk e kuptoi menjëherë se ajo që mungonte ishte një nga pikturat më të çmuara të botës; në fillim, Luvri thjesht dukej sikur kishte humbur një prej veprave të tij. Brenda pak orësh, megjithatë, mungesa e saj do të kthehej në një nga misteret më të bujshme të shekullit. “Mona Lisa”, vepra e Leonardo da Vinçit, ishte zhdukur pa gjurmë. Lajmi për vjedhjen e saj përhapi një tronditje të paprecedentë dhe e shndërroi menjëherë pikturën në një ikonë botërore.

 

Plani i punëtorit italian

Autori ishte Vinçenzo Peruxhia, një italian i thjeshtë, punëtor xhami që kishte punuar në muze. I bindur se piktura i përkiste atdheut të tij, ai hyri në Luvër i veshur me uniformën e bardhë të punonjësve, e hoqi tablonë nga muri, e çmontoi nga korniza mbrojtëse dhe e fshehu nën rrobat e veta. Pa shumë vështirësi, arriti ta nxirrte jashtë ndërtesës.

 

Paris në panik

Kur u zbulua mungesa e veprës, në fillim u mendua se ajo ishte marrë për restaurim. Vetëm pas disa orësh u pranuar e vërteta: “Mona Lisa” ishte vjedhur. Shtypi shpërtheu me tituj sensacionalë. Policia dyshoi madje edhe te Pablo Picasso, që përkohësisht u mbajt i hetuar, por pa prova dhe u shpall i pafajshëm.

 

Dy vite në fshehtësi

Piktura qëndroi më shumë se dy vjet në një apartament modest parisien, brenda një kutie druri. Në vitin 1913, Peruggia tentoi ta shiste në Firence, duke u paraqitur si patriot që donte ta kthente veprën në Itali. Tregtarët e artit dhe drejtori i Galerisë Uffizi e kuptuan menjëherë se kishin përballë origjinalin dhe njoftuan autoritetet. Peruggia u arrestua, ndërsa vepra u rikthye në Francë.

 

Pasojat dhe fama e re

Në Itali, tabloja u ekspozua përkohësisht dhe u përjetua si “kthim në shtëpi”. Më pas u dorëzua sërish Luvrit, ku ndodhet edhe sot. Gjykata e dënoi Peruxhian me vetëm një vit e 15 ditë burg, duke marrë parasysh motivin e tij patriotik. Por pas kësaj aventure, fama e “Mona Lizës” u rrit në përmasa planetare: mijëra njerëz u dyndën për ta parë zonjën enigmatike që kishte sfiduar jo vetëm kohën, por edhe ligjin.

 

Frymëzimi në kinema

Ngjarja e vjedhjes frymëzoi edhe botën e kinemasë, duke u shndërruar në subjekt filmash dramatikë e komikë:

-“Nick Winter and the Theft of the Mona Lisa” (1911) – një komedi e shkurtër franceze, realizuar menjëherë pas ngjarjes, që tallej me paaftësinë e hetuesve.

-“The Theft of the Mona Lisa” (1931) – dramë gjermane e Geza fon Bolvari, ku Peruxhia paraqitet si i dashuruar që përmes vjedhjes kërkon zemrën e një kamarierjeje.

-“The Mona Lisa Has Been Stolen” (1966) – komedi franceze e Mishel Devij, që e kthen ngjarjen në një aventurë të shpenguar me magjistarë, kriminelë e policë.

 

Epilogu

Vjedhja e 1911-s, nga një akt i një punëtori anonim, u shndërrua në një moment të artit botëror që vulosi mitin e “Mona Lizës”. Që atëherë, buzëqeshja e saj e padukshme nuk është më thjesht një portret – por një legjendë.