“Rrënimi”, një roman ndaj mafies së kontrabandës së armëve në post-komunizëm

“Rrënimi”, një roman ndaj mafies së kontrabandës së armëve në post-komunizëm

Nga Rezart PALLUQI

Rezart Palluqi - Shkrimtar

Është e trishtë kur shkrimtari, përveç krijimeve të tij duhet të plotësojë edhe vakumin e tmerrshëm të kritikës së pavarur letrare. E nuk jam i pari që e ngre këtë problem, sidoqoftë duke  qenë se kritika letrare shqiptare heshti me porosi, mora mundimin që ta lexoj romanin më të fundit të shkrimtarit të begatë, Leonard Veizi, roman i cili mban edhe një titull mjaft domethënës: “Rrënimi”, botuar prej shtëpisë botuese "BUZUKU", i cili e ka bërë tashmë traditë botimin e letërsisë shqiptare anembanë.

Puna ka shkuar deri aty saqë letërsia shqipe po i ngjan Biblës në zanafillën e saj: ajo lexohej dhe vlerësohej kryesisht vetëm prej dishepujve të saj.

Sidoqoftë ky shkrim, kurrsesi nuk është një qokë. Në të kundërtën, është një vetreflektim i sinqertë ndaj një vepre të re që na vjen.

Tematika

Shkrimtari Leonard Veizi na ka sjellë ndoshta romanin më të veçantë të vazhdës së gjithë atyre romaneve që kanë si qëllim kryesor ruajtjen e kujtesës kolektive. Mirëpo këtu NUK kemi të bëjmë siç jemi mësuar me një roman që trajton kujtesën e gjakosur të diktaturës komuniste, genocidit çam, luftën në Kosovë, qindra betejave shqiptaro-turke, etj. Jo! Kemi të bëjmë me një tekst letrar që trajton plagët më të freskëta gjatë pluralizmit post-komunist. Çështja e tregtisë së armëve të prodhuara gjatë regjimit komunist është përmendur shkaras në shtypin shqiptar. Mirëpo kjo nuk mjafton. Rinia nuk lexon gazeta, as dëgjon lajme. Nën këtë prizëm ky roman do të shërbejë për më vonë si një ndër kronikat më të mrekullueshme letrare të çerekshekullit të parë të tranzicionit shqiptar. Leonard Veizi ka plotësuar deri diku një boshllëk të madh letrar. Kjo, ngaqë midis shkrimtarëve shqiptare dominon ende ajo ideja tinëzare (post) komuniste se letërsia nuk merret me aktualitetin por vetëm tematikat e mëdha. Veizit i dhëmb më shumë plaga e hapur dhe e mohuar e një shoqërie sesa mania absolute e të sjellit në jetë vetëm romane mbimesatare.

Struktura e romanit

Veizi, - e them këtë me përgjegjësinë më të madhe, - është mjeshtër i strukturës, të paktën në këtë roman. Kjo më gëzon shumë ngaqë ajo që vërej shpesh tek brezi im i shkrimtarëve është paaftësia për të strukturuar tekstin letrar. Ata e bëjnë ndoshta këtë gabim kryesisht prej manisë për të trajtuar shumë  tematika njëherësh e që zakonisht janë tematika madhore por që nuk letrarizohen në nivelin madhor ngaqë shkrimtari nuk ka pjekurinë as talentin sipëror .  Veizi, ndoshta falë gazetarisë, që edhe njihet për koncizitetin dhe kompaktësinë e saj, ia ka dalë mbanë që romanin “Rrënimi” ta ndërtojë mbi një arkitekturë të admirueshme. Edhe pse në roman ndeshim dhjetëra personazhe, ato riciklohen siç riciklon natyra muajt e vitit. Struktura përbëhet prej kapitujsh të shkurtër e që përfaqësohen çdo herë prej njërit nga personazhet e shumtë. Në total hasim rreth 80 personazhe.  Falë kësaj aftësie, tematika trajtohet fort mirë.

I gjithë lëmshi i romanit janë arsenali i madh i armëve të prodhuara në komunizëm, por që kontrabandohen  mbas vitit 1992 prej krerëve post-komunistëve nëpër shtetet ballkanike dhe ato afrikane. Përkrah kësaj ulërin lavatriçja e madhe që pastron paratë e mafiozëve shqiptarë me pozita shumë të larta në qeveri dhe bizneset e saj paralele. Veizi, nuk e humbet rrugën. Nuk ka asnjë çast kur thua: u bë lëmsh kjo histori. Çfarë rrëmuje e pashpjegueshme!

Gjuha

Ajo është e kthjellët dhe ka një dinamikë të paulshme. Kjo vjen jo vetëm prej talentit të shkrimtarit por edhe personazheve që luftojnë kush për të mbijetuar, kush për t’u pasuruar edhe më shumë. Veizi nuk e mundon lexuesin me sinonime e fjalë të harruara. Kjo vjen ngaqë ai fokusohet tek rrjedha e ngjarjes që është e ndërthurur me frymën policore. Ndoshta ngaqë Veizi ka dashur që të krijojë një tekst lehtësisht të lexueshëm dhe të depërtueshëm.  

Kemi një ndërthurje të zhargonit zyrtar dhe gegnishtes me toskërishten. Veizi ndonjëherë nuk e shmang fjalorin banal e kjo justifikohet plotësisht po të marrim parasysh sferat dhe figurat mafioze që edhe e përçojnë tekstin tejpërtej. Një prej përbërësve të suksesit të një romani është lexueshmëria e tij. Në këtë pikë Veizi ia ka arritur më së miri. Romani lexohet me kërshëri deri në faqen e fundit.  E ai me sferat e tij herë gjakngrirëse herë romantike, të bën të kujtosh shkrimtarin e famshëm italian, Roberto Savianon!

Leonard Veizi - shkrimtar

Personazhet dhe fatet e tyre

Veizi di mjeshtërisht që të na servirë 80-të personazhe. Për personazhet e tij do të doja të flisja orë të tëra. Kjo, ngaqë Veizi është me të vërtetë një mjeshtër për t’i gdhendur ata në mënyrë të atillë që ty të përngjajnë me persona reale. Ato janë sa të pangjashëm aq të trishtë por ndonjëherë edhe dinjitozë. Ashtu si gjykatësve romakë, që nuk kursenin as fëmijët e tyre kriminelë,  edhe Veizit nuk i dhimbsen personazhet e tij, sidomos kur ata janë parazitë.

Romani dominohet kryesisht prej të paktën dy personazhesh. Ata janë arkitekti Martin dhe gazetari investigativ, Nik Morina. Nuk ka qenë rastësi që Veizi ka zgjedhur një arkitekt ambicioz, të talentuar dhe kokëfortë. Ai projekton rregullisht ndërtesa, hotele gjigante anembanë Shqipërisë. Mirëpo Martinit i ka rënë për hise të marrë projekte prej padronëve të mafies shqiptare e që nëpërmjet kontrabandës së armëve shpëlan miliona euro. E këtu qëndron edhe ironia e madhe. Ata që deri dje krenoheshin për armatimin komunist, sot i tregtojnë ato kundrejt shumave qesharake. Martini beson në kapacitetet e tij profesionale, grindet me eprorët e tij, është i etur për karrierë dhe shpesh ndërmerr rreziqe që nuk i shkojnë për shtat. Mirëpo ai rrënohet prej pasojave që vijnë nga lufta e brendshme mes dy grupeve konkurrente, ku secili tenton të përlajë llokmën më të madhe prej shitjes së armëve. Projekti i tij më i madh, një hotel me 850 dhoma, restorante, meqenëse përdorej ilegalisht për demontim armësh,  shembet i tëri, çka nënkupton edhe shembjen e të  tërë ngrehinës së shtetit shqiptar por edhe tragjedinë e Gërdecit.   

Përkrah Martinit ndeshim një femër nobël në kuptimin e plotë të fjalës: Ingridi.  Ajo zotëron një trup shumë  të bukur, e ky trup drejtohet prej një mendje po aq te bukur, fisnike dhe besnike. Ingrid nuk e tradhton Martinin, e këtu kemi të bëjmë me një rast të rrallë në Tiranën e sotme që është shndërruar në një lagje pornografike.  Por edhe Ingrid luhatet. Veizit i pëlqejnë personazhet e lirë dhe që janë vetvetja. Ndaj edhe Ingridit i shkon shpesh ndër mend të shtrihet në krevat me burra të tjerë. Ingrid është edhe piktore. Duke qenë se ajo e do vërtetë Martinin, ajo përpiqet që ta pikturojë atë  ndër vite. Njeriu evoluon, po kështu edhe personazhet e Veizit. Ingrid e mbaron portretin e të shoqit e përfundimi i tij na jep një Martin me dy personalitete: ai i buti, romantiku dhe ai i babëzituri dhe karrieristi.

Një ndër personazhet më kompleksë por edhe rrëqethës është vrasësi me porosi, Gregu. Veizi, si rrallë shkrimtarë ka ditur që vrasësin serial të na e skicojë në mënyrë të atillë që të bën edhe ta urresh sepse merr jetë njerëzish të pafajshëm por edhe ta mëshirosh. E këtu qëndron humanizmi dhe mjeshtëria e një shkrimtari. E Veizi e arrin këtë sepse ai e zhbiron të kaluarën e vrasësit. Ai na jep informacione se si u rrit vrasësi. Cilat ishin arsyet që e detyruan të bëhet vrasës me pagesë. Gregu, bëhet i tillë prej drejtësisë së kontrolluar shqiptare. E atëherë mafia e shpëtoi nga burgu duke e shndërruar në vrasësin e saj me pagesë. Përkrah Gregut, Veizi vendos një nënë të dashur, të butë dhe që e ka shumë të vështirë të depërtojnë në skutat e errëta të të birit. E kjo i jep ngjyresa tragjikomike fatit të Gregut e nënës së tij. Mirëpo edhe Gregu duket sikur është ngopur me këtë lloj mbijetese. Ai i premton vetvetes se mbas vrasjes së radhës do t’ia mbathë larg për të krijuar një jetë të re. Kjo lloj perspektive na paraqet edhe anën humane, sado e vogël qoftë ajo, e një njeriu të zhytur në humnerën e krimit.     

Mirëpo “Rrënimi” nuk është vetëm një roman politik. Aty ndeshim personazhe të dashuruar ose jo. Një prej tyre është punonjësi i bankës, Admir Trina. Admiri përballet me një dashuri të dyfishtë por që vendoset në kohë të ndryshme. Ai dashurohet me mësuesen e tij, e prej kofshëve të saj ai zbulon edhe ndjenjat e ereksioneve të para. Fati do t’ia rrokullisë jetën në mënyrë të atillë që më vonë ai do të dashurohet me vajzën e mësueses së tij. Veçse këtë ai nuk e dinte paçka se ruante një marrëdhënie të fshehtë me të bijën e mësueses. Rrënimi i troket Admirit dyfish në  portë dhe përnjëherë. Në të njëjtën ditë ai zbulon se e dashura e tij, Gresa është e bija e mësueses. Admiri u përball papritur me dy lloj dashurish shumë-shumë komplekse. E kjo e hutoi keq. Sikur të mos mjaftonte ky shok, në të njëjtën ditë e thërret shefi i tij, i cili e kërcënon me jetë nëse ai nuk e shlyen një kredi për të cilën ky kishte dalë garant. Admir Trina rrënohet dyfish. Rrënimi i parë është një lloj dhurate e zezë e fatit, ndërsa i dyti, është pjesëmarrja e tij në shpëlarjen e parave të pista. 

Një tjetër personazh tragjik është edhe koloneli Ernest Arbana. Ky në fillim u përpoq që të bllokojë çdo hetim gazetaresk që do të zbulonte edhe shitjen e jashtëligjshme të armëve. Mirëpo në fund kur punishtja gjigante e çmontimit të armëve u bë hi, ai u vetëvra në korridorin e Ministrisë. 

Edhe pse romani i Veizit përmban një konotacion shkatërrues, për mua, i vetmi personazh që nuk rrënohet është gazetari investigativ Nik Morina. Kam vite që pyes vetveten: përse lundrojmë në një det të thellë kriminaliteti dhe nuk na është vrarë deri më sot një gazetar shqiptar? Nuk më pëlqen aspak që ata të vriten, por në një shoqëri si e jona ata edhe mund të zhduken, ashtu siç ndodh në Rusi, Ukrahinë etj,. Në romanin në fjalë, Nik Morina është një gazetar trim i cili në fund ekzekutohet. Ai nuk e bën këtë punë vetëm për të fituar para, paçka se joshet prej tyre, por sepse ndjen përgjegjësinë morale që mbart mbi supe dhe është i vetëdijshëm për pasojat katastrofike me të cilat do të përballet një shoqëri nëse krimi dhe korrupsioni i organizuar nuk dalin në shesh. E kjo është detyra e gazetarit të racës, gazetarit të betuar. Nik Morina është një i tillë. Veizi duket sikur e ngre shumë lart etalonin e me këtë duket sikur u thotë gazetarëve aktualë shqiptarë: se ju nuk mund të konsideroheni të tillë nëse nuk e bëni punën tuaj me aq ndershmëri dhe guxim, sa Nik Morina. Ai mund të merret si një shembull ideal i gazetarit të vërtetë. Më tragjikja këtu qëndron se Nik Morinën nuk e vret vetëm  mafia nga lart, por e tradhton edhe vetë kryeredaktori i tij.

Romani i dhjetë i shkrimtarit, Leonard Veizi, “Rrënimi” është një tablo e të gjitha atyre pasojave të një shoqërie që ka rënë në rrethin vicioz të mafies së organizuar e dirigjuar nga lart. Ndaj edhe pothuajse të gjithë personazhet e tij, edhe pse janë shumë dinamikë, të mprehtë, të talentuar, rrënohen. E kjo ndodh, sepse ata, e këtu qëndron tragjikja, e hedhin vallen e vdekjes në ring  me vetëdije. Ata e dinë se janë pjesë e një mulliri mafioz, por secili shpreson që një ditë do të dalë i palagur. Mirëpo në kësi lloj situatash nuk nevojitet profeci. Të gjithë janë të destinuar të rrënohen. E përmasa e rrënimit varet pastaj se sa lart pretendon të fluturojë dikush nën një qiell që i vjen era barut, fishekë e hajdutëri lakuriqe.  

“Rrënimi” është një kronikë letrare sa e trishtë por aq edhe e mrekullueshme e Shqipërisë mbas viteve 1992. Jam i mendimit se ky roman duhet përfshirë në tekstet shkollore: jo për fabulën e veçantë të tipit  kafkian, sepse atë nuk e ndeshim këtu. Dhe kjo është një prej arsyeve që Veizin e bën origjinal. Ai nuk vuan prej sëmundjes së riprodhimit/ riletrarizimit të fabulave helene, as imitimin e shkrimtarëve gjenialë. Veizi është ai që është.  Ai i urren heronjtë hollivudiane dhe hijet e huaja, sado të lavdishme qofshin ato.   

Ky roman nuk dallohet edhe aq për gjuhën tejet të pasur figurative. As për erudicionin e spikatur. Jo. Ky roman duhet bërë pjesë e letërsisë shkollore për personazhet e jashtëzakonshëm që ndeshim aty. Për moralin gjithëpërfshirës, një vlerë që i mungon fort letërsisë shqipe. Për strukturën fantastike në të cilën rri në këmbë teksti. POR arsyeja kryesore, gjithnjë sipas mendimit tim modest është ruajtja e kujtesës kolektive. Unë uroj që Shqipëria të bëhet sa më shpejt një vend i jetueshëm dhe të MOS mbesë një mitër që syrgjynos bijtë e saj. Nëse nuk ndodh kjo, atëherë ky roman do të jetë një burim i vyer për të gjithë ata që do të donin të kuptonin Shqipërinë e viteve 1992-2018 në të gjitha aspektet e saj: politike, financiare, shoqërore, erotike dhe shpirtërore.

Uroj që Veizin ta ndjekin edhe shkrimtare të tjerë duke hedhur në koshin e plehrave idenë fikse se letërsia nuk duhet të merret me problemet aktuale. E kanë gabim. Një shkrimtar i denjë mund të shkruajë 7 romane që trajtojnë problemet e përjetshme por DUHET të bëjnë kurban nja 2-3 romane që trajtojnë kohën e tij e nuk duhet të shqetësohen nëse ata nga ana letrare mund të qëndrojnë pak më poshtë se romanet e kategorisë tjetër. Ky është një lloj flijimi letrar i domosdoshëm e që e bëjnë vetëm ata shkrimtarë që nuk i tuten murtajës së kohës së tyre e nuk  arratisen si burracakë drejt betejave me krokodilët e vdekur të së  kaluarës vetëm e vetëm që të mos përballen letrarisht me bishën e gjallë të shekullit të tyre.  

Në mbyllje, vlera e këtij romani dyfishohet nëse do të merrja parasysh se Leonard Veizi ka karakter dhe  moral. Ai është ndër gazetarët e paktë shqiptarë që edhe pse ka punuar si gazetar gati 30 vjet ai ka ruajtur integritetin e tij profesional dhe moral. E kjo e bën atë që ky roman të jetë vërtetë një pasqyrë shpirtërore e tij. Që këndej e tutje, sa herë që do të shoh gazetarët e mercenarizuar shqiptarë nëpër ekrane  do të them: sa të vegjël që jeni o qyqër përballë gazetarit trim, NIK MORINA!

Botuar në:

http://www.panorama.com.al/rrenimi-nje-roman-ndaj-mafies-se-kontrabandes-se-armeve-ne-post-komunizem/

http://www.mapo.al/rrenimi-nje-roman-ndaj-se-ne-post-komunizem/?fbclid=IwAR34OTWf67b7Hq62Ob00BPp5iyJpFhL0gY7F9bk_ZwTHlDnne-1VleRksUQ

https://americaneye.al/rrenimi-nje-roman-ndaj-mafies-se-kontrabandes-se-armeve-ne-post-komunizem/

http://www.gazetadita.al/rrenimi-nje-roman-ndaj-mafies-se-kontrabandes-se-armeve-ne-post-komunizem/?fbclid=IwAR2A2Xz_BXH-RJeFKUWvYieXgRxoZ0D35IQkXoHXWO_qXJqhLyT5_T8mGs8

http://vizion.com.al/rrenimi-nje-roman-ndaj-mafies-se-kontrabandes-se-armeve-ne-post-komunizem/?fbclid=IwAR3O1DKwFlzops3ut7U9e9AEz1WJVV8K37xbbld_euwB16aLzX2z2F-4UuI

https://theworldnews.net/al-news/rrenimi-nje-roman-ndaj-mafies-se-kontrabandes-se-armeve-ne-post-komunizem

https://alpenews.al/rrenimi-nje-roman-ndaj-mafies-se-kontrabandes-se-armeve-ne-post-komunizem

https://m.gazetaexpress.com/arte/rrenimi-nje-roman-ndaj-mafies-se-kontrabandes-se-armeve-ne-post-komunizem-602672/?fbclid=IwAR2HsB8O7oy3flVhcb62ums8ayUVnxNnXIA4Sdcq4KocR0DSS0SxdScHWfU
https://atunispoetry.com/2018/12/06/rrenimi-nje-roman-ndaj-mafies-se-kontrabandes-se-armeve-ne-post-komunizem-nga-rezart-palluqi/?fbclid=IwAR1sCdpyKFxs0WfswD5H1yvQ6kFU7oSy-b_B-DCnSqYiPbY_DebfJbJcu_0

http://odemisliler.net/kulture/rrenimi-nje-roman-ndaj-mafies-se-kontrabandes-se-armeve-ne-post-komunizem

"Grekët" pisanjosë të "Vorio Epirit"

Nga Leonard Veizi

“Ty të shkojnë Fizët njëzetë herë te dera e shtëpisë dhe ti rri e i vështron si gallof. O Pika, pika…. Pse nuk vete t’u ndezësh cingarin”. Kjo sentencë letrare, marrë nga filmi “Njeriu me Top”, skenarin e të cilit e ka shkruar Dritëro Agolli, m’u kujtua teksa shihja prej ekranit të televizorit një tubim provokativ prej një tufe grekësh pisanjosë, bash në tokën shqiptare. Këta pisanjosë, të hipur në autobusë firmato, kaluan kufirin nën hundën e autoriteteve shqiptare, me flamuj e banderola të shtetit tjetër. Nuk vinin për festën e hallouinit, aspak, por sepse do merrnin pjesë në një varrim. Dhe në banderolat e tyre shkruheshin thirrje ekstremiste. Ndërkohë, në tokën shqiptare, me banderola si dacibaot e revolucionit kulturor, e flamuj me kryqe ortodoksësh, kërkonin të varrosnin si hero, një sharlatan që ishte aq idiot sa shkoi për dhjamë qeni, sepse në keqkuptim e sipër mendoi se do të arrinte të kthente në kauzë të paqenën. Kështu e kishin instruktuar kapterët e shërbimit sekret apo të forcave komando greke. Dhe tjetri bie në thes kokë e këmbë, a thua se nuk kishte jetuar deri dje mes shqiptarëve në atë pjesë të tokës që u kishin bërë vend.

Dje, në tokën shqiptare, grekë histerikë me simbole të ortodoksisë fetare, guxuan të thërrisnin “qen shqiptar”. Epo domosdo, sipas forcës së zakonit buçat qentë do kërkojnë. Se ndryshe s’ka si ndodh. Por gjithsesi fjalën nuk e kisha për thirrjet që çojnë në ndërzim, shkërdhim e përmirësim race. Grekët pisanjosë u trimëruan sot, në mungesë të shtetit shqiptar. Se këto fjalë i shkojnë më shumë për shtat shtetit shqiptar, që edhe 30 vjet pas rënies së murit të Berlinit, vazhdon të mbetet me brekë nëpër këmbë.
E në këto kushte, kjo tufë pisanjosësh, që kujtuan se me tre euro spray kundra djersë ia hodhën bythës, thirrën e kënduan këngë patriotike nga të tyret, nxorën mllefet si në një të vjellë pas dehjes, na shanë ne shqiptarëve me libër shtëpie e çuditërisht kaluan dhe në orgazmë.
Dhe ende nuk e kanë marrë vesh këta pisanjosë grekë se ky fshat me emrin Bularat, është tokë krejtësisht shqiptare. Dhe Shqipëri është dhe ca më tej kufirit, që kur ua përmend u bie pika m’u në çaçkë të kokës. Dhe sa shpejt e harruan që të parët e tyre erdhën në këto toka si plebej, të punonin për llogari të bejlerëve shqiptarë, të cilët ç’është e vërteta e kishin zakon të luanin tespihet e të bënin sehir nga lart, teksa shihnin argatët të lëronin në arat e tyre.
“Palikarët” grekë që u trimëruan në një ceremoni funebër, nuk ishin dhe aq trima kundër osmanëve të Portës së Lartë,  dhe revolucionin me të cilën mburren, pritën t’ua bënin shqiptarët. Ata ishin trima me gratë shqiptare, që në vitin 1914 i thernin për t’u nxjerrë fëmijët që kishin në bark. Në këtë pikë po, kanë treguar trimëri të rrallë. Kështu e shprehnin ata “mirënjohjen” dhe urrejtjen bashkë për shqiptarët që u dhanë lirinë, e ku në parlamentin e parë të tyre për pako vota fitoi greqishtja, përndryshe dhe ajo pjesë e Ballkanit që e quajnë Hellas, do fliste po shqip si kjo pjesa jonë në po të njëjtin Ballkan.
Ekstremistët grekë u munduan që varrimin e një ekstremisti ta kthenin në një protestë provokative, dhe padyshim ia arritën falë dhe mbylljes së syrit të shtetit shqiptar, nën ankthin e frikën se, jarabi mos na nxehen grekët e na lenë jashtë Evropës, mos na nxehen grekët e na përzënë emigrantët, mos na nxehen grekët e na bëjnë namin, mos na nxehen grekët e na hanë… “K….”
Shteti palaço i shqiptarëve e bëri vetëm një herë detyrën e vet, vrau një ekstremist që me uniformë të forcave komando të ushtrisë greke, me armë snajper qëlloi mbi policët e këtij shteti. Por për të treguar se ne jemi më të hapur nga sa duhet i lejoi ekstremistët e tjerë të mbushnin rrugët e Bularatit, të shpalosnin flamujt e helenizmit fals, të atij helenizmi që për hir të së vërtetës ka vdekur para 2000 vjetësh. Dhe më e keqja ishte se në tokën shqiptare u lejua të thirrej, “Kjo është Greqi”.
U raportuan fyerje nga ana e palikarëve pisanjosë ndaj reporterëve shqiptarë të cilët po kryenin detyrën në tokën e tyre. Se dhe reporterët shqiptarë po transmetonin pamje nga ceremonia e varrimit, që për të thënë të vërtetën edhe po të mos i transmetonin këto pamje nuk do të kishim pësuar asnjë humbje, në mos po drekën do ta konsumonim me qetë se kaq.
Patën guximin grekët të hidhnin parulla kundër Shqipërisë, sepse u trimëruan nga përulësia e shtetit shqiptar. Sepse shteti ynë u mjaftua me ndalimin e ca dhjeramanëve që se demek mbanin me vete sende të papranueshme për të lakuar kufirin, e që me siguri do kenë qenë armë të ftohta se ato të nxehtat kam përshtypjes që dhe nuk arrijnë t’i përdorin sado të trajnohen si komando në njësitet speciale.
“Ty ta përvëluan shtëpinë Fizët dhe s’je i zoti të shkrepësh një kobure kundër tyre”. Kjo sentencë letrare, marrë nga filmi “Njeriu me Top”, skenarin e të cilit e ka shkruar Dritëro Agolli, mu kujtua teksa shihja prej ekranit të televizorit se si një tufë grekësh pisanjosë shanin: “qen shqiptar”.

Botuar në:

http://www.gazetadita.al/greket-pisanjose-te-vorio-epirit/

http://www.mapo.al/greket-pisanjose-te-vorio-epirit/?fbclid=IwAR2HV52eL2k0590e8yNCBCwp2ri95hlZV2E2OHxVZrf7XdySLWo0eElo01U

http://vizion.com.al/greket-pisanjose-te-vorio-epirit-nga-leonard-veizi/?fbclid=IwAR2e12z0a9C1dlRfa_FRtea_sMbANLsVgXgV-11CKL9vuaEQRpszQY8ZgtI

https://americaneye.al/greket-pisanjose-te-vorio-epirit/?fbclid=IwAR1WbOZdKLWQ476_EbilEL_SgoZM8pluOPXzNN1k9aeQ-FbzqbIuAvlh9DQ

https://www.radiokosovaelire.com/leonard-veizi-sot-ne-token-shqiptare-greke-histerike-me-simbole-fetare-guxuan-te-therrisnin-qen-shqiptar/

https://www.facebook.com/notes/albanian-montreal-press/grek%C3%ABt-pisanjos%C3%AB-t%C3%AB-vorio-epirit/538928623201178/

https://www.fmimages.net/greket-pisanjose-te-vorio-epirit/

https://www.parrotlla.net/greket-pisanjose-te-vorio-epirit/

http://www.eperditshme.al/lajm/1011981/greket-pisanjose-te-vorio-epirit

https://matura.al/greket-pisanjose-te-vorio-epirit/?fbclid=IwAR3VKdzPZQdOVhmDhwMuzO1Nt_qYWxdY2kVheNUGFmhJUnSAjdUp2-wilfU

https://magshqip.com/2018/11/08/greket-pisanjose-te-vorio-epirit/

Behar Gjoka: Kronikë e një vrasje të (pa)paralajmëruar

Shënime për romanin "Rrënimi" të Leonard Veizit, botim i shtëpisë botuese “Buzuku”, Prishtinë

 Nga  Behar GJOKA

Behar GJOKA

Romani “Rrënimi” titullohet libri më i ri i autorit Leonard Veizi.  Ky tekst pason librat e tij në prozëshkrim, ku vihet re se bëhen gjithsej gjashtë romane, si dhe katër libra me tregime dhe novela. Duke parë librat e botuar në këto vite të autorit, pra si lëvrues i prozës së shkurtër dhe të gjatë, vetvetiu më erdhi në mend ajo që pati pohuar dikur Julio Cortazar, ku mes të tjerash, theksonte: “Tregimi është gjithmonë veli i artë, ndërsa romani është historia e kërkimit të velit të artë.” Në këtë rast, pra të një autori që i ka lëvruar zhanret e prozës, natyrshëm vjen pyetja, në cilin prej zhanreve të prozës ka prurje më të spikatura letrare? Një çështje me vete, që mbetet e hapur për ta parë në ndonjë rast tjetër, si një mënyrë e verifikimit të shkrimit të prozës. Ndërkaq nuk duhet harruar se me shkrimin e prozës, është një proces i hapur, që jo rrallë ka tërhequr vëmendjen e lexuesve dhe të kritikës letrare, për librat e botuar. Megjithatë, në këtë paraqitje të librit më të ri të autorit, si tipar kryesor mbetet fakti se jemi në shkrimin e prozës, që në linjat më kryesore, shpërfaq një përvojë të realizimit të saj.

                               

Konkretja si realitet letrar

Kamera, futet në vorbullën e kohës, madje të fokusimit të momentit të hidhur kur po jetojmë, mbase edhe si një marrëdhënie e autorit, me këtë realitet, si gazetar. Jemi pikërisht në rrethanën e pazakontë, kur realiteti konkret është më absurd dhe më surreal se sa vetë arti dhe letërsia. Teksa lexon, me vëmendje dhe ankth, faqet e librit, gjithnjë pushtuar nga makthi i ndodhive makabër, ke ndjesinë e fortë se më tepër je në jetën reale, në realitetin e vrazhdë ku tashmë dukshëm janë përmbysur vlerat humane dhe njeriu është më vetmitar dhe i zbuluar para mbrapshtive të politikës dhe krimit të organizuar. Teksti dhe struktura romanore, krejt natyrshëm, krijojnë atmosferën e gjallë të tablosë së përditshmërisë, ku ndërkohë në secilën ditë rrëzohet në humnerën ekzistenciale, individi dhe shoqëria shqiptare. Pamjet konkrete, të krimit të organizuar, të korrupsionit në nivelet më të larta të administratës shtetërore dhe të biznesit privat, e sidomos të kapjes së shtetit nga mafia, që ofron teksti i romanit “Rrënimi”, ndonëse në tekst shpesh feksin hije fotografizmi, të një natyralizmi të ngrirë, që jo rrallë të fanit reagimin mediatik, megjithëse nuk ka rënë përfundimisht në shtjellat informuese, të bind më në fund se realiteti letrar, është ngritur mbi konkreten e ditëve të sotme. Jeta tepër e vështirë e njeriut, në aspektin shoqëror dhe politik, ka çaste kur e tejkalon letërsinë dhe artin. Mesazhet që lëshohen në faqet e romanit, krejt të hapura, teksa përcillet shëmtimi i demokracisë, së brishtë dhe jofunksionale, të ndërmendin atë që pohonte më herët Rousseau-i: “Njeriu ka lindur i lirë dhe kudo është i lidhur me zinxhir.” Hedhja e vështrimit në fatin e qenies, në hemisferat e jetës individuale dhe shoqërore, sidomos në marrëdhëniet e ndërlikuara me kohën, me shtetin e korruptuar gjer në palcë, gjë që në fakt përbën shtratin ligjërimor, përfaqëson atmosferën e plotë të tekstit, që hedh dritë në terrin e ndritçëm dhe tejet të errët në të cilin gjellojmë. Përditshmëria e lodhshme, gjer në rraskapitje, fiksuar në qendër të veprës, kuptimësohet nëpërmjet shumështresëzimeve semantike dhe shprehëse. Libri, në një masë të caktuar, ngërthen tiparet e romanit policesk-pa qenë mirëfilli i tillë, po kaq të romanit shoqëror dhe psikologjik (si klimë shoqëruese e tekstologjisë), duke formësuar kështu një tip romani me shumë rrafshe dhe anë, të cilat shpalosen përmes realizimit pa cak, që enkas zbulon gjithçka të kësaj kohe, në gjithë lakuriqësinë e vetë, përpara lexuesit. Përvoja e gjatë e gazetarit, për ta gjurmuar të vërtetën, pavarësisht se ku fshihet ajo, e bashkëshoqëruar me përkujdesni e shkrimtarit, që jeta reale tashmë të futet në kornizat e kumteve letrare, shënjojnë dy shinat e zbulimit të universit shkrimor të romanit. Fundi tragjik i gazetarit, që vjen si furtunë në gotë, pra larg "haapy end"-it, që e ndeshim shpesh në prozën shqipe, vjen e treguar si një befasi, që vë në vështirësi kompromiset e pranishme të medias me politikën dhe me krimin. Vendosja në qendër të romanit, pikërisht e momentit të tanishëm, si një kredhje qëllimore në ndodhitë e kohës, të cilat janë më surreale se vetë letërsia, është gjetje, por edhe risk, për të rënë në vështrim analitik, që buron nga makthi i realitetit konkret.

Formësimi kompozicional dhe strukturor

Teksti “Rrënimi”, me një hapësirë tekstologjike romanore, pra të gjerë, të pasur në linja dhe problematika, në shtjellimin e kohës reale, e fiksuar si kohë artistike, e rrafsheve të shumëfishta kuptimore dhe artistike, në pikëpamje të sendërgjimit të plotë të shenjëzimit artistik, veçmas tjerash, zbulohet në dy nivele, që janë realizuar si të ndërthurura dhe evidentohen  në marrëdhënie të ndërsjellë:

               

A – Niveli klasik i strukturimit, ose makrostruktura e librit, që përbën thelbin e shkrimit të zhanrit, ku bie në sy fare thjesht, i cili përmblidhet dhe shpalohet në njëmbëdhjetë krerë. Episodet e konceptuara si krerë të librit, relativisht janë të gjatë dhe organizojnë dhe shpalosin ndodhitë e shumta të romanit, skicojnë fabulën tërësore, si dhe konfigurojnë morinë e personazheve të librit, një pasuri e përveçme e prozëshkrimit të autorit, që lëvrijnë në hapësirën e tekstit, e cila madje përbën bazamentin e ngrehinës së romanit.

                

B – Nivelin dinamik të botëperceptimit strukturor, ose mikrostruktura e kësaj proze, gjithnjë brenda strukturës së parë, që e pasuron dhe zgjeron frymimin e saj. Vihet re, se në hapësirat e secilit prej krerëve të librit, që përkon me lëvrimin e zhanrit të romanit, po ashtu ato paraqiten të ndara në gjashtë episode, ku madje shpesh herë ngjet largimi i beftë, me dhe pa shkak, i personazhit të pranishëm, që madje ngjet me një shpejtësi rrufe, si dhe hyrja e një protagonisti tjetër në skenë, gjë që në fakt shënon pauzë të ngjarjeve dhe vonesën narrative, që e rrëshqet natyrshëm shkrimin e prozës në shtjella bashkëkohore.

Gërshetimi i të dy niveleve, të një kompozimi të beftë, pra klasik dhe dinamik, u ka dhënë ngjarjeve dhe vetë fabulës së pranishme, e cila ngërthen në vetvete një mori ngjarjesh nga më të çuditshmet, si dhe kumteve të tekstit një temporitmikë tjetër, ku megjithatë ngjyresa klasike përfaqëson fondamentin e sendërtimit romanor, e po kaq të tonaliteteve realiste, të skalitura në vatrën e realitetit konkret, aq i vrazhdë e telendisës, për ekzistencën e qenies shqiptare, në këto çaste.

               

Parakalimi i personazheve

Personazhet e shumtë të romanit, pavarësisht hapësirës që ata zënë në këtë tekst, në dhënien e tipareve fizike dhe morale, konfigurohen dhe portretizohen si të individualizuar, në tërësinë e vetë. Nga njëra anë, ke përshtypjen se më tepër janë personazhe të marra në rrjedhën e kohës, pra të realitetit të aktualitetit, gjë që ju jep atyre një pamje konkrete dhe të besueshme. Nga ana tjetër, vetë larmia e figurimit të narratorit, përshkrimi i detajuar i mjediseve, ku luhen ngjarjet, replikat e shumta, madje shpesh të ashpra, që shkëmbejnë në tekst, bëjnë të mundur mishërimin e tyre, si personazhe letrare të këtij romani. Në hapësirat e tekstit, pra të librit të dhjetë të autorit, parakalojnë dhe lënë gjurmët e tyre, shumë protagonistë, që kanë peshë të ndryshme, kryesore ose dytësore, në ndodhitë e romanit, veçmas në shënjimin letrar të atmosferës që përcillet. Themi parakalojnë sepse personazhet e romanit, ashtu siç ngjet në jetë, ndalen vrulltas e me po kaq me shpejtësi, mandej rishfaqen përsëri aty, për të rrëfyer atë që nisën në episodet e tjera. Një ikje dhe ardhje e rrufeshme, megjithatë e organizuar, i bënë ato pjesë e konturimit të kohës. Kurba e lëvizjes së tyre, e paraqitur në qarkun e hapësirës romanore, ndërkaq dukshëm krijon rrethanën e kundrimit të tyre, edhe në përqasje të ndërmjetme, madje ndonjëherë edhe në pranvënie të befta, të natyrës së tyre karakteriale. Aq më tepër, që linjat intime dhe shoqërore, më tepër vijnë e plasohen të ndërthurura ndërmjetshëm, dhe të japin dorë për të zbuluar dritëhijet e personazheve. Në mesin e personazheve, në syrin tim, si më i ploti dhe më kompleksi, me gjasë edhe si epiqendra e realitetit letrar, veçohet Martini, arkitekti i hotelit, që në fund të librit hidhet në erë, si një fat që paralajmërohet gjatë tregimit të ngjarjeve. Martini është figura qendrore e romanit, ku madje edhe pikëtakohen fatet e personazheve të tjerë, e linjave të ndryshme, e përplasjes së linjave intime dhe shoqërore. Po kaq, nëpër shtjellat ligjërimore të jetës së inxhinierit, që nuk merret vesh është një ëndërr e shfaqur apo zhgjëndërr e përjetuar, e plakut që i shfaqet në momentet e ankthit personazhit kryesor të romanit. Plaku, figura më interesante dhe enigmatike e këtij teksti, e gdhendur deri në skalitje, një mister që çapon hapat e qenies, e cila më tepër buron nga nënvetëdija e arkitektit, me shumë gjasa shqipton praninë e Tjetrit, një gjendje që e përmend Ernesto Sabato, përsëdytësit të njeriut, që ka shumë raste që fle, si në fashitje, në subkoshiencën e njeriut. Përballë arkitektit qëndrojnë të tjerët, Ingridi, gruaja e bukur “sygjarpër”, drejtori ekzekutiv, Aleksi, miku i hershëm, e sidomos Gregu, që e gjurmon arkitektin për ta qëlluar me plumba. Po ashtu, për tipat që përfaqësojnë, për rolin që kanë në rrjedhën e ngjarjeve, të mbeten në mendjen figura të tilla si: koloneli, gjenerali, gazetari kurajoz, Nik Morina, si pjesë e sfondit makabër ku edhe ka rrëshqitur jeta e qenies shqiptare, në motet e rrumpallës, kinse demokratike.

Teknika e vonesës narrative

Sendërgjimi i prozës, pra edhe i tekstit të romanit të radhës, lidhet ngushtësisht me rolin dhe mënyrën e shpalimit të narratives, si mjeti unik i materializmit të prozës letrare. Teksti i romanit “Rrënimi” në formësimin e vetë narratologjik, ecën në dy vatra ligjërimi:

Së pari: Rrëfimtari-autor, që zbulon universin letrar, si marrëdhënie e gjithdijes. Rrëfimtari, pra epiqendër e realitetit tekstologjik, që skicon vendet, paraqet ngjarjet dhe portretizon personazhet e romanit, ka peshën kryesore në mishërimin e realitetit letrar.

Së dyti: Vonesa narrative, një teknikë e shtrirë në hapësirat e librit, si një element që sublimon dhe sendërgjon fytyrën e kohës. Kuptohet se teknika e vonesës, pauzat e pranishme në tekst, të cilat megjithatë mbajnë të ndezur kërshërinë e leximit, porse në shtjellën e përsëritur në secilin prej kapitujve dhe nëndarjeve, ndonëse përcjellin një sfond monotoninë, luan rol për të materializuar atmosferën. Fakti që tipologjia e vonesës rrëfimore, është e përhapur në gjithë krerët e librit, ka krijuar rrethanën e përveçme letrare, që ndodhitë dhe personazhet, pavarësisht një tisi mediatik, të fitojnë status të veçantë. Pohimi i dikurshëm i T. Todorov: …çdo rrëfim ka diçka të tepërt, një tepricë, një shtesë që mbetet jashtë formës së mbyllur, të përftuar nga zhvillimi i intrigës. (2000: 37), e ndriçon terrin që e krijon letërsia, e sidomos zhanri i gjatë i prozës, romani. Ngjarjet në libër vijnë si ndalim i rrjedhës së realitetit, kundruar tashmë si një hapësirë vetëmse letrare. Personazhet nëpërmjet vonesës narrative, organikisht u krijohen gjasat që të zbulohen si karaktere, me gjithë hijedritat që bart jeta konkrete, e plazmuar në konturet e prozës së gjatë. Pranëvënia e ndërliqshme e rrëfimtarit-autor, si ngjyresë gjithdije, e zgjeruar me teknikën e vonesës narrative, ka mundësuar që hapësira e tekstit, pavarësisht strukturës klasike, të anësohet nga lëvrimi i prozës bashkëkohore.

               

Kolazh filmik i ndodhive

Vendosja e ngjarjeve në Shqipëri, në zona apo qytete të ndryshme të saj, si dhe marrja e personazheve nga vetë realiteti konkret, natyrshëm i jep tekstit tiparet realiste, me gjasë të një neorealizmi krejt pa cak, që i zbulon të vërtetat e kohës, në të gjitha përmasat e veta. Kuptohet se shenjat e realizmit të këtillë, vetvetiu kanë formësuar edhe një tip të një proze imazhi, të një realiteti letrar tejet dinamik, që lëviz në sytë e lexuesit si në një kolazh filmik. Ndërkaq, narrativa e vonesës dhe ndërprerjet e vazhdueshme në të gjithë krerët dhe nëndarjet e hapësirës tekstologjike, pavarësisht se personazhet dhe rrëfimtarët, i mbajnë të ndërlidhura hallkat subjektive, figurimin e fatit të qenies, ka endur shenjat e prozës së fragmentuar, madje të grimcuar nëpër episode, të domosdoshme dhe rastësore, që lehtësisht i kuptimëson prania e personazheve. Në lidhje me interpretimin e letërsisë në përgjithësi, pra edhe të romanit, ka vlerë pohimi i Ernesto Sabatos, kur shprehet: Çdo përpjekje për ta shpjeguar fenomenin letrar nga pikëpamja thjesht estetike ose thjesht sociale është, si rrjedhim, e dënuar të dështojë.”(2015: 52), krijon një hapësirë reale për ta parë tekstin në marrëdhënie më të ndërlikuar, dhe jo për të kundruar si një realitet skematik. Struktura, e përndarë në krerë, kryesisht e tipologjisë klasike, ndonëse vjen e zgjeruar, si hapësirë komunikimi, me përndarje të brendshme, në dhjetëra episode, ndërfutur brenda krerëve, ku ndërlikimi i kahjeve ligjërimore, sjellë në skenë protagonistë të ndryshëm të romanit, që ndikon në zbulimin e tipareve karakteriale. Sfumatura imazhiniste, si vende dhe hapësirë, fjala si rrëfim dhe dialogim, sekuencat ligjërimore, që përftojnë gjurmët e stilit të autorit, si dhe plazmimi i personazheve, e ka përtheksuar fragmentaritetin e prozës. Në krijimtarinë e Leonard Veizit, si lëvrues i prozës, ky roman shënon një moment të veçantë, në kuptimin e shenjimit të realitetit letrar, ndonëse marrëdhënia me konkreten është tepër e rrokshme, ajo vjen përmes ombrellës artistike, që zbulohet në lexim.

Botuar në: 

http://revistapsikologji.com/nga-behar-gjoka-rrenimi-kronike-e-nje-vrasjeje-te-pa-paralajmeruar/

http://www.gazetadita.al/shenime-per-romanin-rrenimi-te-leonard-veizi-botim-i-shtepise-botuese-buzuku-prishtine/

http://www.mapo.al/kronike-e-nje-vrasje-te-pa-paralajmeruar/

https://madame.mapo.al/kronike-e-nje-vrasje-te-pa-paralajmeruar/

https://revista.mapo.al/kronike-e-nje-vrasje-te-pa-paralajmeruar/

http://www.panorama.com.al/rrenimi-kronike-e-nje-vrasjeje-te-pa-paralajmeruar/

https://americaneye.al/kronike-e-nje-vrasje-te-pa-paralajmeruar/

https://www.liberal.al/lifestyle/kulture/shenime-per-romanin-rrenimi-te-leonard-veizi-botim-i-shtepise-botuese-buzuku-prishtine-147501.html

https://www.gazetaexpress.com/arte/shenime-per-romanin-rrenimi-te-leonard-veizi-585416/

Noli, nga diploma e Harvardit tek rrugica me plehrat e Golemit

Leonard Veizi

Vera nuk ka mbaruar ende, jo vetëm se ekuinoksi i vjeshtës sipas astronomisë daton në 22 shtator, por edhe sepse shtatori po vazhdon të mbajë aq nxehtë sa të gjithë ata që kanë vendosur të shëllehen në diell se nuk u ka mjaftuar korriku dhe gushti, me siguri do ta thekin me detaj ngjyrën e bronxit safi.

Zakonisht plazhin e bëj andej nga Golemi, edhe në pranverën e hershme, edhe në verën e vonë. Jam mësuar me situatën kërkesë-ofertë, por dhe se fshatarët e zonës shesin gjithfarë lloje frutash me çmime që shtyhen e nuk ta nxjerrin astarin e xhepave. Shkurt nuk mbetesh me duar bosh si do Zoti ca miqtë e mij që pësuan andej nga Jugu, e pasi i lanë të gjitha paratë e thata që kishin marrë me vete, u munduan të fusnin në funksion kartat e kreditit që të ktheheshin në Tiranë.

Por plazhi i Golemit, si tepër popullor që është, ka dhe bëma pa fund. Fjala vjen, kjo makinë e transportit të rëndë, kish mbetur në breg të detit e s’kishte burrë që e nxirrte andej. Ç’them dhe unë; u bënë 10-të burra bashkë, me kazma e lopata e sërish nuk e nxorën. Ishte piku i verës, i sezonit, i turistëve dhe njerëzia nuk e kishte mendjen me të motorët e ujit por te kamioni që nuk dilte nga rëra.

Po në skutat e këtij plazhi, gjeje dhe ndonjë fadromë që mundohej të bënte ndonjë punë, kur nuk dihej se çfarë pune kishte.

Por ajo që i vendosi qershinë mbi tortë për këtë sezon ishte pamja me të cilën u ndesha në një nga rruginat që lidh plazhin me rrugën dytësore dhe autostradën. E pa asfaltuar dhe në ditë të hallit, kjo rrugë e shtrembët qëndronte e lagur dhe e ngopur nga pellgjet e ujit dhe kur temperatura i kalonte 40 gradë celsius. Por si kjo rrugë ka plot në Golem. Ajo që e bënte të veçantë e që të bënte ta ktheje kokën ishte dy tabela në të cilat shkruhej emërtimi i rrugës. Në njërën nuk shquheshin fort germat. Por pak metra më tutje tabela e dytë të informonte se po ecje bash mbi rrugën: Fan Noli.

Mbeta pa tekst.

Fan Noli, me emrin e babait Stilian, me siguri do të kishte qeshur po të ngrihej nga varri e të shihte se ku kishte përfunduar. Se ai qeshte e bënte ironi edhe me flautin e tij që e quante “fyell”. E jo më me fyejt që i kishin vënë emrin tek rruga më e shtrembët dhe e baltosur e plazhit të Golemit.

Padyshim Fan Noli, mbetet një nga figurat më emblematike të intelektualizmit shqiptar. Me diplomë të Harvardit, poet, shqipërues, peshkop deputet e kryeministër, emrin e të cilit më mos Akademia e Shkencave duhet ta mbante Universiteti i Tiranës. Ç’është e vërteta në Korçë e kanë vlerësuar Nolin, emrin ia kanë vënë universitetit lokal, mirëpo në Tiranë janë mjaftuar ta përmendin tek një shkollë 9-vjeçare, ndërsa në Golem ka përfunduar tek kjo rrugë 200 metroshe ku më së shumti të zë syri kazanë mbeturinash.

Dhe kaq, se nuk ka nevojë për më shumë koment.



Botuar në
http://www.gazetadita.al/noli-nga-diploma-e-harvardit-tek-rrugica-me-kazanet-e-plehrave-te-golemit

Vitrina e Librit: “Rrënimi” i Leonard Veizit, një metaforë e realitetit shqiptar, ku tragjedia s’mund të jetë veç epilogu i fateve njerëzore

 Vitrina e Librit në Top Channel, nga Beti Njuma: 
Leonard Veizi me romanin triller “Rrënimi” 

Aty ku rrënohet individi është e destinuar të rrënohet një shoqëri e tërë, në damarët e së cilës gëlon krimi dhe korrupsioni. Rrënimi, trilleri i ri i Leonard Veizit është një metaforë e realitetit shqiptar, ku tragjedia s’mund të jetë veç epilogu i fateve njerëzore.

Një gazetar që vritet në mënyrë mëkabre pas fakteve që zbulon, një kolonel që vetvritet në zyrën e tij në Ministrinë e Mbrojtjes pasi është marrë me trafik armësh dhe një sasi eksplozivi që zhduk gjurmët e një ngrehine të përdorur për demontim dhe trafik armësh.

“Është një shoqëri kaq shumë tranzitive, në një tranzicion kaq të gjatë sa vazhdimisht më është dukur, sidomos në vitet e fundit, se nuk po shoh dritë në fund të tunelit. Kështu që mora përsipër të ngrej një ngrehinë dhe ta rrënoj atë për të thënë që: shteti është i tillë, po aq sa është një ngrehinë e madhe dhe e rëndë në vetvete po aq dhe thërrmohet”.

Leonard Veizi

“Rrënimi” - roman

Çmimi 6 euro

Botimet “Buzuku”

https://www.youtube.com/watch?v=J6sCe1NvIHQ&feature=youtu.be 

''Rrënimi'' i Leonard Veizit, metafora e një realiteti

Në bregdetin e Jugut, një resort gjigant është gati të shembet.  Nga Tirana vijnë me urgjencë një grup ekspertësh. Investitorët pretendojnë se ka pasur rrëshqitje dheu. Por e vërteta është krejt ndryshe. Këtë e kupton kryearkitekti i veprës. Një gazetar që ka nisur hetimin e një piste për trafik armësh mbërrij gjithashtu në rrethinat e resortit. Situata komplikohet.

Tre vjet pas suksesit të romanit “Lora”, këtë herë Leonard Veizi vjen me një roman të ri të quajtur “Rrënimi”.

Unë do të thosha se është vetë titulli i romanit që tregon se si rrënohet ngrehina e një shteti. Romani në plan të parë duket si një triller policesk, por në fakt ka një shtrirje të gjerë sociale. Në 320 faqet e tij ka shumë linja, janë nëntë të tilla, të cilat konvergojnë në një pikë, pra bashkohen për të shkuar drejt fundit. Gjithashtu edhe personazhe ka shumë. Për herë të parë kam punuar me kaq shumë personazhe. Janë rreth 80 të tillë, nga të cilët 40 aktivë, pra personazhe që mbajnë peshë të konsiderueshme dhe 40 të tjerë më në hije, por që gjithsesi rëndojnë mbi roman. Baza e romanit është realiste, e për më tej është detyrë e kritikës të vlerësojë se në çfarë kategorie bën pjesë.

Ju kujtohet ngacmimi i parë që bëri më pas të frymëzoheshit për të shkruar këtë roman?

Kam marrë një tregim timin, të dikurshëm e të lënë në harresë që më pëlqente shumë por që nuk e ktheja dot në roman. Nga ai tregim ka mbetur vërtet një bazë e mirë, por është transformuar tërësisht. Megjithatë nuk është se kam pasur një ngacmim. Herë pas here kam pasur ngacmime të ndryshme, kam futur elementë të ndryshëm, deri sa është arritur kompromisi për atë çka duhet të përcillte romani në të vërtetë.

Ky është një roman që nuk ka pasur një pikësynim se si do të ecte, por ka ecur rrjedhshëm rrugës. Kam shkruar romane që e kam ditur se ku do të mbërrinte ngjarja, madje në një rast kam shkruar si fillim kapitullin e fundit. Por në këtë roman nuk e kam ditur se çfarë do të ndodhte. Gjatë rrugës gjithçka është transformuar. Nuk është se kam pasur një indice kryesore. Prandaj ka pasur edhe shumë linja. Sepse nuk kënaqesha me një linjë dhe fusja një linjë të re, pastaj një të tretë, një të katërt një të pestë... derisa u bënë nëntë linja që plotësuan egon time, të paktën për të tejkaluar romanin tim paraardhës “Lora”, i cili gjithashtu kishte shumë linja e personazhe por jo kaq shumë sa “Rrënimi”.

Duke pasur parasysh të gjithë këto linja, mendoni se lexuesi do ta gjejë veten në njërën prej tyre? Ka detaje nga përditshmëria jonë?

Do të thosha që ky roman trajton njeriun në tranzicion, apo thënë më qartë, njeriun shqiptar në tranzicionin shqiptar. Pa diskutim që shumëkush mund ta gjejë veten, sepse në këtë roman ka personazhe në udhëkryq, personazhe me probleme shoqërore, me probleme psikike. Sepse padyshim po të jesh në një udhëkryq je në një dilemë të madhe dhe gjithçka rrëndon mbi psikikën në radhë të parë. Kushdo mund ta gjejë veten tek “Rrënimi: e gjen tek një arkitekt, tek një gazetar, tek një agjent bankar, te një ushtarak madhor, apo ç’tjetër mund të kem të 80 personazhet e mi.

Padyshim që ky është një rrëfim shqiptar, për Shqipërinë e sotme, për Shqipërinë në tranzicion, në një tranzicion të tmerrshëm, në një tranzicion të gjatë, ku për të thënë të vërtetën unë nuk shoh dritë në fund të tunelit.

Në faqen e fundi të librit lexuesi do të gjejë një përgjigje? Do ndihet  më i lehtësuar? Çfarë e pret atje?

Kam përshtypjen se lexuesi do të zhgënjehet nga ajo çfarë unë kam dhenë në faqen e fundit. Sepse në 10 faqet e fundit të romanit është rrënimi i ngrehinës, rrënimi i ngrehinës shtetërore. Unë kështu do ta përkufizoja pavarësisht se në fakt është rrënimi i një ngrehine fizike në plan të parë. Pra është një hotel në ndërtim i cili është përdorur për punë jo të ligjshme. Ky hotel hidhet në nga vetë keqbërësit, pra rrënohet. Por që do të thotë se e gjithë ngrehina e shtetit është e tillë.

Në kaosin ku jetojmë, në atë kaos që sjell dhe vetë libri, ku e gjen frymëzimin?

Për shansin tim të mirë mua frymëzimin nuk më mungon. Nuk kam probleme me të. Nuk më duhet të dal as në breg të detit as të ngjitem në majë të malit për të gjetur frymëzim. Mjafton të kem lap-topin, pra një faqe të bardhë unë ndihem i frymëzuar. Thënë më shkurt kam energji për të shkruar. Problemi im i vetëm është se ndërsa libri futet në procesin e botimit më kap një ngërç dhe nuk mund të punoj dot pa dalë ai në dritë. Më pas çlirohem dhe fillon puna për tjetrin. Edhe me “Rrënimi”-n kështu ndodhi. Tani besoj, nga shtatori apo tetori bëhem gati për të shkruar diçka të re.

Rrënimi e ka çuar kufij të rinj letërsinë tuaj?

Besoj se po. Ai është pasrendës i romanit “Lora”, për të cilin mund të them se ka një farë ngashërie në mënyrën si është trajtuar. Por padyshim që “Rrënimi” është shumë më dinamik. Sepse dhe vetë dendësia e personazheve apo e linjave e bën më intensiv gjithë rrëfimin.

Përshtypjet që keni marrë deri tani nga ata që e kanë lexuar.

Kanë qenë jashtëzakonisht të mira. Por besoj se së shpejti edhe kritika do të flasë për “Rrënimi”-n, pasi kam pasur kontakte dhe më është paralajmëruar diçka e tillë.

Zgjodhe një botues në Prishtinë. E qëllimshme?

E qëllimshme. E ka pasur ëndërr prej kohësh. Nuk është diçka e kohëve të vona. Tani vetëm se u realizua. Doja ta sillja letërsinë time nga Prishtina në drejtim të Tiranës. Sepse kemi dy kryeqytete shqiptarësh: Tiranën dhe Prishtinën. Unë në një farë mënyre e kam marrë nga Tirana atë që duhej të merrja apo atë që prisja të merrja. Por i ardhur nga një kryeqytet tjetër shqiptarësh më dukej më trendy. Kjo lloj mode është futur tanimë dhe po funksionon. Ka plot shkrimtarë që janë të Prishtinës, botohen në Tiranë dhe kur shkojnë sërish në Prishtinë kanë një sukses të dyfishtë. Edhe anasjelltas. Tregu i Kosovës për të thënë të drejtën mua më mungonte edhe pse romani “Lora” i botuar tre vite më parë çau në këtë treg dhe e hapi rrugën. Megjithatë doja të botohesha Prishtinë për t’u ndjerë po aq kosovar sa dhe një shkrimtar i Pejës, Ferizajt apo Gjakovës. Në këtë mënyrë vendosa marrëdhënie me z. Abdullah Zeleli që drejton shtëpinë e madhe botuese “Buzuku”. Ai më mirëpriti dhe e pëlqeu shumë romanin dhe përderisa e botoi do të thotë se u kaluan të gjitha hallkat e mundshme. Tanimë jam shumë i kënaqur që këtë herë libri drejt Tiranës erdhi nga Prishtina.

Në botimin e radhës revolta e kësaj natyre do të vazhdojë?

Ende nuk e di pasi nuk kam një projekt të saktë e konkret, por mendoj se është një temë e jashtëzakonshme të vazhdosh të mbetesh i revoltuar në këtë kaos ku jetojmë. Padyshim që as letërsia nuk rregullon dot bilancin negativ të këtij kaosi, sepse ajo tanimë është e fundit në rresht, për të gjitha llojet e shkaqeve që nuk ia vlen t’i përmendim në këtë intervistë, Gjithsesi është një apel që mbetet. Dhe besoj se edhe ky apel do të mbetet gjatë në vëmendje.

Një histori që na përket të gjithëve. Nën trillin letrar dhe penën e autorit Leonard Veizi.

Intervista është realizuar nga Saimira Dako në emisionin “Parfume” TV SCAN

https://www.youtube.com/watch?v=qAGzKzG6LpI

“Rrënimi” i Leonard Veizit prezantohet në librarinë “Art’s”

Prezantimi i romanit “Rrënimi” në librarinë “Art’s”

Paraditen e 3 gushtit 2018, mes një atmosfere miqsh e dashamirës së librit, romani “Rrënimi” u prezantua në mënyrë zyrtare, por krejt i lirë e pa protokoll. Prej këtij çasti “Rrënimi” ka trajektoren e vetë orbitale, i pavarur nga autori.

Dhe meqenëse librit i takon të jetojë mes librave, ky prezantim u bë e munduar në ambientet e librarisë “Art’s”, - dhe dashamirësisë së zonjës Arta Zeneli, - librari e cila është çelur vetëm pak kohë më parë në Tiranë. Prezantimi u moderua nga shkrimtari dhe studiuesi i njohur Behar Gjoka, por pjesë e debatit u bënë gjithashtu dhe shkrimtarët po aq të njohur Agim Baçi eKliton Nesturi, të cilët e kishin lexuar veprën paraprakisht.

Prezantimi i romanit “Rrënimi” në librarinë “Art’s”

Romani “Rrënimi” është një botim i shtëpisë prestigjioze “Buzuku” me qendër në Prishtinë e me president z. Abdullah Zeneli. 


“Personazhe të një shoqërie në tranzicion. Ngarendje drejt parasë, karrierës, ëndrrave e realitetit jo gjithnjë nga ç’ofron zhvillimi i hovshëm. Një gjuhë përmasash epike.” Kështu do ta përkufizojë romanin “Rrëfimi”, që në kopertinën e tij, Abdullah Zeneli, presidenti i  shtëpisë botuese prestigjioze “Buzuku” me zyrë në Prishtinë.

Leonard Veizi, Arta Zeneli dhe Behar Gjoka

Leonard Veizi e Orjona Tresa

“Personazhe të një shoqërie në tranzicion. Ngarendje drejt parasë, karrierës, ëndrrave e realitetit jo gjithnjë nga ç’ofron zhvillimi i hovshëm. Një gjuhë përmasash epike.” Kështu do ta përkufizojë romanin “Rrëfimi”, që në kopertinën e tij, Abdullah Zeneli, presidenti i  shtëpisë botuese prestigjioze “Buzuku” me zyrë në Prishtinë.

Leonard Veizi e Agim Baçi

Leonard Veizi, 3 vjet pas suksesit të romanit “Lora” këtë herë vjen me një roman të ri prej 320 faqesh, të quajtur “Rrënimi”.

Leonard Veizi e Kliton Nesturi

Leonard Veizi e Rezarta Reçi

Leonard Veizi e Geverina Muzhaqi