Transporti publik në Shqipëri, jo në fund të listës, por pas liste… si Lipe Shtogu

Nga Leonard Veizi

 

Kur u njoha me anketën e fundit të Komisionit Europian për Cilësinë e Jetës në Qytetet Europiane, që e rendiste Shqipërinë të parafundit për transportin publik urban, u gajasa së qeshuri.

“Në fund të listës?”, shqeva sytë.

Na paskëshin bërë nder të madh ata të Europës. Sepse, në të vërtetë, ne nuk jemi në fund të listës. Ne jemi pas listës. Si Lipe Shtogu, ai personazhi i paharrueshëm i estradës së Fierit që kërkonte emrin te të ftuarit e dasmës dhe e gjente… pas liste.

Qesha, por ishte një e qeshur e hidhur.

Sepse përvoja ime e fundit me transportin publik nuk ishte humor estrade, por realitet i përditshëm.

Muajt e fundit më ka rënë të përdor transportin publik në tri qytete: Tirana, Nju Jorku dhe Milano.

Tre qytete. Tre mënyra për të kuptuar kohën. Në dy prej tyre, koha është sistem. Në njërin, është fat.

Në Tiranë, një ditë të vetme prita një orë e gjysmë për të shkuar nga njëra periferi në tjetrën — nga Kodra e Diellit te Spitali i qytetit. Prit e prit e s’ka të sosur. Thashë se u këputa nga mesi. Një orë e gjysmë pritje nuk është vonesë. Është braktisje.

Në fund mora taksi. Dhe, si për ironi hyjnore, sapo hipa në taksi, mbërriti autobusi.

— O të q…

Varja.

Sepse këtu nuk pret autobusin. Pret rastin.

Askund nuk thuhej kur vinte automjeti i transportit publik. Askush nuk dinte kur ikte. Ora humbte kuptimin. Koha shndërrohej në një ushtrim durimi oriental në mes të një kryeqyteti që pretendon të jetë europiano-perëndimor.

Ndërkohë, në Itali apo në Amerikë, transporti publik nuk vonohej as një sekondë — e jo më një minutë. E nuk bëhej fjalë për një orë. Me sa duket, asaj ane të botës, orari nuk është një sugjerim, por një kontratë. Një marrëveshje. Në stacionet qendrore, ekranet elektronikë të tregojnë minutën e saktë të nisjes e të mbërritjes. Autobusi, apo trami, vjen, ndalon, hap dyert dhe niset. Qetë. Thjesht. Normalisht. Pa dramë. Sepse funksionimi nuk është luks, por standard.

Në Shqipërinë tonë, udhëtimi mbetet në dorën e shoferit, fatorinos dhe… dispeçerit, me nder me thënë. Një sistem që nuk drejtohet nga rregulli, por nga rastësia. Nga humori i ditës. Nga trafiku.

Dhe kështu qytetari mëson të mos planifikojë. Mëson të dalë një orë më herët për një rrugë që zgjat njëzet minuta. Mëson të pajtohet me vonesën si me një fat kombëtar, pothuaj folklorik.

Transporti publik nuk është vetëm çështje autobusi. Është çështje qytetërimi. Është mënyra si një qytet i thotë banorit të vet: koha jote ka vlerë. Kur autobusi nuk vjen, në të vërtetë nuk mungon mjeti — mungon respekti. Prandaj sondazhi nuk më bëri të qesh. Më bëri të kuptoj se ne nuk jemi në fund të listës për shkak të mungesës së parave, por për shkak të mungesës së rregullit. Dhe derisa koha të mos zbatohet si rregull dhe si ligj, do të vazhdojmë të presim në stacione bosh, duke qeshur nga e keqja. Ndërsa në listë, do të jemi pas saj, si emri i Lipe Shtogut të estradës së Fierit.