Nga Leonard
Veizi
Mjegulla londineze
e janarit të vitit 1933 dukej se kishte rënë mbi qytet jo vetëm si një dukuri
stinore, por si një vello që po mbyllte kapitullin e fundit të një epoke.
Ndërsa bota po rrokullisej drejt pasigurisë së viteve '30, një zë që kishte
shërbyer si busull morale për shoqërinë britanike u shua përgjithmonë...
...Më 31 janar, Xhon
Golsuorthi ndërroi jetë, duke lënë pas jo vetëm një trashëgimi letrare, por
edhe një pasqyrë të qartë ku klasa e mesme angleze mund të shihte, ndoshta për
herë të parë, veten e saj pa maska. Për të nuk thuhej se ishte thjesht një
shkrimtar; ai ishte kronisti i fundit i një bote që po perëndonte midis
traditës dhe modernitetit. Me vdekjen e tij, Anglia humbi një vëzhgues që dinte
të shihte pas fasadës së rregullt të respektabilitetit borgjez. Me një
përzierje unike qetësie, ironie të hollë dhe humanizmi të pashoq, ai ekspozoi
konfliktet morale dhe "instinktin e pronësisë" që po brente themelet
e shoqërisë së kohës.
Nga ligji te letërsia
I lindur më 14
gusht 1867, Golsuorthi u formua fillimisht si jurist, por kornizat e ngushta të
ligjit nuk mund ta nxinin thirrjen e tij për të eksploruar shpirtin njerëzor.
Ai e braktisi shumë shpejt karrierën juridike për t’iu përkushtuar penës, duke
u bërë arkitekti i njërës prej sagave më monumentale të letërsisë botërore:
“The Forsyte Saga” apo siç ka ardhur dhe botuar në shqip “Saga e Forsajtëve” .
Ky cikël romanesh nuk ishte thjesht historia e një familjeje të pasur, por një
anatomi e detajuar e kalimit nga ngurtësia e epokës viktoriane drejt vrullit të
turbullt të modernitetit. Në qendër të veprës së tij qëndronte kritika ndaj
materializmit të tepruar dhe ftohtësisë emocionale, të cilat ai i shihte si
muret e padukshme të një burgu shoqëror.
Analiza e
ngadaltë
Stili i Golsuorthi
-t ishte ashtu si ai vetë: i matur, i qartë dhe i zhveshur nga retorika e
zhurmshme. Ai nuk besonte te shpërthimet dramatike apo te buja e rreme. Arti i
tij mbështetej te analiza e ngadaltë dhe e thellë psikologjike, ku personazhet
përballeshin me kufijtë e tyre moralë nën peshën e një bote që po ndryshonte në
mënyrë të pakthyeshme. Përveç romaneve, ai shkroi drama, tregime dhe ese që e
shndërruan atë në një figurë qendrore dhe të nderuar të jetës letrare
britanike.
Kurorëzimi “Nobel”
Në vitin 1932,
vetëm një vit para se të mbyllte sytë, Akademia Suedeze i akordoi Çmimin Nobel
për Letërsinë, duke vlerësuar veçanërisht “artin e tij të shquar të rrëfimit, i
cili kulmon në ‘Forsyte Saga’”. Edhe pse i sëmurë dhe i pamundur për të udhëtuar
drejt Stokholmit, ky nderim erdhi si një dëshmi botërore e rëndësisë së tij. Golsuorthi
nuk shkroi për lavdi, por për të ndriçuar zonat e errëta të ndërgjegjes
njerëzore.
Trashëgimi
humaniste
Xhon Golsuorthi
vdiq në heshtje, ashtu siç kishte jetuar, me dinjitet dhe pa zhurmë. Ai mbetet
sot portreti i shkrimtarit humanist, i cili besonte me paluhatshmëri se
letërsia nuk duhet të bërtasë për të korrigjuar botën, por duhet të pëshpëritë
të vërtetat e dhimbshme në veshin e lexuesit deri sa të zgjojë ndërgjegjen e
tij. Në historinë e letërsisë, emri i tij qëndron si një kolonë e qetë, por e
palëkundur, duke dëshmuar se kritika sociale më e fuqishme është ajo që lind
nga kuptimi i thellë dhe dhembshuria për njeriun.
No comments:
Post a Comment