Nga Leonard Veizi
Gëzonte një popullaritet të jashtëzakonshëm në Shqipëri,
ku veprat e tij u përkthyen dhe u lexuan gjerësisht. Në një kohë kur Shqipëria
komuniste ishte e izoluar dhe përzgjedhja e letërsisë së huaj kalonte nëpër
filtra të rreptë ideologjikë, satira e mprehtë e Nesinit u lejua dhe u përqafua
ngrohtësisht. Për lexuesin shqiptar, ironia e tij ndaj burokracisë dhe
korrupsionit në Turqi shpesh funksiononte si një pasqyrë e tërthortë për të
njëjtat absurditete që ata përjetonin në përditshmërinë e tyre sistemike. Gjatë
vizitës së tij historike në vitin 1979 si i ftuar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe
Artistëve, Aziz Nesin u prit me nderime të larta nga kryetari Dritëro Agolli
dhe zhvilloi takime mbresëlënëse me intelektualë e lexues në Tiranë, Krujë,
Pogradec e qytete të tjera, duke krijuar një lidhje të ngrohtë e të gjatë me
vendin. Satiristi turk gëzonte një popullaritet të jashtëzakonshëm në Shqipëri,
ku veprat e tij u përkthyen me mjeshtëri të rrallë në tirazhe të mëdha.
...Më 6 korrik 1995 u nda nga jeta Aziz Nesin, një nga
shkrimtarët, satiristët dhe intelektualët më gjenialë e më të guximshëm të
Turqisë. Ai mbetet një ikonë e letërsisë botërore, i njohur për goditjen e
pamëshirshme që i bëri burokracisë, hipokrizisë politike, korrupsionit dhe
fanatizmit fetar përmes armës së tij më të fortë: të qeshurës me lot që fsheh
një dhimbje të madhe...
Oficer në ushtri
I lindur më 20 dhjetor 1915 në Stamboll, në ishullin
Heybeliada, me emrin e vërtetë Mehmet Nusret Nesin, ai u rrit në një familje të
varfër. Për shkak të kushteve ekonomike, ai ndoqi shkollat ushtarake pa pagesë,
duke u diplomuar si oficer i akademisë ushtarake në vitin 1937. Ai shërbeu në
ushtri për disa vite, por në vitin 1944 u përjashtua për "shkak të
pikëpamjeve të tij politike dhe thyerjes së disiplinës".
Origjina e pseudonimit
Pasi iu fut gazetarisë dhe shkrimit, ai filloi të
përdorte emrin e artit "Aziz Nesin" ku Aziz ishte emri i babait të
tij. Ky pseudonim shërbeu edhe si një maskë për t'i shpëtuar censurës
shtetërore, ndonëse përgjatë jetës shkroi nën më shumë se 200 pseudonime të
ndryshme.
Persekutimi
Nesin ishte një disident i përjetshëm. Ai kaloi gjithsej
rreth 5.5 vjet në burg dhe u internua disa herë për shkak të shkrimeve të tij
politike. Ai bashkëthemeloi revistën e famshme satirike Markopaşa në vitin
1946, e cila, pavarësisht se mbyllej vazhdimisht nga qeveria, arriti tirazhe
rekord për kohën.
Çmimet
Pavarësisht persekutimit në vendin e tij, bota e njohu
talentin e tij të jashtëzakonshëm:
Ai fitoi dy herë çmimin e parë në Konkursin Ndërkombëtar
të Satirës në Bordighera të Italisë (në vitin 1956 me tregimin "Kazan
Doğurdu" dhe në 1957).
Në vitin 1953 fitoi çmimin e parë në Bullgari. Filmat dhe
shfaqjet e bazuara në librat e tij (si romani i famshëm "Zübiük", një
satirë brilante mbi politikanët oportunistë) korrën sukses masiv.
Ai botoi mbi 130 libra, duke përfshirë tregime, romane,
poezi, drama dhe kujtime, të cilat u përkthyen në më shumë se 30 gjuhë të botës
(përfshirë një popullaritet të madh në Shqipëri).
Vitet e fundit
Në moshë të thyer, Nesin u bë cak i fondamentalistëve
fetarë, veçanërisht pasi nisi përkthimin në turqisht të librit të debatueshëm
të Salman Rushdie, "Vargjet Satanike", në emër të lirisë së
shprehjes.
Më 2 korrik 1993, gjatë një festivali kulturor në Sivas,
një turmë prej mijëra radikalësh rrethoi dhe i vuri zjarrin Hotelit
"Madımak" ku qëndronte Nesin me intelektualë të tjerë. Masakra
shkaktoi 37 të vdekur. Aziz Nesin arriti të shpëtonte nga dritarja përmes një
shkalle zjarrfikësish, por u rrah nga vetë zjarrfikësit pasi u identifikua. Ai
i mbijetoi kësaj ngjarjeje, por trauma la gjurmë të thella në shëndetin e tij.
Trashëgimia humane
Përtej letërsisë, Aziz Nesin ishte një filantrop i madh.
Në vitin 1973, ai krijoi Fondacionin Nesin (Nesin Vakfı). Ai dhuroi të gjitha
të drejtat e autorit të të gjithë librave të tij - në Turqi dhe
jashtë saj - për këtë fondacion. Qëllimi i institucionit ishte dhe mbetet
marrja në mbrojtje e fëmijëve jetimë ose nga familje në nevojë ekstremisht të
varfra, duke u siguruar atyre strehim, edukim dhe kujdes deri në përfundimin e
universitetit ose derisa të bëhen të pavarur.
Epilogu
Në moshën 79-vjeçare, më 6 korrik 1995, zemra e tij
pushoi së rrahuri në Çeşme të Izmirit, për shkak të një arresti kardiak. Sipas
testamentit të tij, ai u varros në një vend të fshehtë (pa asnjë ceremoni
fetare dhe pa varr të shënuar) në oborrin e Fondacionit të tij, në mënyrë që
fëmijët e fondacionit të mund të luanin lirshëm mbi të pa e ditur se ku ndodhej
saktësisht. Aziz Nesin mbetet ndërgjegjja kritike e Turqisë dhe një monument i
lirisë së mendimit.
No comments:
Post a Comment