Reportazh/ Atmosferë dramatike në pragun e festave të fundvitit

nga Leonard Veizi

Fund dhjetori. Ditë pushimi. Sa ngrihem në mëngjes, pa larë sytë dhe dhëmbët dhe pa i hequr briskun fytyrës, i propozoj gruas:

⁃Çdo bëjmë sot? I fusim një rrugë andej nga Mulleti a Bërzhita e hamë ndonjë pjatë mish?!

Gruaja tund kokën si për të më thënë se po dëgjonte çudinë më të madhe, pas rënies së tërmetit të 26 nëntorit.

⁃Aty e ke mendjen ti, te pjata e mishit. Nuk e di që jemi drangull në shtëpi!? Apo nuk jeton me situatën?!

Epo ne drangull kemi qenë gjithmonë. Si në kohën kur ndërtonim socializmin me forcat tona ashtu dhe në vitet e Ekonomisë së Tregut me ndihmën e të tjerëve. “Tek e fundit, ç’punë kam unë me drangullin”, desha t’i kthehesha gruas, por në çastin e fundit ndërrova mendje.

- Epo ç’urdhëron moj zonjë... Nga t’ia mbajmë?

U ngritëm për të bërë ritualet e mëngjesit dhe pastaj u mblodhëm bashkë me fëmijët në tryezë si për të marrë vendimin më të mirë të mundshëm.

- Unë them të bëjmë një pazar, - flet gruaja, ndërsa kalamajtë zgurdullojnë sytë. - E nisim nga tregu fshatar se i mbajnë çmimet më lirë. Nuk është shumë larg, shkojmë në këmbë. Fëmijët nuk po i marrim. Pastaj po na vijnë festat dhe duhet të jemi të përgatitur. Furnizohemi mirë e mbledhim mendjen.

Prishur mos qoftë. Ditën e pushimit e bëjmë javën tjetër. Se po e nise ditën me pazar, aha... nuk e merr më veten. Zëre se ke punuar me kazmë apo ke bërë normën në qilizmë. Pastaj ka të drejtë gruaja, Krishtlindjet, Viti i Ri. Se ne në Shqipëri jemi si punë paganësh, i festojmë të gjitha. Presim të na hyjnë dhe festat hindu, se me këto të Lindjes së Mesme jemi rrafshu. Epo... shpirtin shejtanit nuk do t’ia japim. Punë e vetëm punë. Se ne nuk jemi as në Gjermani o të keqen.

⁃Qyqja! - ia pat gruaja sa futemi tek tregu. - Qenkan shtrenjtu të gjitha.

Sa nuk më pushoi zemra. Mendova mos po binte përsëri tërmet e nuk po e ndjeja. Ka 30 vjet i njëjti refren. Bota i ul çmimet për festat, ne i ngremë. Tek e fundit nuk është ndonjë çudi e madhe.

⁃Po ç’na ngatërron me djathëra e sallame gjithë yndyrë, - i them. - Unë them ta shtrëngojmë një çikë dorën. Se kam ndër mend që nga 1 janari 2020 të filloj dhe dietën.

Sapo isha njohur me një metodë të re që prej pak ditësh, e kisha lexuar në internet dhe isha fiksuar pas saj. Në fakt, asnjëra nuk më kishte dhënë efekt deri atë çast. Por kisha besim të patundur tek kjo e fundit.

⁃Pika dietës tënde. Pastaj hallin tënd kam. Po kalamajtë?

Përsëri ka të drejtë gruaja. Epo Viti i Ri. Duhet të gëzojmë. Të hamë e pimë sa të na dhembi barku. Nga 1 janari e tutje ka lezet dieta. Jo për gjë por s’ke dhe nga ia mban, se buxheti ka shkuar në fund dhe duhen ca kohë të mbledhësh veten.

⁃Shkojmë në ndonjë qendër tregtare. Marrim dhe kalamajtë e u bëjmë ndonjë dhuratë për festat.

Demek nga tregu fshatar në atë qytetar. Epo gjysma e së keqes. Më duhet të marr makinën. Të paktën nuk do më zgjaten krahët si tek tregu i fshatarëve.

Te qendra tregtare dukej sikur ishte dyndur gjithë Tirana.

-Ç’ka ndodhur?

⁃50 përqind ulje, - më drejton gruaja vështrimin nga një tabelë e madhe.

Hymë brenda. Humba ekuilibrin nga njerëzit që vinin vërdallë.

⁃Uau! - ia pat përsëri gruaja sa kishte në kokë. - Kam qëlluar me zemër të fortë se do kisha vdekur ne vend. - I ke parasysh, si këto këpucët, në të dalë të sezonit në Milano i gjetëm për 5 euro, këtu me 50 përqind ulje janë 50 euro.

Nuk më kujtohej ky detaj nga udhëtimi i fundit në Itali. Por për një gjë isha i sigurt: që çmimet ishin skandaloze.

⁃Po pse s’i bleve në Milano e kishim rënë rehat?

Gruaja ngriti supet pa dashur t’i bashkëngjitet sarkazmës time.

⁃S’ma mori mendja.

“Herën tjetër”, thashë me vete. Mbase lirohen dhe biletat e avionit.

Vazhduam guidën tonë. Fryma po më zihej. Temperatura e ambientit ishte si në ditët e plazhit të korrikut. Njerëzit ngarkonin karroca me ushqime dhe shkonin me nxitim t’i hidhnin në bagazhet e makinave. M’u krijua ideja e një situate paniku. Para sysh më kaluan imazhet e vitit 1991 kur na thanë se kishte vetëm 6 ditë bukë. Unë vetë, pasi çava në radhë te furra e bukës, mora katër copë. Ti kishim rezervë. Kur shkova në shtëpi gjeta dhe tre të tjera. U furnizuam ding, të kishim bukë pas 6 ditësh. Se kush e di kur do na dërgonin grurë Fuqitë e Mëdha. “Grurë, grurë... Kulakët nuk kanë brirë,... ja kështu nisin e trashin zverkun... Stalini do na sjellë sigurisht... Maunet janë ngarkuar. Maunet apo vaporët???”.  Nisa të qesh me vete sepse m’u kujtuan ca batuta nga romani “Përballimi” i Teodor Laços. Me sa duket zija e bukës na paska kapur përsëri e nuk e kemi kuptuar.

-Mos shpenzo shumë, - i them gruas, - të paktën të na mbetet ndonjë lek sa të hamë ndonjë pjatë supë aty te vetëshërbimi se po na bie barku.

-Ekzakt mor jahu! - ma kthe ime shoqe. - Ikim, se këtu qenka një variant modern i Medresesë kineze.

Ç’na u kruajt të linim rrogën e muajit nëpër tezga. Unë për vete bleva vetëm një çakmak 40 lekë të reja. Të vetmit që u vinte buza vesh më vesh ishin fëmijët që kishin marrë dhuratat e kërkuara. Drejtohemi për nga vetëshërbimi. Radha kishte shkuar 12 metra. Pjatat plastike mbusheshin me kapul: pure, lazanja, musaka, qofte e salsiçe.

Hani o vëllezër hani, sa më shumë yndyrë. Po këtu në Tiranë nuk bën as ftohtë...

Fillova të shfryja. “Pa ngrënë keni mbetur?”, - shpërtheva. Tre veta kthyen kokën. Ca të tjerë bënë sikur nuk dëgjuan. Doja të ikja, por zorrët po më kërcisnin.

-Mos bërtit aman, - m’u lut gruaja, - se ty të kuptoj më mirë kur nuk flet.

Posi pra.

Atë çast gruaja mori dhe vendimin vetëmohues që më preku pa masë, të qëndronte në radhë derisa të mbushte pjatat. Unë u lirova nga detyra.

-Supë dojë zotrote?

⁃Edhe një pjatë pilaf, po qe se të dalin paratë.

Derisa të vinte ushqimi u ulëm dhe hapëm celularët. Secili të vetën. Iphone-i im po del nga moda. Nuk ma mban të blej një të ri. Lajmet vërshuan në ekran: Vetingu, SPAKU, ambasadorja e re, fondet për të pastrehët e tërmetit... Pirdh, pirdh...

Më mirë të kaloja te fashat e Showbizz-it, se sa me politikën e ditës. Me këtë rast çlodh dhe sytë. Është edhe fasha e sportit, por nuk ajo anë nuk para ia them. Një ditë ngatërrova Maradonën me Messin. Epo, të dy me “M” fillonin.

Papritur u ndjeva i lodhur. Shumë më i lodhur se kur mbaja trastat me ushqime që më zgjatën krahët. Kisha nisur të flisja përsëri nën zë: “Vari trapin politikës...”. Në mënyrë krejt instinktive. Fëmijët qeshnin me mimikën time. Isha gati t’u bërtisja, si për të shfryrë tërë dufin e asaj dite pushimi që më kishte ikur kot. Papritur, si për të na shpëtuar të gjithëve, erdhën pjata. Sherret u shuan që në gjenezë.

Ne u shtruam të hamë dhe mbyllëm gojën.

“Fjala”, ky tundim kaq i madh

Nga Leonard Veizi

“E para ishte fjala…”, thuhet në Dhiatën e Vjetër. Për më tutje nuk rrekem të perifrazoj asgjë më shumë se kaq. Sepse në të kundërt, do të më duhet të drejtohem për regjistrim e marrje leksionesh në institutin jezuit të fretërve, ose atë françeskan, nëse më pranon kush.

E shkëputa këtë fjali nga Bibla e Shenjtë, pasi dua të shtroj një argument të stërnjohur, por këtë herë sipas meje natyrisht, gjë që më del herë ballazi e herë tërthorazi, sa herë ulem të shkruaj. E gjitha kjo mund të marrë ndopak vlerë, por dhe mund të shumëzohet me zero në infinit, pasi me shkrime të tilla janë mbushur tej e mbanë librat e analistëve “gjitharmësh” dhe muret e gjirizeve publike, ku mendimet origjinale e të paturpshme shkruhen pa drojë.

“E para ishte fjala…”, thuhet në hyrje të dëshmisë së Gjon Pagëzorit.

Mund të ketë edhe 99 kuptime të tjera ky fragment frazeologjik, por ajo që më vjen më përshtat, është se në kapitullin “Mishërimi i Fjalës” shprehja merr kuptim universal, domethënë hyjnor, dhe më pak tokësor, që do të thotë se po të kapet, jep masë elektrike e me pasoja. Kjo ka të bëjë me thënien e fjalës, pra të një mendimi të lirë dhe fare të pa censuruar, që vjen nga kohët për të sjell diçka të paperceptueshme, ose udhëton për në një destinacion transparent.

Përndryshe ç’kuptim kishte që “Fjala” të ishte e para.

Çuditërish Bibla nuk parashtron, fjala vjen se: “E para ishte buka…”, që me siguri do të nënkuptonte mbushjen e barkut deri në grykë, me mish, raki e… fruta deti. Për më keq se kaq, Bibla nuk i mëshon as idesë se “E para ishte paraja…”. Sepse me siguri kjo do të na tundonte aq shumë të gjithëve, sa do ta sfidonim njëri-tjetrin për t’u bërë, në mos bankierë e anëtarë bordi, të paktën nëpunës banke ose punonjës security-je, në hollin e saj.

Po përse “Fjala”?

Sërish mund të dalin 99 pikëpyetje të tjera. Por në argumentimin tim më vjen më për shtat të them: Sepse robi kërkon ta thotë një fjalë djalli e mori, një mendim të lirë pa censurë dhe pa auto ç’është më e rëndësishmja, edhe pse kjo mund t’i kushtojë ca si shumë shtrenjtë, kur rasti nuk është oportun.

Ndaj dhe Bibla, sipas meje, ka dashur t’i japi ligjshmëri fjalës, ndoshta duke e marrë thellësisht në konsideratë atë aq Aristoteli kishte thënë ca shekuj më parë se “njeriu është një kafshë politike”. Pra “kafsha politike” në këtë rast është njeriu që komunikon, apo thënë ndryshe: që i jep gojës edhe atëherë kur nuk duhet. Mirëpo ja që në Bibël, fjala na qenka e para, ndërsa në vitet moderne të “Hi Tech”-ut, fjala e lirë mbrohet me ligj.

Ndaj është e rëndësishme ta përsërisim sot e gjithë ditën: “Fjala është e para”. Për më tepër sot, kur liria e fjalës i ka fituar betejat e mëdha ndaj censurës, apo asaj që në zhargonin e përditshëm e quajmë: mbyllja e gojës.

E që të mos ngatërrohemi, fjala e lirë nuk ka të bëjë shumë me propagandën, edhe pse aty llomotitet pa fund për bëma dhe idera strategjike. Por kjo nuk është se ka ndonjë rëndësi të veçantë në këtë mes. Ajo që dua të them për së fundi është se tanimë, zërin në gazetë, radio, a portal televizion nuk e ndalon dot kush.

Ai është i destinuar të mbetet në eter.

Dhe kaq na duhet për të shkuar më tej. Sepse kushdo ka të drejtë ta thotë mendimin e tij, edhe kur çirret me portavoce para një turme njerëzish që e dëgjojnë plot adhurim, por dhe kur është i vetëm në shkretëtirën përvëluese a në stepën siberike dhe mendimet e tij ia thotë me zë të lartë vetëm vetvetes.

Tek e fundit, “Fjala” ishte e para dhe është e para, sigurisht.

Maksim Zotaj: Ju rrëfej masonët e Shqipërisë. Pse Nano, Rama dhe Enver Hoxha s’janë pranuar në “Loxhën Blu”

Intervista me frimasonin shqiptar të Lozhës Blu në Nju Jork: Ja sekretet që mbaheshin të kyçura

nga Leonard Veizi

Kur zbriti nga shkallët e “Boeing 737 8F2” në “Airoport Rinas” ai e kishte të qartë se cili ishte synimi i tij i afërt. Donte ta bënte të njohur “kodin e fshehtë” që mbante brenda vetes. Askush nuk e ndiqte si të dyshimtë, dhe rreziku që të vihej nën pranga si anëtarë i një shoqërie të fshehtë, nuk ekzistonte më. Kohët kanë ndryshuar. Por realiteti i ri, fillimisht, nuk dukej fort premtues. S’ishte e lehtë të paraqiteshe poshtë “maskës” së një emri që kishte shkaktuar një “turbulencë aktive”, në auditorin shqiptar, sidomos pas publikimit të romanit të njohur të një shkrimtari amerikan. I “fshehur” pas emërtimit të një shoqërie sekrete, anëtarët e të cilës kishin qenë burra të pushtetshëm në botë, ai dukej jo më si i ardhur nëpërmjet një linje ajrore, por si i rënë nga qielli, me një mision krejt të padeshifrueshëm. Mosbesuesit nuk e morën seriozisht deklarimin e tij, se ai ishte “oficer” pa grada dhe yje mbi supe, por me një unazë dhe medaljon ku vizatoheshin kodet e fshehta. Por pak më vonë do të ndryshonin qëndrim...

...Tirana ende nuk e ka Lozhën e saj dhe përpjekjet për të pasur një të tillë duket se do të kushtojnë edhe disa vite të tjera pune. Por Maksim Zotaj, një frimason shqiptar i Lozhës së Nju Jorkut, me emërtimin “Mjeshtër në Lloxhën Blu”, mendon se Shqipëria ka një potencial të vërtetë njerëzish të cilët “hap pas hapi” do të plotësojnë kushtet për t’u bërë pjesë e shoqatës aq shumë të përfolur sot në botë, asaj të masonëve. Gjatë një interviste për “Telegraf” Maksim Zotaj, rrëfen se si u bë pjesë e organizatës së fshehtë, e cila tanimë nuk konsiderohet më si e tillë:

Cili qe kontakti i parë me ata që mbajnë emrin “mason”?

Kam jetuar në Amerikë që nga viti 1995. Dy vite më pas, pothuajse krejt papritur, rrashë në kontakt për herë të parë në jetën time, me një mason të Lozhës së Madhe të Nju Jorkut. Ky njeri, në mënyrë krejt të çuditshme filloi të më fliste për masonët dhe masonizmin, por unë nuk isha në dijeni se ç’ishin masonët dhe çfarë përfaqëson ata si filozofi dhe si urdhër. E thënë pak më ndryshe, unë isha thjesht një injorant në këtë fushë dhe ato pak gjëra që kisha dëgjuar ose i kisha lexuar aty këtu më informonin që masonizmi nuk është gjë e mirë. Mirëpo vëllai im i ardhshëm Davit Stenbar ishte shumë këmbëngulës në idenë e tij që unë vërtet ndonjë ditë mund të bëhesha një mason i mirë. Kjo më mori vite të tëra duke biseduar me Stenbarin që unë më në fund të dorëzohesha apo të bindesha që masonizmi ishte vërtet diçka shumë e mirë dhe unë patjetër do të isha pjesë e këtij urdhri që është i famshëm dhe ka mbijetuar për mijëra e mijëra vite me radhë. Për çudi, pasi unë mora titullin dhe u ngrita në nivelin e “mjeshtrit” në 30 mars të vitit 2003, e pyeta vëllanë Stenbar: “Përse ti për dy vjet me radhë këmbëngule që unë të bëhesha frimason?” Ai m’u përgjigj thjeshtë; “Jemi ne Maks që tërheqim nga jashtë brenda kandidatët e mundshëm për t’i bërë frimason, dhe arsyeja tjetër që unë isha i palëkundur që ti do të bëheshe i tillë. Është prirja juaj për të blerë dhe lexuar libra që çuditërisht, kishin një përmbajtje humanizmi dhe diturie universale”. Vëllai Stenbar, është një afrikano-amerikan që i përket lozhës së madhe të Nju Jorkut dhe pikërisht Franklit Llozh 0447 e Distriktit 4 të Manhatenit. Kështu unë pra fillova karrierën e mjeshtrit të masonëve dhe jam i klasifikuar në grupin e oficerëve me gradën “Mjeshtër me eksperiencë” brenda Lozhës Blu Masonike.

Cilat kanë qenë marrëdhëniet historike të Shqipërisë me Masonët?

Kur unë arrita nivelin e mjeshtrit mua më lejohej tashmë që të merrja pjesë në ritualet e Lloxhës në të tri nivelet e saj. Nga ky shkak fitova titullin “Mjeshtër Mason”. Ishte fakt që në këtë kohë edhe anglishtja ime kishte arritur një standard të mirë komunikimi. Çuditërisht gjatë ritualit i cili është ende më i vjetër dhe shpesh herë thuhet se vjen nga thellësia e shekujve, shumë fjalë dhe fjalëkyçe që përdoreshin gjatë ritualit ishin thjesht fjalë shqip. Ajo ishte vërtet surprizë sepse shpesh kur diskutohej për to, masonë të ndryshëm nuk e dinin se nga vinte origjina e këtyre fjalëve dhe jepnin një përgjigje steriotipe, duke thënë se këto fjalë mund të vijnë nga latinishtja, ose greqishtja e vjetër. Mirëpo unë siç duket e kisha fatin e vetëm t’u thosha atyre se këto fjalë vijnë nga shqipja, për faktin e vetëm se në gjuhën shqipe këto fjalë përdoren me të njëjtin kuptim sot e gjithë ditën. Këto nuk i gjen as në latinisht dhe as në greqishten e vjetër. Kjo ishte çudi. Këto zgjuan tek unë kureshtjen dhe dëshirën për të kërkuar më thellë në fenomenin gjuhësor të këtyre fjalëve. Disa vite më vonë, me ndihmën dhe të disa masonëve të tjerë, po aq entuziast sa unë, arrita të gjej dhe fakte të tjera që kanë të bëjnë me traditën masonike edhe në truallin shqiptar. Por më e rëndësishmja që unë mund ta theksoj në këtë intervistë është fakti se në enciklopedinë e përgjithshme masonike, përmendet emri i Albanit të Shenjtë. Sipas kësaj enciklopedie Albani i Shenjtë, ishte një inxhinier ndërtimi, apo arkitekt, i cili merrej me ndërtime banesash dhe harqe urash, por njëkohësisht ishte dhe praktikues i masonizmit si filozofi. Kështu ishte i pari masoni, asaj kohe, që shkon në Angli në vitin 298 në periudhën e sundimit të perandorit romak Konstantus Klorus, i cili ishte babai i Konstandinit të Madh, një ilir nga Nishi. Është ky, Albani i Shenjtë, i cili çoi për herë të parë në teori dhe praktikë masonizmin edhe si paradoks ose shpërblim i asaj që bënë të parët tanë mbas 1700 vjetësh duhet të vijë një frimason si puna ime që të vendosi në vend pas një shkëputje kaq të gjatë masonizmin në Shqipëri që sot ka në historinë botërore atë emër dhe reputacion që çdokush do ta ëndërronte. Në rrjedhën e shekujve qysh gjatë perandorisë maqedonase, romake, bizantit e osmane, masonizmi nuk ka qenë shuar kurrë. Ai ka vazhduar të mbijetojë edhe në tokat e ilirëve apo shqiptarëve të sotëm.

A ka pasur emra të shquar shqiptarësh në rrjetin e masonerisë?

Ne mund të përmendim pa frikë, Aleksandërin e Madh, një numër perandorësh ilir, po ashtu perandorë të Bizantit që ishin me origjinë shqiptare. Por veçanërisht, periudha e rilindjes evropiane dhe asaj shqiptare, është shquar për një numër emrash si; Jeronim De Rada, Sami e Abdyli Frashëri, Hoxha Tasim, Mithat Frashëri, Vaso Pasha, Simon Bolivari (që kishte lindur në Shkodër), Mehmet Aliu i Egjiptit, Ataturku, Ismail Qemali, Nuredin Bej Vlora, Lasgush Poradeci, Nikolla Naço, Petro Nini Luarasi, Faik Konica etj. Këta jo vetëm që ishin masonë, por ishin dhe patriotë të mëdhenj, iluminist dhe njerëz që luftuan për progres. Nuk është rastësi, që Sami Frashëri thoshte: “Se drita e diturisë përpara do të na shpjerë”. Kjo tregon që masonizmi është jo vetëm filozofi universale, por ka dhe nota të theksuara patriotizmi gjë që vjen natyrshëm si pjesë e filozofisë dhe i zhvillimit human.

Pretendohet se disa politikanë e drejtues shteti shqiptarë kanë qenë Mason. Sa e vërtetë është kjo?

Bindja ime është se nuk ka masonë të mirëfilltë në Shqipëri, brenda të gjitha rregullave dhe normave masonike. Megjithëse edhe unë si shumë të tjerë kam dëgjuar që ka masonë të tjerë në Shqipëri, të ardhur nga Turqia, Franca, Italia apo Greqia, por seriozisht dua të them se këta njerëz nuk plotësojnë kushtet elementare për t’i thirrur masonë. Kjo është një mjegull që është përhapur në popull nga disa ish-punonjës të shërbimit sekret të cilët janë mjeshtra në përpunimin e propagandës në Shqipëri, duke shpërdoruar emrin e mirë dhe famën e masonëve të thelb. Ka pasur disa artikuj në shtypin shqiptar pas vitit 1998, që janë marrë me këtë temë, por vetëm se kanë krijuar një konfuzion më të madh me konceptin e të qenurit mason dhe filozofisë së masonizmit në përgjithësi. Midis tyre dua të përmend disa politikanë që mashtrojnë njëri tjetrin përballë opinionit shqiptar me pretendimin se janë mason. Për shembull pa sens është deklarata e Fatos Nanos në një intervistë televizive duke atakuar një tjetër politikan, Edi Ramën, si “mason i pasur”. Po kështu është folur poshtë e lart për Enver Hoxhën sikur na paska qenë një mason francez. Por e vërteta që njohim ne është se këta jo vetëm që janë politikanë që kanë probleme të mëdha, por këta janë dhe njerëz me kushte jo të mjaftueshme për t’u bërë mason. Ndërsa Fatos Nano vetë indirekt nëpërmjet njerëzve të tjerë ka shprehur dëshirën për t’u bërë mason, por dhe ky si dy të parët nuk i plotëson kushtet për t’u bërë masaon. Kjo është tabloja masonike  në Shqipëri deri në lindjen e shoqatës së miqve të masonëve.

Deklarata
Shoqata e masonëve në Shqipëri

Pas një periudhe të gjatë në Amerikë dhe i mësuar tashmë me idenë se në Shqipëri nuk ka masonizëm vendosa të kthehem në Tiranë. Pas gjithë këtyre vitesh i pajisur me një njohuri të thellë mbi masonizmin, më kishte lindur dëshira që të mos e shikoja më Shqipërinë pa masonë dhe pa lozhë masonike. Duke pasur parasysh lidhjet tradicionale të vendit tim me masonizmin më dukej e pamoralshme që ne të mos kishim lozhën e madhe të Tiranës. Nga ky shkak, sapo erdha në Shqipëri, fillova të kërkoj dhe të pyes se mos ndoshta ishin kthyer masonë shqiptarë që kanë jetuar në vende të tjera të Evropës gjatë këtyre 20 viteve të fundit. Dhe sipas ligjit të vjetër të masonizmit, dy masonë duhet me doemos të komunikojnë me njëri-tjetrin e të krijojnë kushte për ngritjen e një lozhe masonike. Por fatkeqësisht megjithë përpjekjet e mija duke u shtuar faktin edhe të daljes time nëpër intervista televizive, apo nëpër gazeta askush deri më sot nuk ka ardhur tek unë asnjë person, që të më deklarohet si mason, që pastaj unë t’i jap shenja njohje dhe bashkëpunimi. Në fillim flitej për disa lozha të ashtëquajtura masonike, të ngritura në Tiranë dhe në Korçë, por për mua deri më sot ato kanë rezultuar inekzistente. Kështu që në këto kushte më lindi e drejta e cila buron nga pozitat e mia masonike, siç është titulli i “mjeshtrit” dhe veçanërisht “mjeshtri me eksperiencë i ceremonive”, që të ngre lozhën e parë masonike me masonë shqiptarë. Padyshim që në Shqipëri ka kandidatë të mrekullueshëm për t’u bërë mason, por koha që procedohet për t’u bërë mason është e gjatë. Ajo kërkon si minimum 10 vjet për të arritur titullin e mjeshtrit. Në Shqipëri ekziston një lëvizje masonike dhe një koncept i përgjithshëm pozitiv ndaj masonëve, por kjo nuk mjafton. Unë personalisht jam kujdesur që të hyjë një literaturë masonike fillimisht dhe në tregun e librave kanë dalë dhe librat e parë mbi historinë e masonizmit dhe mbi filozofinë e tij. Kjo nuk mjafton por ja që ne jemi në fillimet tona. Gjatë dy viteve e gjysmë të kthimit tim në Shqipëri, jam takuar me shumë njerëz të cilët kanë treguar interes të njohin masonizmin në përgjithësi dhe disa individë kanë shprehur dëshirën e drejtpërdrejtë për t’u bërë mason. Nga ky shkak unë dola në konkluzionin që masonizmi nuk fiton shumë nga biseda nëpër kafene apo rastësi të tjera. Masonizmi kërkon punë dhe që ai të praktikohet kërkon lozhën e vet. Për momentin, nga kjo pikë investimet duket të mëdha dhe të paarritshme, por duke përdorur politikën “hap pas hapi”, siç thonë masonët, asgjë nuk është e pamundur. Dhe me 13 nëntor, unë bashkë me një grup aktivistësh e dashamirës të masonizmit hodhëm hapin e parë serioz drejt kësaj ideje. Për herë të parë ne dolëm përballë opinionit shqiptar me shoqatën “Miqtë e masonëve”. Në përbërjen e këtij grupi janë disa individë shumë interesant dhe qytetarë të mrekullueshëm të Shqipërisë të cilët nisën odisenë e tyre për t’u bërë mason. Shoqata miqtë e masonëve, konsiderohet një paradhomë ku do t’i çojë ata në lozhën e vërtetë masonike. Ky është një lajm i mirë dhe ne që i hymë kësaj punë e kemi shpresa të mëdha. E gjithë shoqata drejtohet me qëllimin e seleksionimit dhe e përgatitjes së kandidatëve të rinj shqiptarë për t’u bërë mason dhe gjithashtu krijimit të lozhës së madhe të Albanit të Shenjtë në një të ardhme të afërt. Ne kemi një organizim legal tashmë, brenda gjithë ligjeve të shtetit shqiptar, dhe kushtetutës.

Historia

Masonizmi në botë 
“Përsa i përket masonizmit botëror pretendohet se ai ka ekzistuar mbi 3000 vjet më parë. Në fakt janë gjetur evidenca shumë përpara krijimit të piramidave për ekzistencën e masonizmit, por masonizmi modern, ky që njohim sot, datën e tij të fillimit e ka në 1717, kur katër lozha indipendentë të Londrës u bashkuan në një të vetme dhe krijuan lloxhën e madhe të Londrës. Mbas lozhës së madhe të Londrës, u krijuan disa lozha të tjera në harkun e 15 viteve. Në 1840 ish ngritur Grand Orienti i Parisit, Lozha e Madhe e Prusisë, e Vjenës e Gjermanisë e pak më vonë e Italisë dhe kështu me radhë. Ky quhet masonizmi spekulativ, por jo në kuptimin e keq të fjalës. Por një murator dhe një mbret qëllonte që të ishin masonë në të njëjtën lozhë dhe ne e dimë që një mason përkthehet “murator”. Por fjala mbret nuk përkthehet; murator. Kështu që në aspektin spekulativ, ata të dy ishin masonë brenda lozhës. Pra në lozhë tashmë, masonët aplikonin ritualet dhe studionin historinë universale të njeriut, dhe raportet e tij të dukshme dhe të padukshme, me kozmosin ose universin. Në 1917 ne kiskim emra të mëdhenj masonësh të cilët janë pjesë studimi të sistemit botëror të studimit. Emra si Isak Njuton, Kristofor Marlou, Xhejms Huku, Bajroni, Robert Bërns, Uollter Skot, Uiston Çërçill, Viktor Hygo, Lenini, Stalini, Leon Trocki, Volteri, Maksimilian Roberspieri, Garibaldi, Mazini, Dante Aligeri, Mozarti, Bethoveni, Vagneri, Henri Hajne, Tolstoi, Aleksandër Sergejeviç Pushkin, Pjetri i Madh, dhe shumë e shumë emra të tjerë të cilët në një mënyrë apo në një tjetër i kemi hasur të gjithë këta emra nëpër librat ku ne u edukuam dhe u ritëm me frymën e të qenurit qenie humane. Si rezultat i kësaj realizohet në praktikë thënia e famshme masonike që për të bërë një mason të mirë, duhet të zgjedhësh një person me reputacion të mirë dhe me nivel të lartë edukimi dhe kur bëhet “Mjeshtër Mason”, ai është ngritur në një nivel shumë të lartë human dhe shembull pozitiv e shumë influencues për gjeneratat që vijnë pas. Këta masonë quhen mendjendritur, dhe tepër revolucionarë në procesin e ndryshimit të jetës”.

  

Gazeta Telegraf - Intervista është zhvilluar në 25 nëntor, viti 2009

Çmimi i jetës dhe dilema: Të rrosh a të vdesësh

nga Leonard Veizi

 “Të rrosh a të mos rrosh”.

Çështja, sipas këtij versioni zyrtar, është shtruar për zgjidhje që në shekullin e XVI. Por taksirati ynë që enigmën e kësaj pyetjeje nuk e kemi gjetur dot as sot.

Në ditët e një ekonomie tregu pa kthim, njerëzit nuk e vrasin mendjen shumë për filozofira dhe as për të zgjidhur çështje që kanë mbetur pezull prej 500 vjetësh. Në është zgjidhur, mirë, në nuk është zgjidhur në djall të vejë. Sot pikëpyetja e madhe e ditës është: Si të bësh lek? Domethënë kur themi lek, zëre se kemi thënë dhe euro, dollarë e paund.

Mirëpo, një ditë të bukur vjen tërmeti. Edhe kur vjen natën njëlloj është. Ai nuk të pyet fare, je i pasur, i varfër, njeri publik e me reputacion të lartë apo pacient i spitalit psikiatrik. Ai thjesht të tund të të shkund me ç’ke. Nëse ke bërë para boll dhe i ke shndërruar në prona të patundshme, t’i rrënon deri në themel. Nëse ke preferuar t’i mbash në letër dhe paratë i ke siguruar në bankë, ai thjesht të gropos bankën pesë pashë nën dhè, e ty të mbetet karta e kreditit në dorë. Atë mbaje ta kesh, se si dihet. Sa për paratë, “eja t’i marrësh kur të çlirohet Shqipëria”.

Thënë shkurt: një fuqi e madhe si tërmeti, t’i çon në zero të gjitha investimet e jetës. Dhe ti mbetesh përsëri në dilemën: Të rrosh a të mos rrosh, kjo është çështja.

Se, fjala vjen, po të jesh nga 65 a 70 vjeç dhe të duhet t’ia nisësh nga e para, është ca vonë. Si t’ia bësh, të marrësh rrugën e emigracionit me objektivin e largët për të bërë 1 milion dollarë.

Kështu që menjëherë pasi ke psherëtirë fort, “shyqyr që shpëtoi koka”, vjen dhe tjetra, “pse nuk më mori me vete, por më la në këtë derexhe”.

Dhe nga ky çast nis avazi. Ka nga ata që të afrohen vërtet për të të dhënë një dorë ndihme. Ashtu siç ka nga ata që edhe në derexhenë ku ke rënë, mundohen të të shesin ndonjë gjë nga malli stok.

Ja, këtij i them biznesmen unë. I qëndron punës në kokë.

Edhe ky tërmet na kujtoi shumë gjëra. Na kujtoi se jemi të vdekshëm, në më pak se 30 sekonda. Na kujtoi se i gjithë investimi i jetës të kthehet në zero e të duhet t’ia fillosh sërish nga e para. Por na kujtoi se në raste të tilla rreziku, na gjendet një dorë ndihme për të na nxjerrë nga rrënojat e për të na lehtësuar ta hedhim hallin e madh.

Dhe pasi ka kaluar e keqja, njeriu bën bilancin me veten, duke vënë dhe pikëpyetjet e mundshme. A duhet të jem më i mirë pas gjithë kësaj? A duhet të fal më shumë dashuri?? A duhet që nga kuleta te xhepi i brendshëm i xhaketës, të shpenzoj ca para për humanizëm???

Ama gjete çfarë të thuash. Gjithë kjo mirësi pa arsye.

Sapo ke shpëtuar nga një bllok betoni që gati sa nuk të ka rënë mbi kokë, njihesh me faktin se ca ndihma që po vinin drejt teje, d.m.th ndonjë batanije, ca miell, oriz e vaj, i ka vjedhur dikush. Domethënë një person a një bandë, ç’rëndësi ka.

-Si ore i vodhën? Po a shtyhet poshtë ai oriz e ai vaj...?

Shtyhet që ç’ke me të, po ta bësh pilaf sidomos.

Sërish kthehemi te zeroja. Domethënë asgjë nuk harrohet. Më parë se kamioni i ndihmave, vjen hajduti, grabitësi. Vjedhjet shtohen, korrupsioni po ashtu. E përse na u dashka të bëhemi më të mirë. Vetëm pse pamë vdekjen me sy? Hiç o fare. Ne ia hodhëm pas ‘97-ës kur kërciste kallashnikovi nga t’i donte qejfi, e jo më tërmetit.

Duket se në çaste të vështira njeriu nxjerr anën e tij më fisnike. Kjo ka ndodhur gjithmonë dhe me shqiptarin. I pritëm kosovarët 20 vjet më parë, na pritën ata 20 vjet më pas. Por ç’e do, s’të le njeri t’i gëzohesh këtij fakti. Se paska nga ata që në të tilla raste nxjerrin anën e tyre më e errët. Përfitimi nga e keqja e tjetrit. Dhe kjo nuk është ndonjë gjë e rrallë. Ndaj, kur nuk je i zoti mbetesh sërish pa ngrënë, pa një batanije dhe vetëm me yjet mbi kokë.      

Merrini or vëllezër, merrini dhe këto ndihma që na i japin me aq zemër ata që mezi nxjerrin muajin për vete. Hani hallvë e pilaf sa t’u dojë xhani. Nuk mbarohet or jo, sado keq që jemi.

-Ore po se u kujtova, ajo Holanda a na solli ndonjë lek...? Jo, se, mungon në apel, andaj.

Ja, kjo është situata e jetës dhe e çmimit të saj në ditët e sotme shqiptare.

Dhe pas kësaj të del nga shpirti shprehja: “spekulatorët në litar”.

Po kush t’i çojë se...

Kështu si kanë shkuar punët në këtë vendin tonë duhet me jetu me kobure në brez. Ndërkohë që jeta ka treguar se dhe trimat nuk rrojnë gjatë. Ndaj dhe hallvën ta hanë dy herë, një herë me pjesën tënde nga miell i ndihmave, dhe një herë në restorant pasi të kanë përcjellë tek banesa e fundit.

Ja, sërish te zeroja u kthyem.

 “Të rroç' a të vdeç', kjo është puna”, thuhet në toskërishten bazë tek një film fort i njohur shqiptar. Me të drejtë.

Por cili është çmimi i jetës në Shqipëri? I barabartë me atë të vdekjes.

Joooooooo... Ku e ke dëgjuar këtë pazar.

Vdekja është me e lirë se jeta. Shumë herë më e lirë madje. Sot paguan paratë e dynjasë që ta blesh jetën. Paguan ndërtuesin që të të sigurojë kokën në një shtëpi. Paguan mjekun që të të operojë kokën. Dhe po nuk eci njëra prej këtyre dy investimeve më të mëdha të jetës të duhet të paguash një ceremoni modeste varrimi, sepse vdekjen e ke qyl.

Ja, kështu vajti kjo punë.

Ndaj dhe dilema hamletiane është ringritur po aq në art sa dhe më parë.

Të rrosh apo të vdesësh.

Ec e t’i japësh përgjigje të kam rixha.

Duro Mustafai: Ne, gazetarët e “socializmit”

EKSKLUZIVE/ Flet Duro Mustafai, gazetari që punoi për 30 vjet në organet e ndryshme të shtypit
 

Ne, gazetarët e “socializmit”

 

Leonard VEIZI
 
Media dhe gazetarët. Termi është i përgjithshëm, ndërsa jeta brenda saj bëhet më shumë se e larmishme, po të mendosh se asnjë shkrim nuk merr ngjyrë nga zyra e ngrohtë e redaksisë, por pikërisht atje, ku jeta lëviz pambarim. E, megjithatë, ka patur gazeta dhe gazetarë në kohë të ndryshme. Shtyp të lirë dhe të kontrolluar. Të censuruar dhe të autocensuruar. Lajme që trasmetoheshin rrufeshëm dhe të tjerë që seleksionoheshin për t’u futur “në sitrar”. Ndërsa nëpër rrugë, në këmbë, me biçikleta, në sediljet e para të autoveturave, në trena pasagjerësh apo karroceri makinash të tonazhit të rëndë, udhëtonin gazetarët. Lajme, reportazhe, shkrime kritikë e ilustrativë, vinin në redaksit e gazetave për të marrë “OK” e shefave “hijerëndë”. Ndërsa në zyrat më lart, çdo shkrim lexohej pa u nënvleftësuar aspak. Me sa duket, kështu ndodh gjithmonë…  
 
Prej kohësh më kishte lindur dëshira të pasqyronim në gazetë diçka për jetën e punën e kolegëve të hershëm, për ata që ushtruan detyrën e gazetarit në ato vite, që u quajtën “vitet e socializmit”. Në këtë mënyrë kërkova kontakt me njërin prej tyre, Duro Mustafain, gazetarin me një përvojë të gjatë pune.  Ai ka punuar në tre organe të ndryshme shtypi. Disa prej pyetjeve të gazetës “Dita”, ai në fillim iu përgjigj me ngurim, duke thënë se “janë gjëra që dihen e janë thënë”.  Sidoqoftë, me Duro Mustafain ndodhi ajo që ndodh shpesh me ne gazetarët: “Ata që dijnë të shkruajnë, nuk dijnë të heshtin”. Dhe kështu gazetari i vjetër i tre gazetave, nga më të rëndësishmet e kohës, tregoi për disa të vërteta që, ose nuk janë thënë të gjitha, ose janë thënë në mënyra të ndryshme. Është një bashkëbisedim për ato vite të “punës nën diktaturë”, që i intervistuari ynë i cilëson si “vite të vëshira, me të papritura e rreziqe, por që brenda tyre nuk mungonte gëzimi, mirësia e solidariteti midis kolegësh”. Për gazetarin e mirënjohur Guro Mustafanë, shtypi është një armë e fuqishme, që kur përdoret mirë, “ngjall frymëzimin për shpresa të bukura”. Po sipas tij, “një përdorim i keq, i vdes shpresat”. Megjithatë gjithçka interesante për punën e gazetarit, marrëdhëniet ndërmjet tyre, për raportet ndërmjet shtypit e politikës, censurës e autocensurës, pasqyrimit të temave të “mprehta” e të “rrezikshme” dhe pasojave që sillnin, për kritikën dhe “nxirjen e realitetit” e të tjera, do ta lexoni në këtë intervistë ekskluzive për gazetën “Dita”.
 
Fillimisht dua t’u pyes: Si e kaloni kohën, me se merreni?
Ç’është e vërteta, tani rroj me kujtimet, hedh vështrimin prapa për të parë ç’kam bërë mirë e ç’kam bërë keq. Dhe më duhet të pohoj se ato vitet e punës në gazetë, sado të vështira, mbeten më të bukurat e jetës sime. Po, natyrisht, njeriu shikon dhe të sotmen, për të kuptuar dhe më mirë si do të jetë e ardhmja. Dhe s’mund të mbetet vetëm ëndërrues. Kohët e fundit botova një libër me subjekt jetën shoqërore e familjare dhe jam duke përgatitur një libër të ri. Nganjëherë shkruaj edhe në gazeta. Me një fjalë vë në lëvizje trurin që të mos plaket.
 
Përse zgjodhët profesionin e gazetarit në jetë?
Në kohën tonë, edhe e zgjidhje vetë profesionin, por edhe ta zgjidhnin, pra ta caktonin. Kjo varej, jo vetëm nga dëshira e predispozita, por edhe nga biografia. Duke i pasur këto për mirë, mua më buzëqeshi fati. Po më mirë t’i  përgjigjem pyetjes suaj direkt.
Në rininë time diku kisha lexuar një rrëfenjë, në mos gaboj, për Xhon Foster Dallesin. Ai pat mbaruar studimet për gazetari, por asnjë ditë nuk e ushtroi profesionin e gazetarit. Dhe kur e pyetën se përse kishte vepruar kështu, Dallesi ishte përgjigjur: “Është fare e thjeshtë: nuk desha të shkruaj për të tjerët, të tjerët të shkruajnë për mua”. Me mua ka ndodhur e kundëtra. Që në bankat e shkollës së mesme, kur nisa të botoj shkrime në gazetën “Pioneri”, “Rinia” e më vonë dhe në organet letrare, duke shkruar “për të tjerët”, e ndjenja veten më të lidhur e më të dashur me ta. E kjo më jepte kënaqësi.
 
Le ta shtjellojmë pak më gjatë këtë ide. Sipas jush, ku qëndron përfitimi i të qenit gazetar?
Përfitimi? Është i madh, i pallogaritshëm. Është e vërtetë që gazetaria të merr shumë nga energjitë e tua, por ama të jep akoma më shumë në fushën e intelektit, të formimit shpirtëror, të përvetësimit të dijeve. Të bën person publik. Dhe natyrisht ndikon në vetëdijen për të qenë i përgjegjshëm për ato që thuaj, se të lexojnë mijëra njerëz, me ide e bindje të ndryshme. Kështu nuk i shpëton përgjegjësisë. Paçka se në ditët tona mund të “vrasësh e të presësh” si të duash dhe s’mban asnjë përgjegjësi. Por kjo është një temë tjetër.
Sa për përfitimet e të qenit gazetar, do të shtoja se gazeta na ka bërë të shihnim e të njihnin Shqipërinë në çdo skaj të saj, të takonim njerëzit, në fushë e në male, të vëzhgonim hallet dhe shqetësimet. Po kush mund ta mohojë që natyra dhe njerëzit përbëjnë një pasuri që nuk e gjen dot as në librat më të mirë? Me mjekun, ekonomistin, inxhinierin e përgjithësisht me njerëzit e profesioneve të tjera nuk ndodh kështu. Hapësira e punës dhe jetës së tyre është e kufizuar.
 
Kam dëgjuar se gazetarët e para viteve ’90 ishin të lidhur ngushtë me njëri-tjetrin. Atëhere si shpjegohet që disa prej tyre u dënuan apo u pushuan nga puna?
Sa për solidaritetin, ajo gjë nuk mund të mohohet. Kur nisa punë në “Zërin e Popullit”, atje gjeta me detyrën e gazetarit, Dritëro Agollin, Hamdi Sollakun, Vangjush Gambetën, Shelin Gjonin, Isuf Alibalin, Niko Nikollën. Pastaj erdhën pas pak kohe Pavllo Gjidede, Irfan Bregu, Mitro Çela, Filip Çakuli, Xhevahir Spahiu, Mehmet Elezi, Frrok Çupi, Besnik Mustafai, Fahri Balliu, Astrit Nuri, Shaban Sinani e të tjerë. Ata kishin pasion letërsinë. Ishte kënaqësi dhe një vlerë të gjendeshe në rrethin e tyre se, sa herë që ktheheshin nga shërbimet, do të tregonin: “Ja, isha atje, në fshatin, uzinën... Takova disa, zbulova një temë... Do të shkruaj një poezi, një tregim, një novelë... Ishte krijuar këtu një rreth miqsh letrarë, si ai që pat krijuar Pushkini në “Llambën e blertë” në Carkoje-Sello, ku të gjithë diskutonin për krijimet e tyre. Dhe ai që do të ishte “babai shpirtëror”, që do të punonte pa u lodhur dhe pa shenjë mërzie me ta, qe fisniku dhe shkrimtari ynë i madh, Dritëro Agolli. Tani le të pyesim: Ku janë ata sot? Janë të gjithë gazetarë të gjohur, shkrimtarë, poetë e publicistë të nderuar, personalitete të shquara në fushën letrare. Dhe kjo ndodhi se bazat e formimit të tyre i patën në punën si gazetarë, në atmosferën krijuese, që ishte si një shkollë gazetarie. Por edhe për shkaqe të tjera. Dikush ka thënë se edhe diktatura i bashkon njerëzit. Po të jetë kështu, kjo qënka një gjë e mirë. Sidoqoftë, ne kishim solidaritet, sepse puna jonë ishte e vështirë, e lodhshme, një punë pa orar, natën e ditën, ku kërkohej ndihma e shokut, mendimi i tij. Por për të hedhur pas shpine lodhjen, shpesh organizonim mbrëmje dëfrimi, ekskursione familjare, festonim ditëlindjet. Dhe të gjitha këto na afronin e na bënin ta donim njëri-tjetrin.
 
JETËSHKRIMI
Nga reportazhet, te skenari i filmit
Duro Mustafai ka lindur në qytetin e Vlorës më 21 shkurt 1933. Mësimet e para i kreu në shkollën tetëvjeçare “Naim Frashëri” në vendlindje. Më pas ndoqi shkollën e mesme pedagogjike “Luigj Gurakuqi” në Elbasan dhe shkollën e lartë në Fakultetin Gjuhë-Letërsi në Tiranë. Fillimisht ka shërbyer si mësues i gjuhës shqipe dhe drejtor në një nga shkollat e qytetit të Vlorës. Në fillim të vitit 1967 u emërua redaktor në gazetën “Zëri i Popullit” dhe për afro 30 vjet është marrë me gazetari. Gjithashtu ka punuar dhe si pedagog i jashtëm në Degën e Gazetarisë të Universitetit të Tiranës. Për gjashtë vjet ka qenë kryeredaktor i gazetës “Drita”, organ i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë. Më pas shërbeu po i kryeredaktor, por këtë herë për gazetën “Shqipëria” (për disasoprën), pranë Ministrisë së Punëve të Jashtme. Në këtë detyrë doli edhe në pension. Ai njihet si  autor i shumë poezive, tregimeve, skicave letrare, të cilat janë botuar në organe të ndryshme të shtypit. Gjithashtu emri i tij është i lidhur me disa qinda artikuj e reportazhe. Por Duro Mustafai është autor edhe i novelës “Nën qiellin e turbullt të Prishtinës”, skenarist i filmit artistik “Gunat pëmbi tela”, vëllimit “Edhe ti do të bëhesh gjysh” etj. Punën krijuese të tij, Duro Mustafai e nisi që në vitet e para të shkollës së mesme, ndërsa në vitet që do të vinin më pas, ai u bë një nga gazetarët e publicistët më të njohur në vend.
 
DËNIMET/ Si u “riedukuan” në bazë gazetarët Frok Çupi, Filip Çakuli dhe Irfan Bregu
 
Dënimi i Muftiut për vargjet e Kadaresë
 
Ç’ndodhi kur doli artikulli: “Peshku qelbet nga koka”. Pse reagoi Komiteti Qendror dhe masa që u mor për gazetarin
 
Duke folur për dënimin e gazetarëve për gabimet e tyre të rastit, Duro Mustafai, ish-kryeredaktor i gazetës “Drita”, që ishte organi i Lidhjes së Shkrimtarëve të Shqipërisë, thotë se raste të tilla ka pasur, madje ndonjë dhe u pushua nga puna, ndërsa të tjerë i çuan në bazë për riedukim. Pyetjes konkrete, në janë dënuar gazetarë të kohës së socializmit, ai i përgjigjet: “Po, kjo është e vërtetë. Po të mos harrojmë sistemin që jetuam. Që të ishe gazetar atëhere, nuk duhet të kishe “kleçka në biografi”. Veç kësaj, shkrimet e botuara iu nënështrohshin kritereve politike e ideologjike. Kush i shkelte këto, e pësonte. Ndodhte si me atë këmbësorin, që s’duhet të kapërcejë vijat e bardha në rrugë. Po t’i shkelësh ato, o të shtyp makina, o të gjobit polici. Filip Çakulli, për shembull, u largua nga gazeta dhe u dërgua në bazë për shkak se gjyshi i tij “u zbulua” se paskesh qenë me “Ballin”. Kurse Irfan Bregu u dërgua në Lushnjë për sebepin e një nipi të tij që deshi të arratisej nga Shqipëria dhe e kishin kapur në kufi. Po mund të ndodhte edhe ndryshe. Frrok Çupi botoi në gazetë një artikull nga ata që ne i quanim “artikull bombë”. Titulli i këtij artikulli ishte: “Kur qelbet peshku nga koka”. Në artikullin e tij Frrok Çupi kritikonte ndërmarrjen e peshkimit në Lezhë, konkretisht drejtorin, që kishte lënë për ditë të tëra në diell peshkun, i cili ishte qelbur. Koka e peshkut të qelbur për ne dhe për Frrok Çupin ishte drejtoria. Por një gjë e tillë u mor për aludim “për kokën” lart. Prandaj dhe autori i shkrimit u dërgua me “porosi nga lart” të punonte në rrethin e Mirditës. Raste të tilla, madje dhe më të rënda gjer në burgim, ka pasur në organet e tjera të shtypit. Kjo është një e vërtetë që s’mund të mohohet. Kur isha në gazetën “DRITA”, për dy vargje të Ismail Kadaresë te poema “Pashallarët e Kuq, që ishin “thikë me dy presa”, sekretari i Kolegjumit të gazetës, Abdurahim Muftiu, një njeri i ditur dhe i përgatitur, u dërgua të punonte si mësues në Kavajë. Dhe e gjitha kjo për një gabim që mund t’i kalonte kujtdo gazetari. Po atëhere analizohej se ç’nuancë merrte fjalia. Dhe për këto nuanca e ndikime sartriste në një poezi, u dënua dhe Xhevahir Spahiu, Mojkom Zeqo e ndonjë tjetër. Por më duhet të them se këto ndëshkime nuk i ndërmerrnim ne. Ato vinin me urdhër nga lart”.
 
CENSURA
Njohja e platformës politike dhe ideologjike
Duket qartë se e gjitha kjo çka doli nga një pjesë e intervistës me gazetarin e mirënjohur Duro Mustafain, ka pasur të bëjë me kontrollin mbi mendimin e lirë dhe me censurën e rreptë që ekzistonte para viteve ‘90. “Natyrisht, censura ka ekzistuar. Por unë do të thosha se ka pasur edhe autocensurë. Ne kishim përpara një platformë politike e ideologjike dhe asaj i përmbaheshim. Ne dinim për çfarë duhej shkruar e si duhej shkruar e kjo na shpëtonte nga rreziqet. Ata që nënvleftësonin rrezikun edhe e pësonin”, shprehet ekskluzivisht për gazetën “Dita”, ish kryeredaktori i gazetës “Drita”, Duro Mustafai.
 
 
AKTUALITETI
Duke e pyetur për evoluimin e shtypit shqiptar në 14 vitet e fundit, postsocialiste, ish-kryeredaktori i gazetës “Drita”, Duro Mustafai thotë: “Duke qenë se shtypi i sotëm konsiderohet si biznes, ai është i prirë nga sensacioni. Dhe sensacionet i japin temat e “zeza”. Kështu ndodh që, në faqen e parë me gërma të mëdha, të dalin jo rallë alarme dhe shqetësime për korrupsion, trafik droge, prostitucion. Kurse kronika, që ka të bëjë me shkrimin, vrasjet dhe vetëvrasjet, zë një vend të madh dhe të pamerituar. Me këto duket sikur duan të thonë: “Asnjë të mirë nuk ka në Shqipëri”. Prandaj gazetarët tanë, nuk duhet të anashkalojnë temat që ngjallin shpresë dhe optimizëm si dhe për përmirësimin e imazhit të Shqipërisë. Sepse edhe politikanët dhe “baballarët e kombit” nuk lenë rast brenda dhe jashtë vendit pa sharë e mallkuar Shqipërinë. Kjo të çon te humbja e shpresës dhe perspektivës. Dikur Dikensi ka thënë: “Të të vjë turp nga vendi yt, është mjerane”.
 
PASAKTËSIA
Telegrami i Enverit për mikun e “vdekur”
 Gazetarët kanë qenë nën syrin vëzhgues të pushtetit në të gjitha kohët. I pyetur, nëse në kohën socializmit ka pasur raste kur gazetarët e kritikuar  kanë hedhur lumin thjesht me me një autokritikë, Duro Mustafai përgjigjet: “Natyrisht. Por kjo varej nga personaliteti dhe autoriteti që kish krijuar gazetari, por dhe nga besimi që gëzonte te udhëheqja. Vangjush Zallëmi, një gazetar i njohur atëherë, pat shkruar një reportazh “Në rrugën e Shtabit të Përgjithshëm”. Në reportazh përmendej emri i një djaloshi që u fliste eskursionisëve të rinj, se babai i tij kish mbajtur në shtëpi Enver Hoxhën me shokë. Gazetari kishte pyetur një fshatar që kish përkrah. “Përse nuk flet babai për këtë ngjarje, por flet i biri.”. Fshatari i ish përgjigjur: “Babai i tij ka vdekur!” Dhe gazetari shtonte: “Kështu ndodh te ne, historia përcillet nga një brez te një tjetër”. Mirëpo reportazhin e kishte lexuar Enver Hoxha dhe për mikun e tij kishte urdhruar të bëhej një telegram ngushëllimi në emër të tij. Në çastet e fundit, Komiteti i Partisë së Elbasanit njoftoi se plaku ish shëndoshë e mirë. Ky ishte një skandal, pasi i gjalli, që ishte një njeri jo do si do, ishte shpallur në gazetë si i vdekur. Dhe Vangjushin e dërguan në Elbasan për t’i kërkuar falje të “ndjerit”e për të bërë autokritkë. Por kishte ndodhur ajo që nuk e priste askush. Plaku nga Elbasani e falënderoi gazetarin për “nderin që i kishte bërë”, se kish dëgjuar që dhe Enver Hoxha ish përgatitur për t’i dërguar një telegram ngushëllimi e se telegrame i kishin dërguar shumë shokë e miq të tij, përveç dhjetëra të tjerëve që kishin marrë rrugën për të ngushëlluar familjen. “Tani e kuptova se sa më kanë dashur”, i kishte thënë plaku. Dhe fjalët e tij, që të mos dënohej gazetari, ishin marrë parasysh nga lart. Dhe kjo çështje u mbyll me një “vërejtje me gojë”.
 
 
EKSKLUZIVE/ Duro Mustafai, ish-kryeredaktori i “Dritës” vazhdon rrëfimin: Gazetarët e socializmit, të guximshëm
 
Lufta e Dritëro Agollit kundër lustrës
 
Si i shpëtonte shtypi direktivës së qartë të Komitetit Qendror: “Të mos e nxijmë realitetin tonë socialist”
 
Leonard VEIZI
 
Thonë se puna e gazetarit në kohën e socializmit gjithsesi shërbente për mirë. Shprehet se ishin idealistë dhe mendonin se Shqipëria me gjithë hallet që kishte do të ecte përpara. “Pse? Po ja, në fëmijërinë tonë e kishim gjetur atdheun të vuante nga analfabetizmi, sëmundjet kronike bënin kërdinë, s’kishte drita elektrike, s’kishim çerdhe e kopshte për fëmijët, mungonin qendrat shëndetësore, hekurudhat, uzinat e hidrocentralet nuk i njihnim. Kurse në rininë tonë, shikonim se si ndërtoheshin ato që mungonin, që nga llampa elektrike, gjer te universiteti. Kjo na kish krijuar bindjen se Shqipëria po ecte përpara, pa çka se në ndërgjegje kishim edhe ndonjë rezervë “të pashpallur”. Por jo deri në atë shkallë, sa disa nga kolegët tanë të dikurshëm, ta prezantojnë veten “disidentë”. Sikur nuk janë ata që kanë qenë, të përkushtuar e të përbetuar të atij sistemi. Unë e kuptoj, që në procesin e ndryshimeve, gazetarit i duhet të ndryshojë konceptet e mendimet, por nuk e kuptoj se si mund të ndryshojë edhe gjakun. Edhe eshtrat. A thua se të gjitha fatkeqësitë tona erdhën nga censura?”, shprehet gjatë intervistës së tij, Duro Mustafai.
 
Pse ju mendoni se censura ka dhe anë të mira?
Në disa drejtime them se po. Në ato vite, ne dënoheshim, jo vetëm po të shkelje vijën e partisë në aspktin ideologjik dhe politik, por edhe në fushat shoqërore e familjare, madje, edhe kur shtrëmbërohej gjuha e bastardohej drejtshkrimi, edhe kur shkelej etika e komunikimit. Kush të lejonte të hyje në jetën familjare, të shpifje e të denigroje, të shpallje në gazetë se ai apo ky është “hajdut”, “kriminel”. Kjo dhe mund të bëhej, por pas vendimit të gjykatës. Shikoni ç’farë ndodh në shtypin e sotmë, shajnë, shpifin e askush nuk përgjigjet edhe kur vertetohet se janë të pabazuara, janë gënjeshtra. Gazeta vihet kështu në rolin e prokurorit dhe të gjykatësit, gjë që s’i takon. Flasin se në demokraci mbrohen të drejtat dhe liritë e njeriut dhe haptazi i nëpërkëmbin. Dhe këtë e bëjnë në emër të “shtypit të lirë”.
 
Thuhet se në ato vite gazetarët ishin të ndruajtur, nuk kritikonin?
Ne ishim më tepër të kujdesshëm, se sa të ndrojtur. Dhe s’është aspak e vërtetë ajo që kam dëgjuar se në gazetat e atëhershme bëheshin vetëm lavdërime. Shkrimet e Vangjush Gambetës, për shembull, dalloheshin për temë të fortë kritike dhe të mos harrojmë, se ato i adresoheshin një fushe të tillë të rëndësishme, siç ishte ekonomia. Ishte dhënë një direktivë e qartë: “Të mos e nxijmë realitetin tonë socialist”. Megjithatë, temat më tërheqëse për Dritëro Agollin ishin ato “kundër lustrës, kundër zotimeve me bujë e që nuk realizoheshin. Edhe atëhere kritikohej pse s‘vjen uji në katet e larta të pallateve, “kur uzinat pijnë ujë Selitë”, pse ndodhi që për një orë Tiranës iu prenë dritat elektrike. Shkruhej me tone kritike për kushtet e punës, për rendimentin e cilësinë, për higjienën e pastërtinë, gjer për jetën e organizatave të partisë. Po të lexosh sot shkrimet kritike të Mitro Çelës në ekonomi, Niko Nikollës, Arqile Aleksit, Filip Çakulit, Pavllo Gjidedes, Sedat Brahës, Irfan Bregut dhe Bashkim Hoxhës në fushën e kulturës e të artit, që ishin të mprehta, “të rrezikshme”, gjithkush do të çuditej për guximin qytetar. Dhe është interesante, këto shkrime bëheshin objekt diskutimesh në kolektiva ndërmarrjesh e në dikastere. Jepeshin njoftime për masat e marra. Gjë që nuk ndodh sot. Botohen shkrime kritike, por mbeten “sa për njoftim”, se askush nuk jep përgjigje. Natyrisht kritikat e atëhershme e kishin një kufi. Kritikoheshin kuadro nga baza, nga rrethi, në dikastere, por udhëheqja e “kupolës” nuk prekej, sepse, siç thuhej, “uji rrjedh i pastër nga lart, por turbullohet rrugës”. Kjo ka qenë e dëmshme, por e nevojshme për sistemin. Dhe të ngriheshe kundër saj, do të thoshte t’i bije murit me kokë.
 
Çdo të na thoshit për raportet ndërmjet politikës e gazetarisë?
Gazetaria është e pa shkëputur nga politika. Është shprehje e opinioneve dhe bëmave të saj. Në këtë vështrim, më duket i pakuptimtë vetetikimi si “gazetë e pavarur” dhe “gazetar i pavarur”. Si është e mundur që, për probleme të rëndësishme politike, të shprehesh politikisht e të kesh guximin të thuash: “Jam i pavarur”! Kjo shikohet sot si në dritën e diellit. Askush nuk mund të jetë i pavarur nga bindjet e tij, që i përkasin edhe së majtës edhe së djathtës. Tjetër është si i ndërton marrëdhëniet me të vërtetën, ke guximin t’i thuash ato haptas apo të tundon paraja. Të frikësojnë kërcënimet, presionet, që edhe këto për mua janë forma të kamufluara të censurës. E censurës që të dikton çfarë të shkruash e çfarë të mos shkruash sipas interesave politike. Sot në pluralizëm ka rrugë të hapura për të shkruar atë që ndjen, po ka dhe sinjale e presione që i mbyllin këto rrugë. Triumfon i guximshmi. Zëra të tillë dëgjohen me respekt. E ndër këta gazetarë me një zë të vetin, paçka se shprehim qëndrime të caktuara politike, po të një politike të drejtë, janë Mustafa Nano, Andrea Stefani, Mitro Çela, Andi Bejtja, Andi Bushati e të tjerë.
 
Diçka për trajtimin e gazetarëve?
Vlerësimi i gazetarëve bëhej, natyrisht, në bazë të aftësive profesionale, por notën e vinte publiku që lexonte. Shpesh vinin në redaksi “letra nga populli”. Në to, për shkrime të ndryshme, bëheshin lavdërime, por dhe kritika. Madje këto kritika analizoheshin me seriozitet, sidomos kur u adresoheshin punës e sjelljes së gazetarëve, kur kish pasaktësi të fakteve, emrave, por edhe kur “shkelej vija e partisë” e orientimeve të saj. Në këtë rast mbahej edhe qëndrim. Dhe qëndrimet më të ashpra ishin “qarkullim në bazë”, transferim në prodhim “për të njohur jetën”, ulje në detyrë etj.  Dhe kur kritikat vinin nga lart, ndëshkimet ishin më të rënda. Por më duhet të them se gjatë punës sime në tre organe shtypi, nuk ka ndodhur ndonjëherë që të jetë burgosur  ndonjë gazetar për ndonjë shkrim të gabuar. Përjashto disa  raste në Radio-Televizion e në ndonjë organ tjetër të shtypit, ku janë burgosur disa gazetarë, por dhe ata, jo për shkrime “anti-parti” apo nxirje të realitetit”, por për “tendencë arratisjeje” apo “agjitacion e propagandë”. Flas për gazetarët dhe jo për krijuesit letrarë apo të arteve, ku ka paaur të burgosur dhe kjo tashmë dihet. Mund të lindë pyetja se, përse ndodhte kjo me gazetarët: Ndoshta sepse ruheshim e na ruanin  nga që ishim jo të parëndësishëm për sistemin. Gjithkush gjykohet në kohën që ka jetuar. Megjithatë më duhet të pohoj se të burgosur nga radhët e gazetarëve ka pasur dhe këta 15 vjetët e fundit dhe ata janë më shumë se dhjetë, pa përmendur proceset gjyqësore, që ende janë të hapura. Pra edhe në kushtet e “demokracisë”, të vendosjes së “pluralizmit politik” e të “fjalës së lirë”, pushteti tregon dhëmbët, kur preken interesat e tij.
 
Së fundi, çfarë do t’u këshillonit gazetarëve të rinj?
Ne punuam dhe jetuam në një kohë tjetër, ndryshe nga e sotmja, në rrethana e kushte që na privonte nga shumë gjëra që i duhen profesionit të gazetarit. Ne na kanë mbetur ende gjëra të pathëna! Dhe jo se nuk deshëm, por nuk mundëm. Me gazetarët e sotëm është krejt ndryshe. Unë do të dëshiroja që ata të mos lodhen së kërkuari e së pasqyruari të vërtetën. Sado e hidhur që të duket ajo, është gjithnjë shëruese, dobiprurëse. Sapo përfundova së lexuari një libër kujtimesh të një 82-vjeçari. Ai është Maman Saliu, njeriu që ka marrë 13 plagë në Luftën Antifashiste. Ai duke kritikuar ata kalemxhinj që shtrembërojnë të vërtetat e historisë, i referohet një njeriu të ditur, i cili thotë: “Të gjithë do të vdesin një ditë, por e vërteta nuk vdes kurrë”. Le të jenë këto fjalë rruga ku duhet ecur.
 
 
DËSHMIA 

Reportazhi i Petro Markos që vuri në siklet kryeredaktorin e gazetës “Drita”
 
Telefonata e Mehmetit dhe Dhimitër Tonës
 
Ju gazetarët që ishit anëtarë partie, a nuk e ndjenit veten më të “lirë” e më të privilegjuar, në raport me kolegët tuaj pa parti?
Të privilegjuar?! Ne shpesh na kujtonin se duhet të ishim “të parët në sakrifica dhe të fundit në pretendime”. Që në një farë mënyre do të thoshte të ishim të ndërgjegjshëm e të përgjegjshëm. Madje të mbanim përgjegjësi edhe për gabimet e të tjerëve, që mund të ishin shokët tanë pa parti. Po më duhet të them se midis nesh kishte dhe nga ata që respektoheshin e mbaheshin “me sy të mirë” dhe të tjerë jo. Madje shpesh për këtë nga udhëheqja e partisë nuk kishte mendime të njëjta. Po ju tregoj një shembull që s’e harroj kurrë. Kur punoja në gazetën “Drita”, një ditë vjen në zyrë shkrimtari ynë i madh, Petro Marko. Ai shfaqi dëshirën të shkruante një reportazh të frymëzuar. E botuam menjëherë në numrin e ri të së dielës. Por të hënën në mëngjes bie zilja e telefonit. Dëgjova zërin e kryeministrit. Ishte hera e parë që bisedoja me Mehmet Shehun dhe fjalët e para të tij ishin: “Si e kam Petron? E lexova reportazhin, e ka shkruar mirë. Është i zoti, po tani me se merret, a shkruan ndonjë gjë...”. Të them të drejtën më shkriu gjaku, se mund të bënte edhe ndonjë kritikë. E dija që për Petro Markon nuk kishte ndonjë opinion të mirë nga udhëheqja e lartë. Dhe peripecitë e tij janë të njohura. Sidoqoftë fjala e Mehmet Shehut më kish çliruar nga ankthi, që s’do të zgjaste shumë. Pas ndonjë ore do të me merrte në telefon drejtori i Shtypit të Komitetit Qendror, Dhimitër Tona. Ai njihej si njeri i dashur, i urtë e që dinte të komunikonte me gazetarët. Më foli qetë-qetë: “Keni bërë gabim që i botuat Petros reportazhin. S’kishit ndonjë shkrimtar tjetër. Ju duhet ta njihni atë...” Nga toni i butë me të cilin fliste e kuptova se kjo kritikë nuk ishte e tij. Ajo vinte më nga lartë. Atë ditë pata një gëzim dhe një shuplakë që më trishtoi. Por trishtimi do të përsëritej, kur te dera u duk Petro Marko. Më pyeti se si ish pritur reportazhi, por unë nuk dija si t’i përgjigjesha. Ti thosha që njëri të lavdëroi e tjetri të kritikoi? M’u desh vetëm t’i belbëzoja “mirë, mirë” dhe t’i shtrëngoja dorën, pa i shprehur aspak mërzinë. Petron e kisha njohur që në rininë time dhe ndjeja për të respekt e dashuri si shkrimtar dhe si njeri.
 
TEMATIKA
E bardha dhe e zeza
Është krijuar përshtypja se gazetarët e epokës së socializmit punonin me tema të diktuara nga lartë. Por Duro Mustafai e kundërshton një gjë të tillë: “Temat orientoheshin nga realiteti. Shoqëria shqiptare e ka pasur dhe e ka brenda saj të “bardhën dhe të zezën”. Sigurisht, që ne prireshim nga e “bardha”, pra, pozitivja, sepse kështu mendonim se zhvillohej edhe shoqëria. Spekullohet shpesh sot, se temat ishin të komanduara dhe diktuara nga lartë. Kjo nuk është  e vërtetë. Ne kishim një platformë të caktuar dhe brenda saj nxirrnim tematikën e shkrimeve tona. Natyrisht, ndodhte që për një temë të planifikuar më parë e që duhet ta pasqyroje në gazetë, kur shkoje në bazë, nuk gjeje atë, por ndesheshe me një temë tjetër që ishte më e rëndësishme. Këtë temë trajtoje, pavarësisht nga planifikimi. Dhe është fakt që artikujt më të mirë kanë qenë ata për probleme, me të cilat jemi ndeshur rastësisht në bazë. Por kjo s’do të thotë që, për probleme aktuale dhe tema të mprehta, të mos caktoheshin dhe tema nga lartë, për të cilat ngarkoheshin gazetarët më të aftë”, shprehet ish-kryeredaktori i gazetës “Drita”.

    

Kur si fëmijë janë gjeni e si të rritur mediokër

Leonard Veizi

Që nga çasti që bëhen me fëmijë, çdo lloj prindi mendon njëkohësish se pas një pune djersitëse e plot kalkulime gjenetike, jo vetëm ka bërë vajzën apo djalin më të bukur në botë, por dhe gjeniun e radhës. Bëhet katërcipërisht e besueshme një gjë e tillë që kur fëmija nis me veprimet e para, ndonjë buzëqeshje e rastit fjala vjen, e deri tek ngritja në këmbë dy javë para afatit, që gjithashtu është një veprim instiktiv, por që në shumicën absolute përjetohet si një triumf. Imagjino sa gjeni do ishte çdo mëz a kërriç që ngrihet në këmbë një orë pasi është pjellë. Por jeta ka treguar se kërriçi bëhet gomar, e asgjë më shumë.

Të mos largohemi nga tema.

Sipas kësaj logjike bota do të kishte rreth 7 miliardë gjeni dhe fare pak budallenj apo njerëz me probleme mendore. Them 7 miliardë se fëmijët rriten, dhe globi vazhdon të shumohet me gjeni në rinj. Domethënë, në këtë mënyrë do kishim një inflacion të paparë. Por nuk po merremi me problemet globale. Me këtë po të dojë le të merret OKB-ja a UNICEF-i. Ne jemi në Shqipëri, dhe si shumë gjëra të tjera, ç’është vërteta edhe çështja e gjenive, është fort e theksuar. Pra, me një matematikë rruge dhe aspak të ndërlikuar, kemi rreth 3 milion gjeni, sipas brezave, pa përfshirë këtu ata që ia kanë mbathur e punojnë lart e poshtë nëpër botë, o në fushën e bujqësisë, o në ata të kanalizim-pastrimit. Them tre milionë, sepse mendoj që edhe ata të cilët tanimë janë në moshën e tretë, dikur kanë qenë fëmijë, dhe nëse nuk gaboj, çështja e rivalitetit mes prindërish nuk është se doli këto vitet e fundit kur teknologjia mori zhvillim të paparë. Ky mentalitet kanë qenë edhe atëherë kur burrat i çonin gratë për të lindur, hipur mbi gomar.

Të vijmë prapë aty ku e nisëm.

Fëmijët e shqiptarëve të mbetur brenda kufijve të Republikës janë të gjithë gjeni, që pasi kanë mbaruar exelent, o “Petro Ninin...” o “Sami Frashërin”, kanë shkuar me turma të diplomohen në “Harvard” në “Yale University”, ose në “Cambridge”. Ata më fakirët, që kanë nxjerrë ndonjë 9 në fizkulturë se nuk kanë kapur dot të normat e 800 metërshit apo kalimin e kaluçit, zakonisht frekuentojnë “Sorbonën” apo “La Sapienzën”. Po diplomimi nuk është gjë fare, ajo është thjeshtë qershiza mbi tortë, sepse ata e kanë nisur jetën si gjeni.

Fëmijët shqiptarë për fat janë të gjithë të talentuar, o kanë veshë për muzikë, o kanë këmbë për balet, o kanë dorë për pikturë. Dhe që të gjithë si emërues të përbashkët kanë atë që janë dhe shkrimtarë të afirmuar, pra dinë të shkruajnë poezi sa do tronditnin dhe Migjenin po të ishte gjallë. Dhe meqenëse qëndrojnë gjithë ditën në youtube, e shohin gjithfarësoj filmash, të gjithë dinë po aq gjuhë të huaja sa dinte Noli ose Konica. Dmth nga 14-15 të tilla.

Hajde poliglotë, hajde...

Fenomenin e fëmijëve gjeni do ta ndeshësh kudo, që nga postimet në facebook, deri tek tavolinat e kafeve ku ka më shumë se dy gra. Në kësi rastesh do informohesh e do dëgjosh thagma për fëmijë të talentuar që kanë habitur grekun dhe italianin bashkë, që po çudisin gjermanin e që ia kanë vënë syrin t’i plasin damllanë amerikanit. Do mësosh nga bisedat informale në tavolina ku pihet dekafeinato e çaj xhinxheri, se një djalë 12 vjeç ka botuar librin e dytë me vjersha, një vajzë 11 vjeç ka hapur një ekspozitë pikture në akuarel dhe po përgatitet t’ia nisi bojës së vajit, dhe një tjetër me zë soprano e tenori bashkë, ka lënë nam tek juritë e “Voic”-it andej nga vendet e Evropës Lindore, sepse kur ka interpretuar në oktavat e sipërme, i ka bërë shkulin leshtë.

Ne kemi fëmijë gjeni që për nga statistikat ua kalojmë të gjithëve. Por në fakt gjithmonë konkurrojmë për vendet e fundit andej nga lista e shteteve të prapambetura. Ndërkohë, rëndom mendohet se kjo forcë madhore intelektuale do ta kishte bërë këtë vend më të lulëzuar se Zvicra e San Marino bashkë.

Po kush e di ku ngec sharra në gozhdë...

Dhe të mos largohemi shumë nga tema.

Prindërit stimulojnë që fëmijët e tyre edhe pse në moshën e pubertetit duhet të shfaqen para publikut artdashës o me një vëllim esseistik, o me një ekspozitë instalacioni, o me një ndeshje boksi ku kundërshtarin ta hedhin nokaund o në raundin e parë o në të tretin.

Shumë vite më parë në televizor doli një fëmijë gjeni që bënte me mend veprime matematikore që si bënte dot as ordinatori, ca më vonë doli një i dytë me të njëjtat cilësi. Nuk kaloi shumë kohë kur në ekran u shfaq dhe një i tretë. Trurin kompjuter. Me këtë ritëm, ne duhet të ishim vendi që nuk kish pse të eksportonim hashashin, mjafton të eksportonim matematikanët. Do kishim bërë para me thasë.

Duket se shteti nuk e ka parë me përparësi këtë punë. Ndoshta dhe ka bërë mirë. Se është një fushë, që edhe pse e kemi linçuar shumë, që nuk na ka dhënë prodhim të mbarë.

Epo, ka mbetur sharra aty te gozhda... Kush e di kush na ka mallkuar.

Kur këta fëmijë kanë dalë në televizion si talente ata kanë qenë nga 10-12 vjeç. Po kur janë rritur...? Në fakt ata të rritur boll janë tanimë por Ajnshtajna nuk janë bënë dot. Mundësia më e madhe është që të jenë bërë mësuesa matematike në rastin më të mirë, a ndoshta emigrantë në kërkim të fatit në rastin më të keq. Se po t’i kishin zënë vendin Ajnshtanjit apo dhe Zuckerbergut, do ta kishim marrë vesh se s’bën. Do na ishte çarë daullja e veshit prej fonivë të radiove dhe televizorëve. Se ne trumbetojmë me të madhe çdo njëri me emër në Perëndim, që ka ose gjyshin ose gjyshen nga arbëreshët e Kalabrisë, që do të thotë se para 500 vjetësh kanë qenë shqiptare puro, jo më të mos trumbetojmë këta qa kanë lindur te “Mbretëresha Xheraldinë”, apo në maternitetet e rretheve, sidoqoftë.

Megjithatë në Shqipëri ka fëmijë gjeni sa s’ka në botë. Dhe do kishte më shumë, në qoftë se rivaliteti mes të rriturve, në tavolinash kafe dhe “takim me prindërit”, më shumë se do realizonte ëndrrat e tyre, do t’i vriste ato.

Botuar në:
https://americaneye.al/kur-si-femije-jane-gjeni-e-si-te-rritur-medioker/?fbclid=IwAR1b1uYlQpkZ2TnuZXqCKbDaANazl9vpdxVvAoSnu_Fu6qwrypu1KXyqfVQ