Leonard Veizi
Kur më sugjeruan të jepja ndonjë mesazh për ngjarjet e
fundit, u çudita ca. Të jap mesazh? E pse? Se je shkrimtar, e fjala jote ka
peshë.
Çfarë thua more, kush e peshoi?! Pastaj me çfarë peshoreje
se?
Dua të futem drejt e në temë, por më duhet t’i bie ca më
gjatë se e kam të vështirë të shkruaj shkurt e t’i them të gjitha me një
paragraf. Natyrisht ndihesh i përkëdhelur kur të thonë: je shkrimtar. Edhe pse
për ta vlerësuar këtë titull mbi supe, si spaletat e një ushtaraku, apo siç
mbrohen gradat “Doktor” e “Profesor”, nuk mblidhet asnjë lloj akademie.
Megjithatë ky gradim i rregulluar “pa ligj” është po aq i rëndësishëm sa dhe
ata që mbrohen me volume punimesh, në mos më shumë. Ndërkohë, këtë titull me
kaq vlerë në botë, kushdo shqiptar mund t’ia atribuojë vetes sapo shkruan
librin e parë, duke rendur më pas të krahasohet me Cvajgun, Stendalin,
Shekspirin, Balzakun apo edhe ndonjë tjetër të këtyre përmasave. Tek e fundit
nuk ka doganë. Kush do t’i kërkojë llogari? Që nga ai çast edhe fjala në gojën
e një shkrimtari merr peshë të pabesueshme.
Sygjerimi ndërkohë kishte mbetur pezull.
Deri ku është hapësira ime ku unë mund të tollovitem mes
fjalëve dhe të mos cenoj asgjë nga tjetri? Vështirë të vendosësh kufij. Veç në
e mbyll gojën fare.
Mblodha supet. Mblodha dhe buzët. Po pse fjala e
inxhinierit nën tokë, e mjekut roje nate, apo farmacistit që shet barna poshtë
pallatit nuk ka peshë?! Po e një hidrauliku, shoferi taksie apo tekniku
lavatriçeje sa vlerë ka? Ka, ka, po shkrimtari është person publik. Fjala e tij
qëllon fort, sepse misioni i tij ka peshë. Ndaj hidhu me sulm. Mos e lër rastin
të të ikë nga dora. Jep mesazhe. Ca kolegët e tu veç reagojnë. Për çfarë? Për
atë që ndodh në Shqipëri. Në Shqipëri çfarë nuk ndodh, të reagosh për të gjitha
nuk të mbetet as frymë të marrësh. Po mirë zgjidhe vetë temën, të jetë pikante,
sa më shumë pikante. Po mirë, të reagoj për dhunën në familje, apo për numrin e
lartë të aborteve. Jo, jo, nuk është kjo tema e ditës... Për prostitucionin
atëherë, apo për aksidentet... Jo or jo, s’po e kap fillin fare. Dua të
shmangem, por s’më lenë. I bie drejt. Aha... mos është fjala për atë kishën që
u shemb. Tani u fute në temë. Për kishën që u rrafshua, ose për ato këngëtaret
që u baltosën... Hë, se ti i di më mirë këto gjëra, mos bëj si naiv. Po ka
reaguar KOASH, ç’hyj unë në këtë mes... E ç’rëndësi ka. Hidhu dhe ti në sulm,
jep një mesazh...
Presioni i madh e ka dhe një të mirë të madhe, të nxjerr
në dritë. Përndryshe mund të mos e marrësh iniciativën asnjëherë. Por, të
mendohem pak...
Ideja ime e kahershme ka qenë se roli i mesazherit nuk më
shkon. Mund ta kem krejt gabim por, në rastin më të mirë do ta rishoh përsëri
këtë pozicionim, me nerva më të qeta. Pastaj kam menduar se të marrësh rolin e
njeriut që jep mesazhe duhet të kesh këllqe të forta, e që fjala jote të
peshojë si qytetar e shkrimtar bashkë duhet punë e gjatë dhe e mundimshme. Pra
duhet të jesh dikushi, djalli ta marrë. E meqë na zuri goja një institucion
fetar, dua të them se mesazhe ka dhënë Buda, Jezusi e Muhameti. Por dhe
Konfuci, Sokrati apo Ciceroni. Nuk di të ketë mbetur ende ndonjë sentencë e
pathënë, që ka udhëtuar në kohë për të ardhur deri në vitin 2015 krejt e
“virgjër”. Kurse ne jemi vënë në garë kush ta rrëmbejë i pari e të marrë autorësinë.
Aleluja!
Më moralin e përgjithshëm, një shkrimtar (e kam fjalën
për atë shkrimtar të sërës që e ka fituar të drejtën të jetë njeri publik) e ka
për detyrë të jetë dhe njeri i angazhuar në debatet e së përditshmes. Reagimi i
shkrimtarit merr vlerë ndaj fenomeneve të shëmtuara sociale apo politike, por
të hyjë në grindje sporadike e humbet peshën. Pra nuk besoj se dëshira e madhe
për të reaguar duhet ta kthejë atë në një mekanizëm që bën zhurmë për çdo gjë.
Përndryshe mbetesh në kuadrin e një megafoni, apo siç kanë qejf ta quajnë ca të
tjerë “portavoçe”. Dhe në vend të mesazhit të shumëpritur s’bën gjë tjetër veç
zhurmuesin.
Se ndodh më së shumti që reagimet bëhen thjesht për të
qenë në treg, pra për të bërë interesantin. Shembulli i Konicës që grindej me
gjithçka ka hyrë në modë. Por Konica nuk e kishte aspak për modë grindjen e
tij.
Jo, jo, jo… kjo që po shkruaj do më fusi në bela me
shkrimtarët.
...............................................................
Megjithatë s’më rrihet pa i shkuar deri në fund.
Se dua të ngre dhe një pyetje tjetër: a duhet marrë për
bazë “gazetaria online”, thënë më qartë statuset në rrjetet sociale tip
Facebook apo Twitter. Se ndodh që kryeministri flet nga Twitter-i e të tjerët
shkojnë pas berihait. Kur në fakt këto statuse duhen vlerësuar si qëndrime
krejtësisht personale, të cilat nuk mund të amplifikohen dhe bëhen publike në
mënyrë kaq artificiale.
Vijmë sërish te mesazhet, por te ato që marrin rrugë
zyrtare.
Mesazhe jepen çdo ditë. Ato i japin burra shteti e njerëz
me influencë në jetën shoqërore. Jo se janë më të mençur se të tjerët, se ata
që nuk janë burra shteti dhe që nuk janë kaq influent. Por sepse u jep peshë i
gjithë mekanizmi shtetëror e shoqëror bashkë. Mesazhe japin nobelistët, fitues
të tjerë çmimesh të mëdha. Por nëse ke bërë një libër e fillon të japësh
mesazhe, kjo me sa duket do të thotë se qëllimi parësor nuk është letërsia, por
dhënia mend për gjëra që nuk të takojnë. Shkurt, letërsia përdoret si
trampolinë.
Sa keq.
Sot kemi të bëjmë me të drejtën e fjalës së lirë, dhe
“fjalë e lirë” do të thotë t’i thuash hapur gjërat. Por këtu kemi të bëjmë dhe
me përçudnimin e saj më shumë se asnjëherë tjetër. Keqpërdorje. Se këndej dhe
andej kufirit të dinjitetit, fjala shket e shkon në skajin më të largët. S’e
kap dot më, ta fusësh nën dhëmbë e ta përtypësh.
Shkruaj një status. Jep një mesazh.
Po nuk jam Mesia, more zotëri. A e di çdo të thotë të
japësh mesazh? Apo mesazhi përkufizohet si në një sentencë groteske e tipit
“jeta është e bukur, jetojeni”. Ka plot shkrimtarë që nuk flasin, vetëm
shkruajnë letërsi. Ka plot që japin mesazhe dhe e harrojnë letërsinë. Ka
shkrimtarë të përbotshëm që prononcohen për tema të mëdha, por ka dhe
shkrimtarë që nuk e kalojnë famën përtej provincës dhe prononcohen për tema
lokale.
Patrik Modiano është një shkrimtar nobelist i përkufizuar
si “fanatik i heshtjes”. Ai flet duke heshtur. Ose vetëm shkruan. Nobelisti
gjerman Gynter Grass zgjodhi të fliste. Në jetëshkrimin pas vdekjes u tha se ai
tërhoqi vëmendjen me pozicionime publike, jo vetëm për çështje gjermane, por
edhe për çështje botërore.
Vajta larg më duket, po ngatërrohem me nobelistët. Të
vdekur e të gjallë atyre u peshon çmimi, fama e fjala.
Po çfarë duhet të bëj unë në Tiranë, në një qytet kaotik
me 1001 probleme? Thjesht nuk dua të abuzoj nën emrin: shkrimtar.
Postuar në ResPublica 27 Gusht, 2015
No comments:
Post a Comment