REPORTAZH/ Pushuesit zhvishen në plazh, shfrytëzojnë rrezet dhe ujin e patatuar

Fundjava e ngrohtë e vjeshtës në gjiun e Durrësit, plazhit më të madh të vendit

 

 Nga Leonard Veizi

 

Megjithëse frynte pak erë e ftohtë, dielli ishte i ngrohtë dhe njerëzit kishin dalë me rroba banje për të marrë rreze të cilat ende janë të shëndetshme për trupin, duke transmetuar dhe në vazhdimësi Vitaminën D...

 

...Sezoni veror quhet i mbyllur tashmë dhe shkencërisht jemi në stinën e vjeshtës apo thënë ndryshe në vjeshtën astronomike sepse 21 shtatori daton dhe me ekuinoksin, që më konkretisht do të thotë se dita dhe nata janë të barabarta, nga 12 orë secila. Që nga ky çast shkencëtarët thonë se toka nis e largohet nga pak prej diellit, dhe moti brenda atmosferës bëhet më i ftohtë. Për konspiracionistët është ndryshe: nuk është Toka që rrotullohet rreth Diellit, por anasjelltas... e ca më shumë se kaq.

 

Ekuinoksi vjeshtor

Fillimi i vjeshtës në Shqipërinë e vitit 2021 ka dy pamje: spitalet Covid që po mbushen vazhdimisht me të sëmurë që kanë marrë virusin Sars Cov-2, varianti Delta e me vdekshmëri në rritje, dhe një sezon plazhi që duket ka gjasa të ketë qenë vërtet i suksesshëm, sepse moti po mban i mirë dhe paketat turistike vazhdojnë. Ndaj veç shqiptarëve, në plazhin e fundjavës së fundmuajit shtator kishte dhe plot të huaj, të cilët gjithashtu preferonin të merrnin rreze e të laheshin në ujërat e Adriatikut, - të cilat tani nuk i akuzon dot për qarkullim mbetjesh e lubrifikuesish industrialë, - ndaj janë edhe më të pastra në muajt korrik-gusht. Sepse fundjava e ardhshme përkon me fillimin e tetorit dhe ndoshta moti nuk do të jetë kaq dashamirës sa të dhurojë rreze si në një ditë vere të vërtetë. Por asnjëherë s’i dihet...

 

Udhëtimi i rrezikshëm

Për të shkuar në plazhin e Golemit, këtë herë mund të mos marrësh mbikalimin pa u futur në Durrës e që të çon tek Plepat, por mund të udhëtosh në rrugën piktoreske mespërmes plazhit tradicional. Sepse në ditë sezoni kjo rrugë është aq e mbipopulluar sa vështirë të dalësh prej andej pa të shkuar djersa në ulluk, e pa t’u ngritur qimet e kokës përpjetë nga nervat. Por përpara së të vish tek kjo rrugë piktoreske, do të duhet të udhëtosh nëpër autostradën Tiranë-Vorë-Durrës, ku dhe një pilot si Eirton Sena do ndihej ngushtë e s’do dinte nga të kalonte. Sepse përveç budallallëkut njerëzor me okë, që bëjnë akrobaci të papara, vetë rruga është aq shumë e arnuar, sa ta bën makinën për amortizatorë të rinj vetëm me nja 2-3 xhiro lart e poshtë. Mjerë ata që për shkak të punëve e bëjnë përditë këtë rrugë!

 

Nostalgjia për “Breshkën”

Sa zbret nga mbikalimi në kufi me Portin Detar, makina çan në rrugën e Plazhit. Lagja e dikurshme e Shkozetit të Durrësit është transformuar totalisht e meqenëse kaloj shumë rrallë andej, ka gjasa të mos më kujtohen të gjitha yçklat. Megjithatë, ashtu si mund të bëhej një ushtrim matematikor për të mbajtur zgjuar kujtesën dhe unë kërkoja të vija në imagjinatë sinorët sipas stacioneve. Ndaj nisa numërimin: Teuta, Apolonia, Hekurudha..., Iliria. Kampi i Punëtorëve, ai i Kuadrove, bashkë me pistën Iliria ishin pjesë e sektorit Iliria. Po aty rrotull, mes Ilirisë dhe Hekurudhës ndodhej dhe “Breshka” lokali i famshëm, se ishte pika e referimit për të gjithë ata që vinin nga Tirana. Kabinat e dikurshme të dërrasave janë zhdukur me kohë, por pallate dykatëshe nga ato të “kohës së partisë”, vazhdojnë të jenë në funksion për familjarë por dhe për pushues. Pas Ilirisë vjen Blloku, ku si atëherë dhe sot vazhdon të jetë i rrethuar dhe i ruajtur. Kampi i Pionerëve ndodhet mes konvaleshencës së  Ministrisë së Brendshme dhe asaj të Ministrisë së Mbrojtjes. Por sot nëse konvaleshencat e ushtrisë dhe policicë kanë ruajtur identitetin, kampi i pionierëve nuk ekziston më si emërtim, jo si territor. Dhe pas kësaj vjen Shkëmbi i Kavajës, i cili përveç telave me gjemba si kufiri me konvaleshencën ushtarake, ndahet dhe nga një kanal i ujërave të zeza ende funksional. Kemi dalë nga juridiksioni i Durrësit dhe jemi futur në atë të Kavajës, por më saktë në atë të Golemit.

 

Jashtë sezonit

Megjithëse jashtë sezonit, sërish duhet të shohësh mirë për ndonjë vend parkimi të lirë pasi të duket si një ditë e zakonshme plazhi ku për të parkuar duhet t’i lutesh Zotit. Një pjesë e mirë e shezlongëve dhe të çadrave janë çmontuar duke lënë hapësira boshe. Por shumë nga segmentet vazhdojnë të funksionojnë, madje me shumë pushues që qëndronin shtrirë sa gjatë-gjerë me pamje nga deti, në horizontin e të cilit nuk kishte më skafe e motora uji të shpejtësisë së lartë, por anije transporti që rrinin pa lëvizur në radë, në pritje për t’u futur në Portin e Durrësit për shkarkim. Në bregun e detit veç plazhistëve ka nga ata që ushtrojnë vrapin, por herë pas here kalon edhe ndonjë trim me biçikletë “mountinbike” që ia ther me çantë mbi shpinë bregut dukshëm më pak të populluar.

 

Pamja e përgjithshme

Koshat e mbeturinave tanimë janë të mbushura në më pak se gjysmën e kapacitetit mbajtës. Por aty-këtu sheh togje me mbeturina edhe pse kazanët e mëdhenj ndodhen fare pranë. Kjo nuk ka të bëjë vetëm me punën e pabërë të pushtetit lokal, por dhe me edukatën e vetë qytetarëve, të cilët në pjesën dërmuese lenë shumë për të dëshiruar.

Edhe muzikë me zë të lartë tani nuk ke ku dëgjon më. Përveç ndonjë rasti si nja dy kompani të cilët kishin organizuar një aktivitet për punonjësit e tyre. Muzika e lartë dhe kërcimi në rërë në këtë rast shërbente për ç’tensionim dhe heqje stresi.

Shitësit ambulantë ishin të rrallë dhe ofronin fare pak asortimente dhe jo si në muajt e sezonit ku të vinin te goja që nga akulloret e misrat e pjekur, tek petullat e yndyrosura e gjithfarë frutash të sezonit.

Dhe po aq nga pedonalja ishin zhdukur me magji edhe lypësit, të cilët gjatë muajve korrik-gusht i ke çdo dy metra largësi, ose të vijnë në tavolinë për të kërkuar lëmoshë e për të të zënë kafen në fyt, çdo 2 apo 3 minuta.

 

Pushimi i papaguar

Pushuesit janë turrur të shijojnë çdo mundësi që ofron natyra shqiptare. Nga të vetmet mrekulli që nuk e paguajmë ende janë rrezet e diellit. Edhe futja në det ende nuk ndalohet me tra dhe me faturë plastike që mos të të laget nga uji. Dhe kjo derisa dikujt t’i shkojë në mendje e ta privatizojë, ku bashkë me shezlonin e çadrën të të faturojë dhe 5 orë diell, tre paradite e dy pasdite si dhe dy futje në det nën cilësimin e “banjës” po aq sa dhe hyrja në hamam ose “banja turke”. Dhe veç kësaj 20 përqind TVSH do të ishte po aq dinjitoze, në ndihmë të buxhetit të shtetit.

 

Menuja e tavolinës

Në restorante, menuja është e njëjtë. Çmimet po ato. Në disa pika nuk ka nevojë të shkosh deri në Jug për të treguar faturat e çmendura... Por dhe restorante popullorë ka plot, ku përveç shqiptarëve të varfër sheh me shumicë të huaj, për të cilët thuhet se e kanë xhepin plot. Po kur vjen puna për të paguar edhe ata nuk falin kollaj. Jo pak prej tyre kanë marrë dhe ndonjë plitkë me vete, sepse në dhomën e hotelit mund të bëhet ndonjë pilaf i shpejtë sa për të shtyrë drekën. E sa për kafen, nuk ia vlen, sepse atë ta shërbejnë kudo deri para orës 09.00 të mëngjesit vetëm për 50 lekë të reja. Ndaj bashkë me kafenë, mund të shijosh dhe flladin e mëngjesit me pak jod e kripë.

 

Rrugë e gjatë për në shtëpi

Kur kthehesh nga pushimi i fundjavës, duhet të bësh ushtrime joge dhe psikologjike për të kaluar me sukses udhëtimin. Sepse fillon me vështirësinë e kalimit nga një rrugicë mes pallatesh për të dalë në rrugën dytësore, ku nuk ke mundësi të shohësh kush të vjen nga e majta dhe kush nga e djathta. Edhe këtu duhet t’i lutesh fort Zotit, që të gjesh sekondin e duhur për t’u futur në një rrugë me precedent të lartë rrezikshmërie. Megjithatë, askush nuk përplaset. O kemi fituar imunitet, ose Zoti i dëgjon lutjet tona?! Dhe pas kësaj nis vozitja në rrugën panoramike të plazhit tradicional për të dalë në autostradën Durrës-Vorë, ku arnat nuk të ndahen dhe amortizatorët amortizohen. Sapo kalon dhe mbikalimin e Rinasit futesh në një segment ku mund të të duket vetja si zotni. Dhe për më tej nuk po flas më... sepse prej vitesh preferoj rrugën e Ysberishtit për të anashkaluar tmerrin e Astirit.

Minjtë impotentë të një rehatie banale

 

Nga 

Leonard Veizi

Nisa të kem respekt për minjtë, edhe pse dikur i neverisja si brejtës që dinin të jetonin veç nëpër kanalet e ujërave të zeza. Por duket se ata dukshëm kanë prirje thuajse të barabarta me qeniet humanoide që frymojnë mbi tokë. Dhe për ta vërtetuar këtë u desh një eksperiment, i cili edhe pse u përsërit 25 herë me radhë dha të njëjtin rezultat.
Kur u njoha me "Univers 25", eksperimentin e shumëpërfolur të shkencëtarit amerikan John Calhoun, nuk mund të them se u trondita aq sa të vija duart në kokë. Edhe pse në të shumtën e informacioneve të ekspozuara për lexim, ai ishte trajtuar si një nga eksperimentet më të tmerrshëm në historinë e shkencës. Veç mendova: minjtë po aq sa dhe njerëzit paskan të njëjtat parime në jetë. Dhe pas kësaj, më pak respekt nisa të kem për njeriun. Sepse në të vërtetë ai kishte të njëjtat pikëpamje me një mi dhe bënte jetën e tij.
Calhoun, për eksperimentin e tij zgjodhi brejtësit, megjithëse qëllimi përfundimtar i kërkimit ishte gjithmonë një parashikim për të ardhmen e shoqërisë njerëzore. Ai bëri një analogji të drejtpërdrejtë me njeriun, duke shpjeguar se tipari kryesor njerëzor, - fati i tij natyror - është të jetojë në kushtet e presionit, tensionit dhe stresit.
Për ta shpjeguar me pak fjalë: John Calhoun krijoi një "botë ideale" apo atë që u cilësua si "Parajsa e Minjve" në të cilën qeniet e tij eksperimentale do jetonin duke pasur ushqim, ujë dhe hapësirë jetese me bollëk. Eksperimenti nisi me katër çifte që në një kohë të shkurtër filluan të riprodhohen. Pas 315 ditësh riprodhimi i tyre filloi të ulet ndjeshëm. Kur numri i brejtësve arriti në 600, mes tyre u krijua hierarkia. Papritur u shfaqën të ashtuquajturit "të mjerët". Brejtësit më të mëdhenj nisën t’i sulmonin. Rezultoi që shumë meshkuj u "shemben" psikologjikisht. Femrat nga ana tjetër u bënë agresive ndaj të vegjëlve të tyre, shfaqnin elementë izolimi dhe mungesë të humorit riprodhues. Lindjet u ulën dhe vdekshmëria u rrit. Pastaj, u shfaq një klasë e re e brejtësve meshkuj, të ashtuquajturit "minj të bukur". Ata nuk pranuan të çiftoheshin me femrat ose të "luftonin" për hapësirën e tyre. Gjithçka për të cilën kujdeseshin ishin ushqimi dhe gjumi. Erdhi një çast kur, "meshkujt e bukur" dhe "femrat e izoluara" përbënin shumicën e popullsisë. Me kalimin e ditëve, vdekshmëria e të miturve arriti 100% dhe riprodhimi ra në zero. Midis minjve të rrezikuar, u vu re homoseksualitet dhe kanibalizëm, pavarësisht faktit se nuk vuanin për ushqim. 1780 ditë nga fillimi i eksperimentit, që përkon me vitin 1973, ngordhi dhe miu i fundit në “Univers 25”.
Nuk ishte më e nevojshme që John Calhoun të bënte konkluzionet, sepse në bazë të të dhënave gjithkush e nxjerr një përfundim. Në një mirëqenie të dukshme njeriu bëhet i plogësht, pa iniciativë, nis nga veset e rëndomta dhe për më tepër humbet sensin për jetën.
Në njëfarë mënyre mund të thuhet se: mirëqenia prodhon njerëz të dobët.
E gjitha kjo më kujton thënien e Shejh Rashid, themeluesit të Dubait, i cili kur u pyet nga gazetarët për të ardhmen e vendit të tij, u përgjigj: “Gjyshi im hipi në deve, babai im hipi në deve, unë hipi në një Mercedes, djali im udhëton me një Land Rover dhe nipi im në të ardhmen do të ngasë një Land Rover... por stërnipi im do të duhet të hipë përsëri në një deve.” Kur gazetarët e pyetën se përse duhet të ndodhte kështu, ai u përgjigj: “Kohët e vështira krijojnë njerëz të fortë. Burrat e fortë krijojnë kohë të lehta. Kohërat e lehta krijojnë njerëz të dobët. Njerëzit e dobët krijojnë kohë të vështira. Shumë nuk do ta kuptojnë këtë, por ju duhet të rrisni luftëtarë, jo parazitë.”
Sipas kësaj thënie fort të mençur, po jetojmë kohë të lehta. Ose jemi në fillim të kohëve të vështira.
A nuk po jetojmë një kohë me mirëqenie ekstreme? Përderisa tavolinës tanimë nuk i mungon gjë, udhëtimet me avion konsiderohen rutinë e çdokush prej nesh e ka në përdorim një makinë. Flas gjithmonë për vendet e zhvilluara dhe ato në zhvillim.
Ne po jetojmë mirëqenie ekstreme kur çdonjëri prej nesh është i pavarur për të parë nga ekrani i celularit atë që dëshiron dhe nuk ka përse bashkë me pjesëtarët e tjerë të familjes të ndjekin një kanal në mënyrë uniforme.
Ne jetojmë mirëqenie ekstreme përderisa gjithçka na vjen te goja vetëm me një telefonatë apo me një sms. Sepse blerjet bëhen online, tanimë janë futur në modë, dhe pakoja me rrobat e dimrit të vjen me triçikël te dera e shtëpisë. E tanimë nuk ka më nevojë të shkosh as në bibliotekë, pasi google të mundëson gjithçka, dhe aplikacione shkarkimi përmes internetit ka sa të duash.
A thua kjo situatë mirëqenieje ekstreme ka sjellë një rritje galopante të impotencës apo homoseksualitetit njerëzor, po aq sa dhe në eksperimentin e minjve që John Calhoun e nisi në fund të viteve ‘60 të shekullit të kaluar?
Besoj jemi të qartë.
Natyrisht, qenia njerëzore vendos arsyen në çastin vendimtar dhe nuk arsyeton me mendjen e miut, por gjithsesi një eksperiment me minj tregon se dhe njeriu i pajisur me tru inteligjent drejtohet më së shumti nga instinktet.

Kinostudio, si na mësoi të rrihnim gratë

Nga Leonard Veizi

 

“Druri ka dalë nga xheneti”, thotë një fjalë e urtë popullore. Por duke ndjekur dhe terminologjinë, nuk kuptohet mirë se nga cili popull ka dalë. Sidoqoftë, ne si shqiptarë e kemi përvetësuar, e themi se është pjesë e folklorit tonë.

Mirëpo, sado që e kemi të standardizuar në kanunin e Veriut a qoftë tek kodet e Jugut, se mbi gratë nuk vihet dorë, ne si shqiptarë e kemi ves që t’i rrahim gratë, sidomos kur na e sjellin shpirtin në majë të hundës. Për më tepër, kjo bëhet evidente kur të tjerët të thonë se pikërisht kjo është rruga e duhur për të vendosur autoritetin: druri. Se po kaloi një herë miu nën mustaqe... aha, e bëri rrugë dhe ec e ta zësh pastaj.

E kështu, secili prej nesh mundohet ta tregojë veten para gruas, ose duke bërtitur e duke u çjerrë, o duke e shaluar në dru sa t’i dhembin kryqet një javë rresht e të mos guxojë të ngrejë kokë. Por, po nuk i doli kjo, ka dhe një mënyrë të fundit, shumë efikase: i fut një koqe plumbi dhe ia mbyll një herë e mirë gojën.

Dhe këto kohët e fundit, sipas statistikave, burrat shqiptarë e kanë shtrirë goxha dorën. Me të drejtë. Se tek e fundit  duhet të duken që janë burra:

-Po mancipimi ku është këtu, - do të shtronte pyetjen ekzistencialiste me karakter filozofik Agushi, postieri i Marenës te “Shoqja nga fshati”.

Ouuuu..., pa prit pak... se u kujtova. Por si e morëm ne burrat këtë model, përderisa doket dhe zakonet na e ndalojnë të rrahurit paq të gruas? Se zakonisht modeli është vetëm një, - etalon me vlera të rralla, - e pastaj shumëfishohet me copy-paste.

E gjeta, - u hodha përpjetë.

Në ndihmë me erdhi televizori i cili ka mbetur i stacionuar te kanali i filmave shqip, ku më së shumti jepen ata të Kinostudios. Se unë jam fort i dashuruar pas kinemasë në tërësinë e saj, dhe jo pak pas filmit shqiptar në veçanti. E duke i parë në vazhdimësi kam rënë në përfundimin: Kinostudio, me emrin “Shqipëria e Re”, një nga mjetet më të rëndësishme me të cilën bëhej propaganda në vitet e komunizmit, na mësoi si të rrahim gratë. Më saktë, na mësoi dhunën në familje, por në veçanti si mund t’ia rrasësh në shpullë një gruaje sa t’i dalin sytë xixa, apo thënë ndryshe: “t’i duket prifti gomar”?

E di që s’do bini fort dakord me mua, por ta shohim një herë... E marrim me qetësi. Pa i nxehur gjakrat.

Sa gra rrihen prej burrave në filmin shqiptar? Dhe nisa të mbaj një evidencë, e cila më rezultoi si më poshtë:

-Tek “Brazdat”, kur dikush e lëndoi te pika e dobët dhe i foli për ujqërit me dy këmbë që nuk e kishin frikë traktorin, Azemi ia plasi në shpullë Martës e cila lëronte arat e kooperativës që me natë.

Një në dorë.

-Kujtimi ia ngjeshi surratit Liljanës tek filmi “Kur xhirohej një film”, sepse nuk duronte dot që ajo të bridhte majë makinave për të ndjekur në terren realizimin e projekteve të ndërtimit, ndërsa ai të bënte punët e shtëpisë: demek të lante enët, t’i fuste një fshesë shtëpisë e të gatuante ndonjë tavë me patëllxhanë.

Ja u bënë dy.

-Bardhyl Kraja shaplloi në dru të fejuarën Liza tek “Kur hapen dyert e jetës”, sepse kjo e fundit nuk donte ta shoqëronte doktorin e ri në vendin e punës, ngaqë Partia e kishte emëruar në majë të malit.

Rasti i tretë.

-Kryeinxhinier Emili  tek “Rikonstruksioni” e fyen Adelinën kur shpullën e dublikoi edhe me termin: “dhi shterpë”, sepse demek ajo e kishte fajin që shtëpia kishte mbetur pa pasardhës.

U bënë katër raste.

-Inxhinier Jani e lëshoi pa teklif pëllëmbën mbi Teutën, sepse dyshonte që ajo po flirtonte me kolegun e tij inxhinier Gencin dhe vetë filmi titullohej “Shokët”.

Ky ishte incidenti i pestë.

-Llano Bleta ia rrasi në shpullë Klarës, që ishte vajza e drejtor Baki Branicës, që e kishte marrë për grua, por që e ëma nuk ia njohu kurrë, sepse Klara e kishte ca të zorshme të shkonte deri në fshatin e lindjes së burrit. Kjo ndodhi tek "Dhe vjen një ditë".

Koktejl shpullash me gjashtë variante.

Në fund të filmit “Të mos heshtësh” Ardi i futi duart në fyt e gati sa si nxori sytë vejushës Silvi, që i thoshte se e dashuronte e donte ta merrte për grua me gjithë djalin jetim.

Veç skena e dhunës edhe pse erdhi rrotull mungoi nga i përmbajturi Hariz tek “Dritat e Qytezës”, i cili bashkë me e Tanën që e mbante dritë shtëpinë, kishin vendosur ta ndërtonin jetën në Ksamil. Po ku të linte Seferi, kushëriri që donte vetëm sherr.

Ky ishte dhe raundi i parë i statistikës. 

Për së shumti thuhej se filmat në kohën e Partisë, ishin edukues. Herë me frymë proletare e herë me frymë fshati. Vetë Partia deklaronte se emancipimin e femrës e kishte në rend të ditës. Por me sa duket nuk paska qenë tërësish ashtu. Pse pak u duken këto që përmendëm më sipër?

Mesazhi ishte dhënë ndërkohë.

Vijmë tek raundi i dytë i statistikës. Sepse pas kësaj tek filmi artistik i Kinostudios "Shqipëria e Re" fillon dhuna në familje ku baballarët rrahin fëmijët e vëllezërit motrat:

-“Me turpërove bushtër, s'kam sy e faqe të dal para fshatit” - ia fërshëllen babai Ganiu, te “Streha e re”, vajzës së tij Verka, sepse i kishin thënë që ajo kishte nisur t’i luante syrin traktoristit të fshatit, ndërkohë që familjet e tyre ishin në mëri prej një kohe të gjatë.

Një situatë e ngjashme ndodh dhe në filmin “Përsëri Pranverë” ku Dino Bregu ia jep një flakurimë të bijës, Linda, se ajo i tha që kishte rënë në dashuri me kryeagronom Ilirin, me të cilin kishin kontradikta punë si përgjegjës sektori që ishte.

Dru hëngri dhe Tili te “Shoku ynë Tili”.

-Po unë të pash vetë more, - qëllon Qemal marangozi djalin që po merrte ca para nga bufeja ku i mbanin fshehur, duke menduar që i biri o kishte filluar duhan, o i donte për të luajtur bixhoz.

Te “Përtej mureve të gurta”, bakërxhiu Haziz e shtron në dru Asimenë, se luante “e ka kush e ka” me çunat e lagjes.

Ndërsa te “Rethimi i vogël” xha Zenuni ia dha mbrapsht të birit m’u në zyrën e kryetarit të Komitetit Ekzekutiv: “Dorë të rëndë paske Zenun Boriga”.

Te “Malet me blerim mbuluar” Safa Ymeri i jep shpullën e fundit djalit dhëndër, pikërisht në natën e martesës dhe pas kësaj Birçja doli partizan që të na sillte lirinë.

Ndërkohë edhe shoferi Stefi Petro i jep një mësim të mirë Mirit, që nuk linte dy gurë bashkë tek “Në shtëpinë tonë”, duke ia “përkëdhelur” ca faqen.  

Por dhe Petriti te “Fushë e kuqe fushë e blertë” na rrëfen se si mund të rrihet motra, sidomos kur flirton me futbollistin e skuadrës kundërshtare që e ke halë në sy.

Po e vazhdoj me skenën epope, tek "Në fillim të verës", ku Vera qëllohet me mashën e zjarrit nga babai fanatik, sepse ajo kishte filluar të bënte çorape për partizanët te shtëpia e Nazos.

-Me shoqet, me shoqet. Nuk të mjaftoi dita por dhe nata moj trularaskë.

E si për t'i vënë kapakun po përmend skenën skandaloze te filmi "Një vajzë dhe një djalë" ku babai arrogant gati sa nuk e shqeu djalin Artan, se na paskësh rënë në dashuri me telefonxheshën Arjana, e cila ishte ca vite më e madhe në moshë.

Ja këto ishin rastet që numërova shpejt e shpejt, duke mos dashur të përmend Nashon, të cilit babai ia hodhi rakinë në surrat te “Pesha e kohës”, as baba Sazani te “Dy herë mat” që i shkul veshin vajzës sepse nuk e rrihte dot në shah dhe as Dodë Gjinarin tek “Komisari i Dritës”, që e hapte krahun për të rrahur Rudinën, të cilën e mbante në shtëpi si vajzën e vet.

Në këtë mënyrë, përmes imazhesh filmike, të transmetuara në vazhdimësi, ne kemi mësuar se si të rrahim njerëzit e familjes. Por me së shumti gratë, si qenie më delikate se burrat, të cilët kanë muskuj e mbajnë mustaqe sedërliu.

Shqiptarë, mos hani më bukë... se latë namë

Nga Leonard Veizi

 

Plasi skandali.

Tani shqiptarët janë revoltuar paq. Dhe janë gati t’i hidhen në fyt kujtdo që kërkon t’i marrë bukën nga goja. Se shqiptarët mund të ngrihen në një demonstrim të përgjithshëm e agresiv vetëm në dy raste: nëse kërkojnë t’u marrin lekët nga kuleta, apo t’u fusin dorën në trastë për t’u marrë bukën. Se pa gjellë rron shqiptari, pa bukë as edhe një ditë.

Pastaj diskutimi për çështje të tjera; jo po akciza..., jo po fletë kuitanca..., çmimi i karburanteve... apo... nuk e çon njeri menderen nga minderi i shtëpisë ku janë rehatuar për të ndjekur lajmet propagandistike të mbrëmjes.

Së fundmi u tha se çmimi i bukës do të shtrenjtohet.

-Luj more vendit... Mos more ç’na bënë.

Na lanë pa bukë, jo për gjë. Se ne bukën e kemi të parën kudo. Ndaj dhe dita kur u dhe lajmi për rritjen e çmimit të bukës, me gjasa mund të shpallet si ditë zije kombëtare.

Apo nuk kemi vuajtur për pak bukë gruri, derisa arritëm të prodhonim 100 përqind nevojat e vendit.

-Aaaa... Këtu po lajthitni. Partia dhe shoku Enver na porosit që çështja e drithit është çështja e të gjithëve, - thuhet në një prej batutave të filmit “Përballimi”, ku anëtari anonim i Plenumit të rrethit i bën vërejtje shokut Kopit, homologut të tij disfatist, në prezencën e sekretarit Martin që dilte nga tregu i zi për të matur pulsin e kulakëve.

Dhe meqenëse ishim një popull që nuk e kishim mbushur barkun as me bukë misri, - siç na e ka lënë të shkruar dhe Migjeni – kur binim në bukën e grurit meritonim atë shprehjen: ra si daci në kos.

Duke e analizuar thellësisht këtë mangësi në shoqërinë shqiptare, detyra kryesore në vitet e socializmit ishte “sigurimi i bukës në vend”. Kjo donte të thoshte se duhet të prodhonim aq grurë e misër sa të ishim të pavarur nga eksporti. Po të hanim me nikoqirllëk ama. Dhe prap mirë, se te e fundit nuk ktheheshim në obezë, si tani.

Diku nga vitet ’70 të shekullit XX, me shumë sforco në fakt, sigurimi i bukës në vend u arrit. E plasi festa e u morën zotime të reja për pavarësinë ushqimore të shqiptarit, i cili edhe po të mos kishte me çfarë ta lyente bukën, mund ta hante thatë. Ose siç bëjnë andej nga Elbasani, bugaçe. Bukë, me një petë byreku brenda. Ose thënë akoma më shkurt: Bukë me bukë.

Opo buka të mban, ç'i do llafet.

Në vitet '80 po të shekullit të kaluar, pas tufëzimit të bagëtive, ku duhej tolloni - dhe më shumë akoma njohje miqësore apo krushqi me shitësen, - për ca mish brazili, buka u bë edhe më e domosdoshme.

Mirëpo pas viteve ’90, kur toka u la djerrë e nuk mbillej gjë prej gjëje, Shqipëria nuk prodhonte grurë as sa për muajt e verës, jo të shtynte dimrin. Gjithçka eksportohej. Gruri na vinte me të lirë herë nga Kanadaja e largët, por më së shumti nga Serbia që e kemi këtu pranë. Ne vetëm hanim. Epo bukë hesapi. Më lirë se aq nuk bëhej.

Tanimë kanë kaluar 30 vjet nga hapja e dyerve dhe kufirit. Jep e merr me njëri tjetrin e përsëri vazhdojmë të themi se jemi në tranzicion. S’kanë të mbaruar vuajtjet e shqiptarit. Edhe emigracioni nuk e ndryshoi dot traditë e tavolinës, ku fillimisht në mesin e saj vendosej kanistra e bukës. Edhe në restorantet me pesë yje një shqiptar i vërtetë e do një fetë buke, qoftë dhe të prerë hollë, se nuk shtyhet ndryshe. Kështu që vazhdojmë të blejmë nga një pllakë buke për çdo dy veta. Imagjino një familje me 6-të veta... Bllokohet wc-ja.

Tani po thonë se ky gruri që na vjen nga Serbia është cilësia “zh”, s’ka duk fare. Ne po nuk duam t’ia dimë nga ajo anë dhe vazhdojmë të hamë bukë... me bukë. Ç'rëndësi ka cilësia, dhe sasia e bojës që hidhet mbi krunde, që buka të marrë një ngjyrëëëëë... mysybet.

-Ejani të hamë një kafshatë bukë, - vazhdon të thuhet ende në familjet tona, kur të ftojnë në tryezë për mëngjes, drekë apo darkë. Sepse elementi kryesor i tavolinës është buka. Imagjino të ishte mishi...

-A do vini të hamë një çapë mishi...?

Sikur nuk shkon. Ka lezet buka. Na është mësuar edhe veshi dhe syri.

Por si t’ia bëjnë që t’ia heqin shqiptarit bukën nga menuja?

Ja, i rrisin çmimin.

Në fakt çmimi i bukës ka kohë që ka shkuar në statosferë. Sepse sasia e një buke është zvogëluar nja dy a tri herë me atë ç’kemi pasur një herë e një kohë. Se, me një bukë 50 lekshe të para viteve ’90 sot i bie të hajë tërë mëhalla. Ndërkohë, që siç po shkon puna, çdo shqiptar do marrë bukën e vet e s’do ta ndajë me njeri tjetër. Gjashtë veta në shtëpi, gjashtë bukë në sini. Nga 1000 lekë të vjetra buka... iku dita e punës. Do mbeten dritat pa paguar. Kush duron burgun.

Aman o shqiptarë, mos hani kaq shumë bukë se latë nam. Hani ore... banane... Se u del më lirë.

Afganistani i Khaleidit, me dy fytyra

Nga Leonard Veizi

 

Kur u njoha me Khaledin dhe me rrëfimin e tij, kuptova realitetin e një populli për të cilin dija më pak se pak. Por kjo nuk ishte tregues i mendjengushtësisë time dhe as i mungesave enciklopedike. Meqenëse Afganistani ishte larg, edhe lajmet që vinin prej andej mbesnin rrugëve e pakogjë vinte deri në Agjencinë Telegrafike të Tiranës e cila po aq censurohej për t’u transmetuar në TV Tirana apo për t'u botuar tek "Zëri i Popullit". Dinim vetëm që atje luftohej, por nuk dinim në bëhej jetë sociale apo jo. Sepse kudo, në çdo kohë, njeriu ka nevojë për jetë sociale. Ndaj jetë sociale është bërë edhe në Shqipërinë e pushtuar prej ushtarëve të Fashos Italiane, madje dhe kur u fut gjermani me të cilin shkalla e shakasë binte ca shkallë ndjeshëm.

Por Khaledi, me urtësi e dashuri më tregoi gjithçka tjetër, për të cilën as që më kishte shkuar në mend të interesohesha më parë. I urtë e i shtruar ai më rrëfeu se çfarë kishte ndodhur në vendlindjen e tij, përpara se ushtari i parë sovjetik të kapërcente kufirin e të niste pushtimi.

Në parantesë, me Khaledin më prezantoi miku im, botuesi Luan Pengili. Ai më tregoi se Khaledin e kishte gjetur në tregun italian ku kishte bërë namin në shitje kopjesh, ndaj vendosi ta sillte dhe në Shqipëri duke marrë sipas rregullave dhe të drejtën e autorit. Pengili më la romanin e tij në dorë e më tha: Lexoje dhe do ta shohësh... nuk do zhgënjehesh. I prirë të besoja se nuhatja e një botuesi të mirë nuk do më zhgënjente vërtet, romanin “Gjuetari i balonave” e lexova gjatë asaj pasditeje, në redaksinë e gazetës Ballkan ku punoja asokohe, teksa prisja që puna ime ditore si gazetar terreni të faqosej e të dilte në boca.

Qëlloi që shkrimtari afganas, i natyralizuar si amerikan tashmë, të ishte vërtet një zbulim. Një letërsi e bukur dhe një histori e trishtë që të mbante të mbërthyer deri në faqen e fundit për nga surprizat që dukeshin sikur nuk do të mbaronin. Dhe pasi ktheva dhe kopertinën e librit për të parë tek e fundit dhe fotografinë e shkrimtarit, kuptova që e njihja Afganistanin, sepse kisha jetuar në Kabul e rrethinat e tij po aq sa dhe Khaledi.

Padyshim nëse ka një realitet tjetër të Afganistanit, përveç kronikave filmike të atyre viteve, ka mbetur e zeza mbi të bardhë ajo çka është shkruar prej shkrimtarit Khaled Hosseini. Ashtu si dhe Perëndimin, shqiptarët e njohën fillimisht shkrimtarin afgan përmes librit të tij të parë "Gjuetari i balonave". Ndërsa më pas saga do të vazhdonte me "Një mijë diej vezullues" e "Dhe malet oshtijnë".

E me këtë rast më duhet të them se krijimtaria e Khaled Hosseinit nuk është vetëm një realitet letrar, por po aq dhe autobiografik dhe gjithashtu historik. Ai ishte një pasqyrim e realitetit të panjohur.

Që prej vitit 1979 ishim mësuar të dëgjonim se Afganistani ishte pushtuar nga ushtria sovjetike. Dhe kaq. Pas largimit të sovjetikëve, dhe përfshirjes së vendin  në një luftë civile, mësuam se Afganistani u mor nga Talebanët. Pra një grupim vendasish radikalë që ishin një prej fraksioneve të luftës civile në Afganistan. Pastaj mësuam se në Afganistan ndërhynë trupat amerikane. Sërish kaq. Sepse Afganistani për ne ishte larg dhe prej tij vinin vetëm lajme lufte. Duhet pasur parasysh se dhe Shqipëria u bë e njohur e bëri xhiron e botës, pikërisht në vitin 1997 kur u futën në luftë ... “me Zotin”, e ç'praznim pa fund armët në qiell.

Leximi i romanit të Hosseinit më dha një përfytyrim tjetër të Afganistanit. Sepse ne kuptonim që në Afganistan lindnin vetëm luftëtarë dhe po ashtu vdisnin si  të tillë. Dhe se mjeti më i dashur për ta, po aq sa dhe shqiptarët, ishte kallashnikovi. Mirëpo ja që Khaled Hossein më tregoi se Kabuli kishte qenë një kryeqytet ku jetohej po aq sa në pjesën tjetër të botës.

Se në Kabulin e viteve ’70 të shekullit të kaluar, gjeje po aq sa dhe në perëndimin evropian plus gjithçka nga tradita vendase. E për më tepër Khaledi më tregoi se në vendin e tij, kur ishin të vegjël, përveçse pinin coca-cola, filmat hollivudianë western me aktorët e njohur të atyre viteve, që shihnin në kinema i shijonin në gjuhën vendase. Pra ishin të dubluar. Në Shqipërinë evropianë edhe në vitin 2021 kjo teknologji është gati inekzistente. Sepse ne përdorim titrat, të cilat kanë dalë nga qarkullimi këtu e... kush e di sa vite më parë. Kjo donte të thoshte se Afganistani, që në perceptimin tonë ishte një vend krejtësisht i prapambetur, në fakt ishte më e zhvilluar se Shqipëria e viteve ’70 kur vendi drejtohej nga Byroja komuniste dhe coca-cola konsiderohej një pije “e degjeneruar”.

E ç'tjetër më tregoi për vendin e tij Khaledi, përderisa pas ndërhyrjes sovjetike, qoftë dhe i mishëruar në personazhin e tij Amir, u detyrua të lejë Kabulin me çajtore e mejhane që binin erë mishi të pjekur, e të shkonte në Amerikë. Dhe më e tmerrshme do të bëhej situata kur vendin e zaptuan radikalët talebanë.

Sot 20 vjet pas ndërhyrjes së ushtrisë amekiane në Afganistan historia po përsëritet. Talebanët kanë rimarë Kabulin e janë shtruar këmbëkryq në pallatin presidencial. Po aq sa brigadat partizane në nëntorin e vitit 1944  vërshuan në hollin plot shkëlqim të pallatit mbretëror, ndërsa vetë partizani Meke u shtri sa gjatë gjerë në krevatin ku kohë më parë kishte fjetur i pari i Savojës perandorake, Emanueli III.

Afganistani është pushtuar nga talebanët. Shqipëria, e përfshirë në zbutjen e krizës humanitare, ka bërë gati krevatet ku do të strehojë një pjesë të afganasve të arratisurve prej realitetit të ri. Njerëz të tmerruar nga ky fakt kapen pas rrotave të avionëve me shpresën për t’u larguar nga një vend ku mendojnë se nuk kanë asnjë ditë të ardhme.

Kahled Hoseinit do t’i duhet të ulet sërish në skrivani e të shkruajë sërish për vendin e tij. Për amerikanët dhe talebanët. Dhe për fëmijët e tjerë që nuk kanë mundësi të gjuajnë më balona.

Kërcënimet e shtatorit dhe shpëlarja e truve prej shiut të parë

Nga 

Leonard Veizi

Ne jemi në një pritje të vazhdueshme, të përhershme, e të pambarimtë. Domethënë si Godo, që Vladimir dhe Estragon e prisnin poshtë një peme. Drama është shkruar nga nobelisti Samuel Becett, por interpretuesit e saj janë të ndryshëm.

Edhe ne po presim shtatorin, se këtë fillim vjeshte të vitit 2021 çoç do të ndodhë. Me sa duket këtë herë ka ndër mend të plasë. Nuk e kam fjalën te formimi i qeverisë së re, as tek afganët që po vijnë, madje as te bangladeshasit që po marrin kontrata pune për të na dhënë një dorë ndihme nëpër ndërmarrjet e fasonerisë, meqenëse punë ka sa nuk e hanë as qentë, por për djall nuk ka profesionistë. Diçka më e thellë po luhet. Ndaj mezi po e presim këtë shtator.

...nga shtatori në shtator...

Ç'është e vërtetë në vitet ’70, - të shekullit të kaluar, - kur e kishim mirë me Kinën motër dhe aplikonim herë pas here ca elementë të Revolucionit Kulturor, “Tv Tirana” transmetonte një film, të prodhuar nga studiot filmike po kinezë, që titullohej “Nga fitorja në fitore”.

...eeeehhhh...

Që nga vitet 2000 e këndej, - pra nga fillimi i mijëvjeçarit të tretë, - tek shqiptarët iku shija e fitoreve të njëpasnjëshme dhe tashmë është krijuar një sindromë e re, ajo e shtatorit. Pra, si të thuash: “Nga shtatori në shtator”.

Megjithatë, nga kjo sentencë ende nuk është bërë një film, pavarësisht ndonjë skenari të gatshëm që mund të jetë shkruar underground.

Po çfarë do të thotë e gjitha kjo?

Ja ta fillojmë sqarimin:

Drejtësia pret shtatorin që të kapë një peshk të madh. Një peshk që të jetë sa një peshkaqen. Sa një balenë nëse është e mundur. Apo të paktën sa një peshk shpatë, si ai i plakut Santiago, për të cilin na rrëfen Heminguej. Një peshk që dhe kur arrin ta kapësh, nuk e ha dot... Kështu është premtuar prej vitesh nga më të mëdhenjtë e Prokurorisë së Përgjithshme: Peshku i madh do bjerë në grepat e shtatorit. E po nuk ra këtë vit me siguri do bjerë në rrjetën e shtatorit të ardhshëm. S’ka nga vete. Ia kemi zënë shtigjet.

Mirëpo shtatorët kanë kaluar njëri pas tjetrit, dhe në peshkarexhën e lodhur të Drejtësisë janë përplasur vetëm cironka, aq sa mund të presohen në kutitë e fabrikës së Vlorës. Politika gjithashtu starton pikërisht në shtator.

“Hajd se ta tregoj unë ty”, kërcënon i gjati i opozitës atë që është ca më i gjatë e në mazhorancë. Demek do ta rrëzojë me mjete të dhunshme por demokratike, meqenëse ankohet poshtë e lart se i vodhi votat ditën për diell. Dhe aksionin politik, për çudi e ka lënë pas pushimeve, pikërisht në shtator. Pushimet duhen bërë ama. Se ç'është e vërteta vera 2021 ka qenë fort e nxehtë. Duhej përballuar. O në plazh, o në ndonjë vend andej nga Evropa Veriore... edhe në Holandë po po të jetë mundësia.

Në shtator mblidhet dhe seanca e parë e Kuvendit. Pa do bëhet kalendari i ri i punimeve, e do miratohen ligje të reja. Mirato ligje pa fund e mos i zbato... Ec mo...

Në shtator nxënësit fillojnë shkollën. Domosdo. Por në shtator varet dhe fati i studentëve. Jo, kësaj radhe është thënë se në 31 gusht do shpallen fituesit e të drejtat e studimit. Por kjo sa për të prishur syrin e keq. Regjistrimi ama do të nisë në Një Shtator.

Domethënë gjithçka varet nga shtatori.

Le po në shtator nis dhe merkatoja më e madhe e mundshme. Që të mos e marrë kush jangëllësh: flas për merkaton e gazetarëve, jo atë të futbollistëve. Hajde store hajde... “X format televiziv, bashkë me të zotin, kalon nga një kanal në një tjetër kanal”. Të mos ngatërrohemi dhe këtu: Nuk flitet për kanalet kullues ore, as për kanalet e ujërave të zeza.... Se shqipja ka sinonime sa të duash. Flitet për kanale televizive. Se gazetarët me bythë or tungjatjeta, nuk rrinë e të vegjetojnë pas kompjuterit. Ata janë në ballë të... pazareve.

Lekë ore lekë.

Të keqen e gazetarëve... sa të vjen turp të të quajnë të tillë...

Iku dhe kjo punë.

Shtatori.., po pse çdo gjë niska në shtator? Se me hamendje çdo fillim i bie të nisë nga Janari. Me bismilahi, fillim viti...

Normalisht, një shtet serioz funksionon në 12 muajt e vitit. Në 365 ditë, të themi. Ndërsa ne varemi nga shtatori. Vetëm te një muaj. Se pas tij nuk ka më rëndësi se çfarë ndodh.

Mirëpo në pushime, - përgjatë muajit gusht sidomos, - ka një letargji të përhershme..., të përgjithshme të themi. Një shkrehje të administratës publike, dhe të vetë ndërmarrjeve kapitaliste.

Rroftë proletariati, bashkë me klasën punëtore.

Të gjithë pushojnë, të gjithë luajnë pesëkatësh e tavllë dhe të gjithë rrinë e shkoqitin tespihet nën hijen e palmës.

Fati ynë i keq në fakt.

Ndërkohë jemi të destinuar, që të shëllyer në shezllon, në rërë, apo det, të ndjekim dhe lajmet. Të gjitha mediat flasin për shtatorin.

Pika lajmeve.

Aty do të strukturohen të gjitha. Edhe qeveria aty do të organizohet... Edhe Stefan Bardhi...

Fryji zjarrit fryji...

Shtatori nuk ka të bëjë vetëm me prodhimin e rrushit, e për pasojë edhe të rakisë. Në aleancë këtë herë ka hyrë dhe Covidi. Duket sikur përmes gojës së ekspertëve thotë: Hë se ua tregoj unë juve..., në shtator.

Bravo “Covidi”. Duket që ia more dorën. E kuptove lojën, edhe pse virus.

Mirëpo ikën vjeshta dhe ne vazhdojmë të notojmë në ujërat tona. Peshku i madh nuk kapet e nuk kapet dot. Shpresa vdes e fundit, gjithsesi. Dikur do kapet dhe peshku...

Po me të njëjtat kërcënime, ikin 12 muajt e vitit. Shtatori vjen sërish. Sepse Toka rrotullohet rreth Diellit e nuk ka ndër mend të ndalet.

Dhe t’i e kap diçka në rrjetë... Veç nuk e kupton në është peshk, apo ndonjë gaforre...

Hë mo varja...

Mirëpo, pas verës me temperatura të larta vjen shtatori. Dhe shtatori sjell shiun me vete. Ky shi aq shumë i dëshiruar pas të nxehtit përvëlues duket sikur i lan e i shpëlan të gjitha fjalët e premtimet, për t’i çuar në lumin e Lanës, në Erzen, e prej andej të rrjedhin drejt ujërave të Adriatikut. Prej këndej askush nuk mban më përgjegjësi. Sepse, ca milje më tutje janë ujërat ndërkombëtare, dhe aty mund të lundrojë gjithkush... me precedent apo pa precedentë qoftë ai.

...mos e zgjat shumë ore... se pas shtatorit vjen tetori, e me radhë...

Të përligjësh indiferencën e absurdit

Nga Leonard Veizi
 
Megjithëse mesdhetar, si popull jemi goxha indiferent. Dhe indiferenca është gjë e mirë, se do të thotë të mos kesh kureshti e të fusësh hundët dhe aty ku nuk të takon. Por jo në të gjitha rastet është një shenjë pozitive kjo. Sepse ne si popull jemi indiferent dhe për gjera që na bien në kurriz e na këpusin bretkun. Fjala vjen: ne jemi indiferent edhe për ngritjen e çmimeve, edhe për rritjen e taksave... madje dhe kur bie zjarr nuk është se na bën ndonjë përshtypje të madhe. Po fundja le të bjerë... do bjerë dhe shi e do ta shuajë. Cikli i natyrës.
Mirëpo kjo lloj situatë më sjell ndërmend atë anekdotën a barsoletën, që tregohej për një dembel, të cilin kur e lajmëruan se kishte rënë zjarri në qytet, pa u ngritur nga shtrati që nuk dihej prej sa kohësh kishte rënë, tha: Ohu.. sa të vijë deri te bytha ime, ka kohë!
Kështu dhe puna jonë. Mirëpo ne harrojmë se zjarri është shumë i shpejtë dhe të vjen te bytha sa hap e mbyll sytë. Të ngroh në fillim pastaj të përcëllon, ndaj po e more me nge s’të le as kockat pastaj. Ndaj e mirë është të mos jemi aq indiferent, por të marrim masa kur ia do puna!
-Çfarë do me thënë të marrësh masa?
Kjo do të thotë se po ra zjarr, apo përmbytet vendi, veç forcave që e kanë për detyrë të merren me këto probleme, e mira është të ketë dhe vullnetarë. Dhe në Shqipëri, kohët e fundit janë shtruar këmbëkryq të gjitha: edhe përmbytjet, edhe tërmeti, edhe zjarret. Dhe nuk po e përmendim farë pastrimin e territorit prej mbetjeve urbane dhe plazhet nga plastika, se ai është një problem i përditshëm. Ndaj duhet një dorë ndihme në këto raste. Dhe kjo lloj pune e papaguar kthehet në domosdoshmëri.
 -Domethënë: “aksion me goditje të përqendruar”
Për analogji, vendet në perëndim e kanë shumë të zhvilluar këtë kulturë. Pavarësisht se në shqip, togfjalëshi “punë vullnetare” të vë në alarm, sa të mos dish ku ta mbash frymën. Sepse në 45 vitet e pushtetit popullor, u bënë aq shumë të diela punë vullnetare me detyrim, saqë çdo shqiptari të para viteve ’90 do t’i dridhej barku po të mendonte se si në diktaturë edhe në demokraci, puna vullnetare dhe e papaguar do vazhdonte t’i binte në qafë.
Gjithsesi, çdo medalje i ka nga dy anë. Varet kë do të shohësh.
Personalisht kam qenë kundër punës vullnetare. Të paktën deri para pak kohësh. Dhe jo se kam ndryshuar fort nga ky mendim. Sepse kam menduar që tek e fundit, detyrimin tim ndaj shtetit për punë të papaguar e kam realizuar, madje dhe e kam tejkaluar. Sepse veç të dielave vullnetare, për prashitje misri e vaditje ulliri, pas vitit 1985 na u shpif dhe “Dita e Enverit”, e cila mund të bëhej në çdo ditë të javës. Plani u dyfishua, se pa e marrë veten nga Dita e Enverit vinte e diela me punë vullnetare. Dhe ne të shkollave të mesme, ku nuk na plasnin.
-Pse kot ju mban shteti nëpër shkolla?!
Po përse po reagoj, atëherë? Se kësaj i thonë: “dhe të ha dhe të kruhet”
Po ja ta sqaroj ca...: Këto ditët e fundit jam duke u ndeshur me dy të kundërta, të cilat edhe nuk më bëjnë përshtypje, por edhe më bëjnë. Se ja; ti ke marrë lejen dhe ke shkuar në plazh andej nga Vlora, ca më poshtë a ca më sipër, ç’rëndësi ka. Je shëllyer në diell e ke marrë rreze sa nuk dallohesh nga indigjenët e Afrikës. Mirëpo pas shpinës tënde flakët e zjarrit ia kanë behur, në fillim si duke vallëzuar e më pas duke marrë përpara ç’kanë gjetur. Ndërkohë ti mendon se me rritjen e vapës, edhe para edhe prapa, dy janë mundësitë: Ose të qëndrosh gjithë ditën e ditës në ujët e detit, ose t’i kërkosh pronarit të hotelit të dyfishojë kapacitetin e kondicionerit se nuk i dilet ndryshe. Por nuk të shkon në mendje fare që të bëheni ca burra azganë aty, qoftë dhe me rrobat e banjës, të rrëmbeni nga një legen plastik e t’u bashkoheni forcave të Emergjencave Civile, që gjithashtu qenë nxirë e bërë si qymyri, por jo nga rrezet e diellit, sigurisht. Ja kjo është një punë vullnetare, por jo nga ato të kohës kur ndërtonim socializmin ne forcat tona.
-Hajt t'punojmë/ Djersa le t'kullojë/ Se ndërtojmë/ Shqipërinë e re!
Por jo..., ti nuk i ndërpret pushimet vëlla. Të digjet maja e Karaburunit bashkë me ujët poshtë tij. Ti qëndron shtrirë në shezllon e poshtë hijes së çadrës prej kashte që e ke paguar sa frëngu pulën, dhe rri e bën sehir. Ke marrë dhe një libër me vete që të bësh një selfie e ta hedhësh në “story”, me qëllim që të tjerët të hamendësojnë se pushimet tuaja janë të mbushura me veprimtari kulturore... dhe kaq.
-Hajt pushime të mbara, vëlla! Vetëm kujdes nga rrezet, se thonë që pas orës 11 të paradites kthehen në kërcënim kancerogjen. E meqenëse çadra e kashtës nuk e mban dot gjithë diellin gjej një hije pishe, a bredhi po pat mbetur ndonjë vërdallë. Se dhe me kondicionerin keq do ta kesh punën.
Jemi popull indiferent, ske ç'i thua. Nuk para na bëjnë përshtypje dramat e mëdha. Edhe pse për cingërimat marrim zjarr shpejt e jemi kahil t'i shprazim të gjitha fishekët e kobures.
...te e fundit, indiferenca duhet përligjur...

 

Emergjencat Civile dhe ndeshja e madhe për dominim, Shqipëria apo Kosova

Nga Leonard Veizi

 

Kur Shqipëria u godit nga tërmeti i 26 nëntorit 2019, shteti i Kosovës, që politikisht na pëlqen ta cilësojmë si një filial të trungut amë, meqenëse është dhe shteti më i ri në botë, nuk priti që nëna Shqipëri t’i binte telefonit a të dërgonte ndonjë telegram me tri vija të kuqe ku t’i kërkonte ndihmë?! Autokolona me makina dhe gjitha paketa e ndihmës, çau doganën e Morinës dhe mbërriti në Durrës për një kohë rekord.

Forcat e Emergjencës së shtetit Shqiptar po punonin me duar, duke u munduar me thonj e dhëmbë të hynin poshtë strukturave të betonit e të nxirrnin prej aty të mbijetuarit. Gazetarët që ishin në terren non stop informuan se detashmenti i Emergjencave nuk kishte as krik për të ngritur traversat e betonit dhe as qen special për të gjetur njerëzit nën rrënoja. Për ndihmë ishte ofruar një servis e u kishte dhënë nja dy krike nga ato që i përdornin për të ngritur përpjetë makinat e t’u ndërronin gomat.

Kujë e zezë.

Mirëpo Kosova, në paketën e saj të emergjencës civile i kishte marrë masat: kishte krik e qen special.  

Shyqyr Zotit.

Na dhanë një mësim të mirë, por mirë që jemi tanët e nuk u bë e madhe kjo punë, se do ishim bërë gazi i botës.

Kohët e fundit ka plasur lufta me zjarret.

Jemi në ditët kur pyjet po shkrumbohen. Dhe veç tyre po vihet në rrezik jeta e shumë njerëzve. Mirëpo këto zjarre i kemi të përvitshme, dhe nuk është se na zënë në befasi e s’kemi nga ia mbajmë. Presupozohet se i kemi mjetet eficente për ta përballuar situatën. Për zjarret dhe për përmbytjet të paktën.

Ndërkohë një fjalë e urtë popullore thotë: “Fshati digjet, kurva krihet”. Është një lloj si ta konvertosh e të thuash se: “Shqipëria digjet e ca e ca bëjnë sehir nga ballkoni”. Padyshim, po të digjej çifligu i tyre do të bënin nami, me kova plastike e ujë pusi do ta shuanin zjarrin. Por kur digjet Shqipëria, nisi vargani i justifikimeve: Jo i kemi të pakta mjetet, jo s’kemi helikopterë, jo po s’kemi as ujë… Kështu që trupat e Emergjencave Civile, por dhe të reparteve të tjera të ushtrisë, po bëjnë ç’është e mundur me mjete primitive të ndalojnë valët e zjarrit që po e fshinin Karaburunin.

Mirëpo kjo punë nuk bëhet më me sqeparë e qysqi, si në vitin 1969, kohë kur ra në krye të detyrës Isuf Plloçi prej Martaneshi, i cili u përlesh me flakët që kishin marrë përpjetë pyllit, por që i morën dhe jetën rojtarit hero.

Shohim lajmet. Veç në Greqi e Turqi, zjarret masive janë përhapur dhe në Kosovë. Epo ditë të nxehta afrikane. Një cingaro të ndezësh për qejf e flaka del në qiell. Jo më që mund t’i vësh shkrepësen edhe “se ashtu është puna”.

Mirëpo ata nga Kosova kishin helikopterë që hidhnin ujë nga sipër, gjë që do të thoshte se shkurtonte punën e nja 2000 forcave në terren. Do thoni ju që Forca e Sigurisë së Kosovës u ndihmua dhe nga KFOR-i. Po mirë ata se janë shtet i ri, po Shqipëria që është shtet i vjetër, me Princ e Mbret, me Kryetar Presidiumi e President, dhe që tek e fundit i kemi pasur të ngritura strukturat që prej shumë vitesh, si i bëhet që nuk po funksionojnë më?

Nisur nga kjo situatë të vinte keq të shihje trupat e Forcave të Armatosura që rrezikonin aq shumë me sëpata e fshesa, të ndërprisnin flakët lubi të zjarrit.

-Do hosten bualli, jo pickima pleshti...

Se me zjarrin nuk bëhet shaka, ashtu siç nuk bëhet as me ujin dhe as me Qeverinë!

Por ne këtej nga Shqipëria kemi gjetur karar. Kemi shënuar në databazë gjithfarë numrash telefoni, dhe këtu nuk na e ha qeni shkopin. Po ra zjarr a tërmet, a bëhet ndonjë përmbytje, me vrap i telefonojmë Evropës: Ore do na jepni ndonjë dorë ndihme, se nuk kemi as mjete as para?

Këtë herë dorën në zemër e vuri Holanda, e se kush u ngrit njëri andej e tha: Jepuni nga dy helikopterë këtyre shqiptarëve, se po e lamë në dorë të tyre na erdhi zjarri te dera e shtëpisë.

Ja kështu me qelepirë... Po gjende mirë, ia dalim.

Një herë e një kohë Shqipëria kishte një batalion të Mbrojtjes Civile, e cila pas borës së madhe që bllokoi Veriun e vendit në vitin 1985 u pa e arsyeshme që të reformohej e të kthehej në një regjiment MCR, me objektiv që më pas të zgjerohej e të kthehej në një brigadë MCR. Sa për njohuri, një regjiment ka 3 batalione në përbërje, por një Brigadë ka 5-së të tilla. Kjo donte të thoshte se sipas organizimit, 5 batalione mbulonin të gjithë territorin e Shqipërisë. Reparti u vu në gadishmëri me një kolonë automjetesh me kilometrazh zero, të cilave u bëhej shërbim vetëm për të qëndruar në gadishmëri. Pas vitin 1992 ushtria u fut në një proces riorganizimi.

Sot Emergjencat Civile janë katandisur si “kokoshi një thelë”. E gjithë ushtria ka në inventar 22 helikopterë, por kur erdhi puna për t’i ngritur në ndihmë të shuarjes së zjarrit u tha se vetëm një prej tyre ishte në gjendje të kryente misionin. Të tjerët flenë nëpër hangare.

Hyj në google dhe kërkoj për Mbrojtjen Civile. Më del: “mod.gov.al”. I hedh një sy. Ke qejf të njihesh me strukturën:

Agjencia Kombëtare e Mbrojtjes Civile (AKMC) është pjesë përbërëse e strukturës së Ministrisë së Mbrojtjes.

1- Drejtoria e Zvogëlimit të Riskut dhe Fatkeqësive dhe e Parandalimit

2- Drejtoria e Gatishmërisë dhe Koordinimit të Përgjigjes Emergjente

3- Drejtoria e Rehabilitimit, Rimëkëmbjes dhe Kompensimit nga Fatkeqësitë

4- Drejtoria e Bashkëpunimit Ndërkombëtar dhe Projekteve

… … … … … … … …

Ore ka rënë zjarr… ç’i do llafet… Do hidhni ndonjë kovë ujë apo t’i kërkojmë ndihmë Kosovës. Se vetëm ata na vijnë brenda 12 orësh me paketë të plotë, e i futen punës pa bërë zhurmë. Tek e fundit i qahemi tonit, nuk vëmë kujën nëpër Evropë.

-Jemi shteti më qesharak në botë, - do të shprehej Pilo Vrana, personazhi i filmit “Tuneli” të regjisorit Ilir Harxhi.

Epo... nëse jemi, jemi. S’kemi ç’bëjmë.

Reportazh/ Pogradeci, oazi i qetësisë në mes të terrorit diellor

Veç kulinarisë për të pangopurit, në Pogradec, më shumë se kudo, gjithkush që është i dashuruar me artin dhe letërsinë, do të mund të gjejë në shëtitore kilometrike të qytetit piktura origjinalë të peneluar nga artistët vendas si dhe libra artistik gjithfarësh.

 

Nga Leonard Veizi

 

Si rrallëherë më parë, zonat e ulëta dhe ato bregdetare të Shqipërisë u vunë nën shënjestrën e një terrori diellor. Meteorologët që dalin nëpër ekrane, saktësuan se temperaturat do të shkonin në hije të paktën 40 gradë celsius, por për shkak të lagështisë në ajër ato do të ndiheshin 45 e kacafiu. Njëlloj si me iu fut punës që me sabah në një furrë buke, ose nga ato furrat e dikurshme që piqnin tavat me speca e patëllxhanë.
Dita nuk shtyhej as me kondicioner. Dhe nata ca më keq akoma. Kjo situatë nuk pritej të mbaronte brenda tre ditësh...

...Por nëse doni të kaloni pushime më të qeta dhe më të freskëta, por që dhe të kridhesh në ujë e të bësh banja dielli, qyteti më i mirë i mundshëm është Pogradeci. Dhe a e dini pse: se temperaturat janë ca më të ulëta se në Tiranën e betonizuar, dhe pikun e ditës mund ta kalosh nën hijen e një peme, pa kërkuar ndihmën e kondicionerit, i cili përveçse të ftoh, jo rrallëherë të fut plevitinë e të bën për spital, ku jo vetëm do të të skanojnë gjoksin e do të bëjnë një tampon urgjence, por do të të mjekojnë për Covid, do apo s’do ti.
E mbi të gjitha, në Pogradec, dimër dhe verë, sezon apo jashtë tij, çmimet nuk ndryshojnë. Askush nuk shkon me idenë: “na erdhi zogu në dorë... ec e ta rrjepim tani”. Nuk flitet për abuzim jo e jo, por as ngritjen e një 100-lekëshi të vjetër më shumë për asortiment. Dhe veç kësaj, do të kesh me vete dhe mirësinë e buzëqeshjen e vendasve që të mirëpresin kudo hyn, e nuk dinë të të thonë një fjalë të keqe e as të të shohin vëngër.
 

Faturat
Meqenëse si destinacion Pogradeci nuk është fort larg me Tiranën, më duhet ta bëj disa herë në vit rrugën, përgjithësisht në ditë të favorshme. Këtë herë e pashë veten ngushtë, sepse asnjë faturë tavoline nuk më bënte ta fotografoja e ta hidhja në rrjetet sociale për demonstrim. Vetja më dukej fakir. Isha i bindur se shokët e miqtë fejsbukistë do më thoshin: “Të paska ra fort pazari, paske shku te kafja 50-lekëshe”. Po ore po, në kulmin e sezonit, në Pogradec gjeje kafe 50 e 60-lekëshe. E për më lart se kaq do duhej të bridhje shumë. Por a mund të hidhej një faturë e tillë në facebook? Mos qoftë thënë...
Jo për gjë, por thonë që nga andej nga Jugu..., domethënë nga Jug Perëndimi e kam fjalën, ku mbaron Adriatiku e fillon Joni, çmimet kanë kapur stratosferën e pritet të dalin në kozmos, aq sa me tre ditë pushime në zonën e quajtur Himarë, me disa fshatra buzë detit, mund të kalosh 10 ditë të shkëlqyera në Pogradec dhe sërish të të mbeten para në xhep. Se, përsëri me thashetheme e kam, - andej nga kjo zona që e ka qëndisur Perëndia, por që e kullandris njerëzia, - turistët shkojnë me portofolin e mbushur me para, por kthehen me over-draft.
-Ec o burrë se një herë vdes njeriu!
 
Panorama

Buletini meteorologjik transmetoi të dhëna premtuese për pushuesit që zgjedhin në vazhdimësi këtë oaz për të kaluar ca ditë të qeta. Gjithsesi, ata e dinë që Pogradeci është një vend me mundësi të kufizuara për plazh, që në totalin e tyre përbëjnë vetëm 45-50 ditë. Por gjithashtu, ky qytet i njohur ndryshe dhe si “qyteti i luleve” është nga të rrallët, i cili pret turistë në çdo ditë të vitit… Kështu që është apo jo sezon veror për të nuk ka shumë rëndësi. Turizmi vazhdon dhe në vjeshtë, por dhe në dimër kur bie borë dhe e bën liqenin bashkë me bregun e tij krejtësisht të mahnitshëm.
Për t'i ikur vapës së tmerrshme, apo të nxehtit afrikan që pushtoi Tiranën, zgjedhja më e shpejtë dhe më e mirë padyshim mbetej një fundjavë në Pogradec. Meqenëse janë vetëm 125 kilometra, të cilat mesatarisht bëhen për dy orë udhëtim me makinë, zona e Pogradecit, - ku hyjnë lehtësisht Lini dhe Tushemishti, - mbetet një nga atraksionet më të frekuentuara në vend.
Si ke kapur majën e Qafës së Thanës dhe zbret postë, liqeni i Ohrit të shfaqet përballë, po aq sa dhe Joni nga Llogoraja. Ujët e liqenit është i qetë dhe i kaltër. Rruga që zbret poshtë pavarësisht nga kthesat mbetet panoramike, dhe më shumë se kaq vetë rruga që vijon buzë liqenit derisa futesh në qytetin e Pogradecit, të paktën 18 kilometra, është një atraksion më vete.        
 
Pushimet verore

Dita e fillimit të vërtetë turistik për ne shqiptarët, është 1 gushti, sepse atë ditë zyrave të shtetit u vihet “tutiusi” dhe nga drejtorët e deri te roja i derës shkojnë të kapin ndonjë çadër se mos mbeten pa gjë. Prandaj dhe çmimet rriten papandehur. Se çadrat bashkë me shezlongët, fillojnë me 300 lekë dita, por përfundojnë me 5000 lekë dita, për ato sete që ngjajnë tëpkë me ato të oficerëve të lartë osmanë, kur shkonin për ekspedita pushtuese e ngrinin kampet poshtë kalave.
Këtë verë 2021, qëlloi që fundjava e plotë një këmbë ta kishte në ditën e fundit të korrikut e një në ditën e parë të gushtit. Pra nuk ishte në pronësi të asnjë muaji. E shtuna, e diela. Gjithsesi mbetet rast i rrallë, apo një precedent që varet kur i bie llogaria të përsëritet.
E në një lotari të tillë ia vlente të flije dy netë në “qytetin e luleve” ku edhe pse nuk u përdorën për mbulim as batanije e as çarçafë, gjithsesi nga një bluzë të hollë me mëngë të shkurtra e mbajtëm veshur.
 
Romantizmi

Pogradeci është qyteti ku ia vlen të shkosh si turist. Qoftë për qytetarinë, për pastërtinë, për nikoqirllëkun dhe për bukurinë që të ofron e gjithë treva. Jo më pak vlerë kanë dhe ajri, freskia në ditë përvëlimi, uji i kulluar i liqenit dhe peshqit që kundrojnë afër teje, e paqëtojnë ndaj lazdrimit tënd nën ujë. Por mund të vizitosh dhe 7-të burimet me ujin e ftohtë që pihet drejtpërdrejt, e që ndodhet në lagjen e vjetër të qytetit, aty ku ngrihet dhe një kishë ortodokse e cila vështirë mos të të bjerë në sy.
Ja se e morëm ca me frymëzim poetik këtë herë.
Sa herë rrugëtohet për në Pogradec, nis e qetësohesh nga mendimet se sapo të shohësh liqerin e Lasgushit, mendja do të zbrazet nga zhurma me të cilat të kanë mbushur qendrat urbane. Vetë rruga përcjell ndjesi lirie. Është muzika e zogjve verues në sfond që maleve kapërcyer dhurojnë simfoni të ndryshme. Është gjelbërimi fushor e malor me larmi pemësh që ngjajnë me një ekspozitë pikture të pambarimtë. Janë ujëvarat që gjithashtu rrjedhin nga burimet e panumërta që zbresin maleve të Librazhdit. Ato ta bëjnë udhëtimin të lehtë, me tërheqjen vizuale. Është lumi Shkumbin që në degëzime përgjatë shtrirjes mbi gurë zalli, edhe pse i tharë në 80%, ka gjurmë që i japin panoramës natyrore lirinë e të jetuarit.
Mos e tepruam me këtë patetizmin?
Ka raste kur ia vlen të bëhesh patetik, po aq sa dhe poetik, e ndonjëherë së rralli edhe ca qaraman sentimental. Lëre-lëre se ç’vete...
Një fundjavë në Pogradec, por pse jo edhe më gjatë nëse ta mban xhepi dhe ia ke takatin, të ndryshon humorin, gjendjen shpirtërore që të gjithë këto kohëra e kemi tejet të brishtë. Te bujtësit ku zgjedh të shkosh, vendasit, ata që jetojnë aty, ta bëjnë kimetin si në kohërat e vjetra. Janë të thjeshtë, mikpritës, edhe tolerantë.
Ç’i do fjalët: kërnackat janë të Korçës, vera e butit vjen nga kantina e familjes, qepët nga Bozhigradi... jo në të gjitha rastet sigurisht. Dhe mund të rrish ku të duash, në breg të liqenit apo në lulishte, se nuk të thotë njeri: pse e shkele barin.
Tek e fundit në Pogradec shkohet edhe për të bërë ekonomi. Çmimet e shërbimeve të tryezës janë goxha të volitshme, përveç koranit që e kanë mbret, dhe mbreti ka kosto. Po në qoftë se korani do të lundronte në ujërat e Jonit, atëherë do vinte çdo vinte. Se do të dukej fatura sikur ke blerë moto-gjenerator që ta vësh në punë kur të ikin dritat.
Se mos harroj: Veç kulinarisë për të pangopurit, në Pogradec, më shumë se kudo, gjithkush që është i dashuruar me artin dhe letërsinë, do të mund të gjejë në shëtitore kilometrike të qytetit piktura origjinalë të peneluar nga artistët vendas si dhe libra artistik gjithfarësh.
 
Epidemia

Në Pogradec nuk flitej për pandeminë dhe njerëzit nuk bënin ende llogari nëse nga vjeshta do të mbylleshin në shtëpi, apo do të ishin po aq të lirë. Një gjë e tillë i bënte turistët më të gjallë, e në kërkim të shijimit të çdo minute që ikte. Në lokalet me muzikë live nuk gjeje vend, por mund të qëndroje te një tjetër aty pranë dhe të merrje të njëjtën adrenalinë. Se po të ishte për pandeminë dhe statistikat, njerëzit nuk do ishin më në këmbë.
Në fakt askund në Shqipëri, në këto ditë në nxehta që na i dhuroi Afrika, nuk flet për pandeminë e Covidit, veç Ministrisë së Shëndetësisë dhe buletinit të saj i cili na njofton përditë, “u ngrit”... apo “ra... numri i të prekurve”.
Në fund të fundit, njerëzit duan të jetojnë; buzë liqenit të qetë me ujë të ëmbël, dhe buzë detit të kripur me rritëm shfrenues që të sjell në tavolinë fatura edhe më të kripura.